ninachilar faunistik taxlili

DOC 12 sahifa 139,0 KB Bepul yuklash

12 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 139,0 KB

Fayl turi DOC

Sahifalar 12

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 12

andijon viloyatining janubi sharqiy xududlarida tarqalgan ninachilarning faunistik taxliliga oid annotatsiya. ushbu maqolada andijonning janubi-sharqiy xududlarida keng tarqalgan ninachilar turkumining ayrim vakillari o’rganilib, faunistik tahlil qilindi. o’rganishlarimz natijasida shu ma’lum bo’ldiki, andijonning janubi sharqiy xududlarida ninachilarning 2 ta kenja turkumga mansub 6 ta oila, 8 ta avlod va 11 ta turlardan tashkil topganligi aniqlandi. kalit so’zlar. odonotafauna, odonotologiya, zoogeografik, kolleksiya, anisoptera, zygoptera. kirish. ninachilarni ikki xil muhitda rivojlanishi munosabati tufayli, biogeotsenozlardagi moddalar almashinuviga katta hissa qo’shadilar. hatto kichik suv havzalarida bir yil mobaynida bir necha tonna biogen moddalarni hosil bo’lishida ishtirok etadilar [1]. dunyo faunasida ninachilarning 40 oilaga birlashtirilgan 6650 turi ma’lum bo’lib, ularning 1665 turi, yani eng ko’p qismi hindomalay zoogeografik mintaqasiga to’g’ri keladi [2]. ninachilarni tadqiq qiluvchi fan sohasi bu odonatologiya deb nomlanadi. hozirga qadar mualliflar tomonidan ninachilarni o’rganishda salmoqli ishlar olib borilgan. shuningdek, 1997-yil sentabrda xalqaro ninachilar asotsiatsiyasi (the worldwide dragonfly association) tashkil etilgan. ninachilarni tadqiq etish …

2 / 12

v va shevchenko (1958), toshkent, g’arbiy tyan-shan va qozog’iston suv havzalarida tarqalgan ninachilarning sistematik ro’yxatini ifodalaydilar [5,6,7.]. o‘zbekistonda ninachilarni o‘rganilishiga oid dastlabki ma’lumotlar belishevning monografiyasi (“fauna i ekologiya strekoz”) da o’z aksini topgan. ushbu monografiyada o'zbekiston jumladan boshqa davlatlarning ninachi turkumi vakillarining o'rganilishiga qaratilgan taxliliy malumotlarga asoslangan [8]. shu qatorda abdurahmon qulmamatovning ma’lumotlarida o‘zbekistonda uchraydigan ninachilar turlarining bioekologiyasi morfologiyasi to‘g‘risidagi ma’lumotlar keltirilgan [9]. s.n. borisovning (2007) “o‘rta osiyo ninachilari” maqolasida o‘zbekiston va tojikistonda ninachilarning 56 ta turi uchrashi qayd etilgan va tur tarkibi keltirilgan [10]. biz tadqiqot olib borayotgan xududda, o’zbekiston respublikasining sharqiy xududlarida, xususan andijonning janubi sharqiy tomonida odonatologik tadqiqotlar deyarli olib borilmagan. ayrim maʼlumotlar hisobiga yoritilgan tadqiqotlar oʻzbekistondagi ninachilar turkumiga mansub hasharotlarning biologik va ekologik xususiyatlari hamda hayotiy sikli haqida toʻla maʼlumot bera olmaydi [11]. material va tadqiqot uslublari tadqiqot hududi. tadqiqotlar 2022-2023 yillar (bahor-yoz-kuz) mavsumida andijonning janubi-sharqiy hududlaridagi xo‘jaobod, marhamat tumanlari va unga chegaradosh mintaqalarning tekislik, adir, …

3 / 12

dagi ariq zovurlarda, oq to’nlik ota ziyoratgohi yaqinidagi fermer xo’jaligi yaqinidagi zovurlarda olib borildi. material va uslublar. xo’jaobod va marhamat tumanida tarqalgan ninachi turlarini faunasi va tarqalishini o’rganish maqsadida biomateriallarni yig’ishda ekspeditsion - marshrut dedyuxin uslubidan foydalanildi [13]. jarayonni qayd etish uchun dala kundaligi, tadqiqot o’tkazilgan joy ma’lumotlarini olish uchun gps navigatordan foydalanildi. tadqiqotlarda na’munalarni (entomologik tutqich yordamida) yig’ish, suv havzalari bo’ylari, zovurlar, ko’l, ariqlar va ekin maydonlarida olib borildi. materiallar yig’ish 2022-2023 yilning (iyun oyining ikkinchi yarmidan boshlab) yoz-kuz fasllarida olib borildi. ninachi turlarini tanib olishda xaritonov (1977), aniqlagichlaridan shu jumladan soxaga oid ilmiy adabiyotlaridan, hamda ularni sistematik nuqtai nazardan tahlil qilishda s.n. borisovning dissertatsiya avtoreferati “strekozi (insecta, odonata) credney azii i ix adaptivnie strategii” dan va https://www.gbif.org/ saytiga murojaat qilindi [13,14,15]. google xarita dasturining kartografik servis xizmati yordamida tadqiqot uchun yig‘ilgan materiallarning joy koordinatalari aniqlandi. natija va muhokama andijonning janubi-sharqiy qismi bo’lgan xo’jaobod tumani odonatafaunasini taksonomik tahlil qilish …

