galogenlar va ularning birikmalarini qoʻllanilishi

DOCX 12 pages 98.8 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 98.8 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

mavzu: galogenlar va ularning birikmalarini qoʻllanilishi reja: kirish 1. ftorni birikmalari va xossalari 2. xlorni tabiatda uchrashi, olinishi va xossalari 3. xlorning vodorodli va kislorodli birikmalari 4. brom va iod kirish kimyo fanida galogenlar alohida o‘rin tutuvchi elementlar guruhiga kiradi. ular davriy jadvalning viia guruhiga mansub bo‘lib, ftor (f), xlor (cl), brom (br), yod (i) va astat (at) elementlaridan iborat. galogenlar yuqori kimyoviy faollikka ega bo‘lib, tabiatda erkin holda emas, balki asosan turli birikmalar tarkibida uchraydi. bu elementlar o‘zining o‘tkir hidi, kuchli oksidlovchi xususiyatlari va keng qo‘llanilish doirasi bilan ajralib turadi. galogenlar va ularning birikmalari inson hayotining deyarli barcha sohalarida — tibbiyotda, sanoatda, qishloq xo‘jaligida, energetika va maishiy sohalarda keng qo‘llaniladi. masalan, xlor va uning birikmalari suvni dezinfeksiya qilishda, ftor birikmalari tish emalini mustahkamlashda, brom organik sintezda, yod esa tibbiy antiseptik sifatida keng ishlatiladi. galogenlarning kimyoviy faolligi ularning atom tuzilishiga, xususan, tashqi elektron qobig‘ida yetishmaydigan bitta elektron mavjudligiga bog‘liq. shu …

2 / 12

zini tipik tuzlar ftoridlar, xloridlar, bromidlar va iodidlar hosil qilgani uchun berilgan. galogenlarni tashqi energetik pog’onasida ns2np5 elektronlar, ya'ni 7 tadan elektron bo’ladi. qavat to’lishiga bitta elektron yetishmaydi, shuning uchun ftor, xlor, brom va iod kuchli oksidlovchilardir. galogenlar 1ta elektron biriktirib ns2np6 elektron tuzilishga ega bo’ladilar. shuning uchun galogenlar tipik metallmaslardir. ftordan astatga tomon atom radiuslarini ortishi bilan, galogenlarni elektronga moyilligi kamayib boradi, shuning uchun iod va astat elementlarida metallik xossalari namoyon bo’ladi. ftor o’zining birikmalarida faqat –1 oksidlanish darajasini namoyon qila oladi, chunki uning nisbiy elektromanfiyligi juda katta bo’lishi tufayli o’z elektronini boshqa elementlarga bermaydi. qolgan galogenlar esa –1, +1, +3, +5, +7 oksidlanish darajalarini namoyon qiladilar. oddiy sharoitda galogenlar ikki atomdan tashkil topgan molekula holida bo’ladilar. 1. ftorni birikmalari va xossalari ftorni shvetsiyalik olim sheele va frantsiyalik a. muassan kashf etgan. tabiiy ftor 919f izotopi holida bo’ladi. uning uchta sun’iy izotoplari olingan. litosferani 0,066%-ni ftor tashkil etadi. ftorni …

3 / 12

j 2fe+ f2 = 2fef3 +1974 kdj h2 + 3f2 = 2hf + 547 kdj si + f2 = sif4 +1615kdj ftor o’zidan keyin turgan galogenlarni tuzlaridan siqib chiqaradi: f2 + 2nacl = 2naf + cl2 f2 + 2nabr = 2naf + br2 f2 + 2naj = 2naf + j2 ftor atmosferasida hatto suv va qum ham yonadi: 2h2o + 2f2 = 4hf +o2 yoki 3f2 + 3h2o = f2o ↑+4hf + h2o2 sio2 + 2f2 = sif4 +o2 qizdirilganda inert gazlar bilan ham reaksiyaga kirishadi: xe+f2 = xef2 yoki xe+3f2 = xef6 ftoridlarga konsentrlangan sulfat kislota ta'sir ettirilsa vodorod ftorid hosil bo’ladi: kf + h2so4 = hf + khso4 caf2 +h2so4 = 2hf + caso4 vodorod ftorid o’tkir qo’lansa hidli, rangsiz gaz, tc=–83 0c, tq= 19,5 0c ga teng. hf qutbli molekulalardan iborat bo’lgani uchun suyuq va qattiq holatda ham kuchli assotsilangan bo’ladi. vodorod ftorid suvda erib, 40%- li …

