xufyona iqtisodiyot

PPTX 28 pages 297.8 KB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 297.8 KB

File type PPTX

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

xufyona iqtisodiyot xufyona iqtisodiyot reja 1. xufyona iqtisodiyotning kelib chiqish sabablari 2. xufyona iqtisodiyot turlarining tasnifi va uni baholashga nisbatan yondashuvlar 3. xufyona bozor institutsional tizim sifatida 1.xufyona iqtisodiyotning kelib chiqish sabablari norasmiy iqtisodiyot bilan bog‘liq muammolarni o‘rganish iqtisodiyot fanida alohida o‘rin tutadi. bu hol muzkur faoliyatning keng ko‘lamliligi va ayni paytda uning to‘liq hajmini o‘lchab bo‘lmasligi bilan izohlanadi. xalqaro valyuta fondi (xvf)ning baholariga ko‘ra, 2000‒2001- yillarda jahonda xufyona faoliyatdan olingan daromad bir yilda 1 trl. dollardan 3 trl. dollargachani tashkil qildi, bu jahon yalpi mahsulotining 2 foizidan 3 foizigacha teng ko‘rsatkichdir. qonuniy ravishda qayd etilgan huquqlarga ega bo‘lgan almashuvning yuqori darajadagi transaksiya xarajatlari hamma vaqt ham eng samarali mulkdorlarga mulkchilikning zarur huquqlariga egalik qilish imkonini bermaydi. bu hol almashuv umuman sodir bo‘lmayotganligini va iqtisodiy agentlar mulkchilik tarkibi nooptimalligicha qolishiga rozi bo‘lganligini anglatmaydi. aksincha, iqtisodiy agentlarning muqobil qarorni qidirishi mulkchilik huquqlarini tafsirlashga va ular bilan xufyona, ya’ni davlatning ishtirokisiz, almashishni …

2 / 28

huquqlarining oshkora va xufyona tizimlari amalga oshirilishiga ko‘plab misollar mavjud. ma’muriy-buyruqbozlik iqtisodiyotida, qonunda mustahkamlangan «mulkchilikning umumxalq xususiyati»ga qaramasdan, asosiy huquqlar ham partiyaviy, ham ma’muriy (vazirliklar, yuqori tashkilotlar) buyurokratiya qo‘lida edi. tegishlicha savdolar va bitimlar shaklini hosil qilgan nizolarni hal etishning muqobil mexanizmlari ham mavjud edi, bunda almashuv predmeti sifatida nafaqat tovarlar va xizmatlar, balki «jamiyatdagi mavqe, hokimiyat va bo‘ysunish, qonunlar va ularni buzish huquqi» va hatto ishlab chiqarish davlat rejalari ham ishtirok etgan. perulik olim ernando de soto tadqiqotlarida lotin amerikasi mamlakatlari misolida xufyona iqtisodiyot masalalari jiddiy tahlil etilgan. ularda davlat sud-huquq tizimi va u himoya qiladigan mulkchilik huquqlari almashuvlarning faqat kichik bir qismi mexanizmini shakllantiradi. ularda – chakana savdo, jamoat transporti, qurilish kabi iqtisodiyotning bir qator sektorlari faoliyati mulkchilik huquqlarining xufyona tizimiga asoslanadi. masalan, peru poytaxti lima shahrida yangi ko‘p qavatli turar joy binosini qurish meriyadan ruxsat olishdan emas, balki birinchilik tamoyili bo‘yicha qurilish uchun uchastkani egallab olishdan boshlanadi. …

3 / 28

an foydalanish xarajatlari (yuridik shaxsni ro‘yxatga olish, litsenziya olish, bankda hisobvaraqlar ochish, yuridik manzilga ega bo‘lish va boshqa rasmiyatchiliklarni bajarish xarajatlari); qonun doirasida faoliyatni davom ettirish zarurati bilan bog‘liq xarajatlar (soliqlarni to‘lash; mehnat munosabatlari sohasida qonun talablarini bajarish (ish kunining uzunligi, eng kam ish haqi, ijtimoiy kafolatlar); oshkora sud tizimi doirasida nizolarni hal etishda sud xarajatlarini to‘lash). ta’kidlash joizki, qonunga bo‘ysunish bahosi nafaqat to‘g‘ridanto‘g‘ri xarajatlarni, balki u yoki bu tadbirlarni bajarish uchun vaqt sarflarini ham o‘z ichiga oladi. bunda uning aynan ushbu tarkibiy qismi qator holatlarda juda katta bo‘ladi. masalan, lima shahrida uy-joyni qurish uchun ruxsat olish tadbiri taxminan 4 yil-u 1 oy, mayda ulgurji bozorini tashkil qilish uchun ruxsat olish 17 yil, kichik do‘konni ochish uchun ruxsat olish 43 kun vaqtni olgan. «uchinchi dunyo» ayrim mamlakatlarida yuridik shaxsni ro‘yxatga olish uchun talab etiladigan xarajatlar 6.1.1-jadvalda keltirilgan. 2. xufyona iqtisodiyot turlarining tasnifi va uni baholashga nisbatan yondashuvlar xufyona iqtisodiyot – …