4 / 12

drimaculata (linnaeus, 1758) avlod – orthetrum, (newman, 1833) 7 orthetrum brunneum (fonscolombe, 1837) kenja turkum – zygoptera-to’g’ri qanotlilar oila - calopterygidae (selys, 1850) avlod - calopteryx (leach, 1815) 8 calopteryx splendens (harris, 1780) 9 calopteryx virgo (linnaeus,1758) oila - lestidae (calvert, 1901) avlod -lestes (leach, 1815) 10 lestes nympha (selys, 1840) oila -coenagrionidae (kirby, 1890) avlod - ischnura (charpentier, 1840) 11 ischnura elegans (vander linden, 1820) xo’jaobod va marhamat tumanlarning odonatafaunasini o’rganish natijasida ushbu xududlarning ninachilar turkumiga oid 11 ta turdan tashkil topganligi aniqlandi. quyidagi diagrammada odonatafaunaning avlodlarga nisbati keltirilgan. quyidagi diagrammada ninachilarning dominant turlaridan hisoblangan anax (leach,1815) 19% , sumpetrum (newman, 1833) 18% va calopteryx (leach, 1815) 18% avlodlarning vakillari umumiy aniqlangan turlarning 55% ni tashkil qilmoqda. shuningdek ischnura (charpentier, 1840) 9% , lestes (leach, 1815) 9%, orthetrum, (newman, 1833) 9% , libellula (linnaeus,1758) 9% va gomphus (leach, 1815) 9% avlodlarining esa 1 tadan turi qayd etildi yani bu …

5 / 12

joyi: andijon viloyati, xo‘jaobod tumani imom ota tog‘ orasidagi ko‘l. 19.06.2023 y. mintaqa burilish gradusi: 40°31'01"n 72°38'34"e. 20.06.2023., 40°30'59"n 72°38'27"e marhamat tumani tosh yo’li suv dambasi yoqalari, 22.06.2023., 40°31'55"n 72°21'13"e. bioekologik xususiyatlari: gomphus flavipes sekin oqadigan o'rta va katta daryolarning o'rta va quyi oqimi bo'ylab yashaydi oʻrta boʻyli ninachi sifatida gomphus flavipes uzunligi 50–55 mm, qanotlari oʻrtacha 70–80 mm. erkaklar ko'k rangga ega, urg'ochilar esa yashil rangga ega. ikkala jinsning ham oyoqlari asosan sariq rangda ko’zga tashlanadi [19]. oila: aeschnidae rambur, 1842 - obkash ninachilar oʻta yirik ninachilar oilasi, tanasining uzunligi 70 mm cha, qanotlarini yoyilgan xolatida uzunligi 95-115 mm cha. koʻzlari boshni tepa qismida kichik tutashgan yerga ega. tana rangi ola-chipor ranglarda boʻlib, erkak individlarida asosan qora va zangori ranglar ustundir, urg’ochi individlarda esa koʻproq sariq, malla, qoʻngʻir ranglar ustundir [20]. avlod: anax leach, 1815 tur2: anax imperator leach, 1815 olingan joyi va sanasi: andijon viloyati, xo‘jaobod tumani oqqush …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 12 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"ninachilar faunistik taxlili" haqida

andijon viloyatining janubi sharqiy xududlarida tarqalgan ninachilarning faunistik taxliliga oid annotatsiya. ushbu maqolada andijonning janubi-sharqiy xududlarida keng tarqalgan ninachilar turkumining ayrim vakillari o’rganilib, faunistik tahlil qilindi. o’rganishlarimz natijasida shu ma’lum bo’ldiki, andijonning janubi sharqiy xududlarida ninachilarning 2 ta kenja turkumga mansub 6 ta oila, 8 ta avlod va 11 ta turlardan tashkil topganligi aniqlandi. kalit so’zlar. odonotafauna, odonotologiya, zoogeografik, kolleksiya, anisoptera, zygoptera. kirish. ninachilarni ikki xil muhitda rivojlanishi munosabati tufayli, biogeotsenozlardagi moddalar almashinuviga katta hissa qo’shadilar. hatto kichik suv havzalarida bir yil mobaynida bir necha tonna biogen moddalarni hosil bo’lishida ishtirok etadi...

Bu fayl DOC formatida 12 sahifadan iborat (139,0 KB). "ninachilar faunistik taxlili"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: ninachilar faunistik taxlili DOC 12 sahifa Bepul yuklash Telegram