4 / 12

2o, kainit- mgso4·kcl·3h2o va boshqalar. xlor birikmalari okean, dengiz va ko’llarning suvlarida 0,8-3,5% gacha bo’ladi. o’zbekistonda 5ta tosh tuzi koni- xo’jaikon, tubaket, boybichakon va oqqala konlarida 90 milliard tonna xomashyo bor. sanoatda dastlab xlor vodorod xloridni 400 0c haroratda cucl2 katalizatori ishtirokida oksidlash orqali olinar edi: 4hcl+o2 = 2cl2 +2h2o hozirgi vaqtda xlor osh tuzini suyuqlanmasini elektroliz qilib olinadi: osh tuzini suvli eritmasini elektroliz qilinganda ham xlor hosil bo’ladi laboratoriya sharoitida xlor quyidagi reaksiyalar orqali olinadi: 4hcl + mno2 = cl2 + mncl2 + 2h2o 4hcl + pbo2 = cl2 + pbcl2 + 2h2o 16hcl + 2kmno4 = 5cl2 + 2mncl2 + 2kcl + 8h2o 6kcl + k2cr2o7 +7h2so4 = 3cl2 +cr2(so4 )3 + 4k2so4 +7h2o xlor sarg’ish- yashil, o’tkir hidli, zaharli gazdir. havodan 2,5 marta og’ir, 1 hajm suvda 2,3 hajm xlor eriydi. 00sda, 400 kpa bosimda suyuqlanadi, ρ=1,57 g/sm3, tsuyuq=-340s, tqay=-1010c. xlorli suv sovitilsa cl2·6h2o, cl2·8h2o tarkibli kristallogidratlar …

5 / 12

dorod gazlarini yoqib olinadi: h2+cl2 =2hcl. vodorod xlorid o’tkir hidli rangsiz gazdir, havodan 1,3 marta og’ir, 00s da 1 hajm suvda 500 hajm vodorod xlorid erib, xlorid kislotani hosil qiladi. xlorid kislota rangsiz suyuqlik bo’lib, nam havoda tutaydi, konsentrlangan eritmasi 37% -li bo’lib, zichligi 1,19 g/ sm3ga tengdir. xlorid kislota kuchli kislota bo’lgani uchun metallar, asosli oksidlar, asoslar va ba'zi tuzlar hamda gazlar bilan reaksiyaga kirishib, xlorid kislota tuzlarini hosil qiladi. xlorid kislota tuzlari. xlorid kislota me'da shirasi tarkibida bo’lib, u ovqat hazm qilish, fermentlar faoliyatini me'yorida ushlab turishga xizmat qiladi. natriy xlorid- nacl osh tuzi qonning osmotik bosimi doimiy bo’lishini hamda eritrotsitlar faoliyatining me'yorida saqlanishini ta'minlaydi. kaliy xlorid-kcl kaliyli o’g’it, bariy xlorid- bacl2∙2h2o qishloq xo’jaligida insektitsid (zararli hashoratlarga ishlatiladigan kimyoviy moddalar) modda sifatida, simob (ii)- xlorid- hgcl2- urug’larni dorilashda, rux xlorid- zncl2 -yog’och materiallarini dizenfeksiya qilishda, alyuminiy xlorid- alcl3 fridel-krafts reaktsiyasi uchun katalizator sifatida, kumush xlorid- agcl fotografiyada, kalsiy …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "galogenlar va ularning birikmalarini qoʻllanilishi"

mavzu: galogenlar va ularning birikmalarini qoʻllanilishi reja: kirish 1. ftorni birikmalari va xossalari 2. xlorni tabiatda uchrashi, olinishi va xossalari 3. xlorning vodorodli va kislorodli birikmalari 4. brom va iod kirish kimyo fanida galogenlar alohida o‘rin tutuvchi elementlar guruhiga kiradi. ular davriy jadvalning viia guruhiga mansub bo‘lib, ftor (f), xlor (cl), brom (br), yod (i) va astat (at) elementlaridan iborat. galogenlar yuqori kimyoviy faollikka ega bo‘lib, tabiatda erkin holda emas, balki asosan turli birikmalar tarkibida uchraydi. bu elementlar o‘zining o‘tkir hidi, kuchli oksidlovchi xususiyatlari va keng qo‘llanilish doirasi bilan ajralib turadi. galogenlar va ularning birikmalari inson hayotining deyarli barcha sohalarida — tibbiyotda, sanoatda, qishloq xo‘jaligida, ...

This file contains 12 pages in DOCX format (98.8 KB). To download "galogenlar va ularning birikmalarini qoʻllanilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: galogenlar va ularning birikmal… DOCX 12 pages Free download Telegram