4 / 28

hisoblanadi. ushbu mezondan tasniflash tizimi uchun asos sifatida foydalangan holda, e. fayg xufyona iqtisodiy harakatlarning to‘rt xilini ajratadi: nolegal (maxfiy, yashirincha), hisobga olinmagan, ro‘yxatga olinmagan va norasmiy iqtisodiy faoliyat. 1. nolegal iqtisodiyot. nolegal iqtisodiyot tijoratning qonuniy shakllari sohasini belgilab beruvchi, yuridik normativlarni buzuvchi iqtisodiy faoliyat tomonidan ishlab topilgan daromadning sinonimi sifatida ishtirok etadi. nolegal tadbirkorlar taqiqlangan tovarlar va xizmatlarni ishlab chiqarishda va ularni taqsimlashda ishtirok etadi (giyohvondlik moddalarini noqonuniy ishlab chiqarish, chayqovchilar tomonidan valyuta ayirboshlanishi va h.k.). bunday taqiqlangan iqtisodiy harakatlar, qonunni chetlab o‘tgan holda, foydali daromad manbai hisoblanadi. shuningdek, siyosiy, iqtisodiy va yuridik muassasalar barqarorligiga putur yetkazishga xizmat qiladi. 2. hisobga olinmagan iqtisodiyot. hisobga olinmagan iqtisodiyot institutsional jihatdan o‘rnatilgan, soliq kodeksida qayd etilgan fiskal qoidalarni chetlab o‘tuvchi yoki ulardan bo‘yin tovlovchi iqtisodiy faoliyatni o‘z ichiga oladi. hisobga olinmagan iqtisodiyotdan olingan daromadlar soliq organlariga xabar qilinmaydi. bunda “soliq bo‘shlig‘i” – soliq tushumlarini nazarda tutuvchi summa bilan amalda olingan daromad o‘rtasidagi …

5 / 28

istika organlarining talablariga ko‘ra, belgilangan institutsional qoidalarni chetlab o‘tuvchi iqtisodiy faoliyat turidan tarkib topgan. bu yerda davlat milliy statistika tizimida ro‘yxatga olinmagan daromad summasi asosiy ko‘rsatkich hisoblanadi. e. faygning fikriga ko‘ra, ro‘yxatga olinmagan daromad – bu amaldagi umumiy daromad bilan statistika tizimi tomonidan qayd etiladigan daromad o‘rtasidagi farqdir. rivojlanayotgan mamlakatlarda uyda ishlab chiqarish ro‘yxatga olinmagan iqtisodiy faoliyatning muhim tarkibiy qismlaridan biri hisoblanadi. milliy daromadni hisoblash metodikasi uyda ishlab chiqarishning milliy hisobga kiritilishini nazarda tutsa-da, mazkur sektor, odatda, uni o‘lchashning qiyinligi tufayli, e’tibordan chetda qoladi. e. faygning ta’kidlashicha, uyda ishlab chiqarishning mavjud baholari shuni ko‘rsatmoqdaki, u rivojlangan mamlakatlarda ro‘yxatga olingan yaimning 25-50 foizini tashkil qiladi. ta’kidlash lozimki, hisobga olinmagan va ro‘yxatga olinmagan iqtisodiyot o‘rtasidagi farq, yuqorida keltirilgan ta’riflardan kelib chiqib, g‘oyat shartli. agar faoliyat statistika organlari tomonidan ro‘yxatga olinmasa, u hisobga ham olinmaydi. 4. norasmiy iqtisodiyot. norasmiy iqtisodiyot jamiyat foydasini hamda mulkchilik munosabatlarini, litsenziyalashni, mehnat shartnomalarini, moliyaviy kreditlash va ijtimoiy sug‘urtalash …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xufyona iqtisodiyot"

xufyona iqtisodiyot xufyona iqtisodiyot reja 1. xufyona iqtisodiyotning kelib chiqish sabablari 2. xufyona iqtisodiyot turlarining tasnifi va uni baholashga nisbatan yondashuvlar 3. xufyona bozor institutsional tizim sifatida 1.xufyona iqtisodiyotning kelib chiqish sabablari norasmiy iqtisodiyot bilan bog‘liq muammolarni o‘rganish iqtisodiyot fanida alohida o‘rin tutadi. bu hol muzkur faoliyatning keng ko‘lamliligi va ayni paytda uning to‘liq hajmini o‘lchab bo‘lmasligi bilan izohlanadi. xalqaro valyuta fondi (xvf)ning baholariga ko‘ra, 2000‒2001- yillarda jahonda xufyona faoliyatdan olingan daromad bir yilda 1 trl. dollardan 3 trl. dollargachani tashkil qildi, bu jahon yalpi mahsulotining 2 foizidan 3 foizigacha teng ko‘rsatkichdir. qonuniy ravishda qayd etilgan huquqlarga ega bo‘lgan alm...

This file contains 28 pages in PPTX format (297.8 KB). To download "xufyona iqtisodiyot", click the Telegram button on the left.

Tags: xufyona iqtisodiyot PPTX 28 pages Free download Telegram