nizomulmulkning "siyosatnoma" asari

DOCX 10 pages 285.1 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 285.1 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

tdtu davolash ishi – 2 113-a gurub falsafa fanidan toshtemirova gulsevar mavzu: nizomulmulkning "siyosatnoma” asari bo'yicha jamiyat boshqaruviga oid g'oyalarni tahlil etish va esse tayyorlash. kirish. nizomulmulkning "siyosatnoma" asaridagi jamiyat boshqaruviga oid g'oyalarni tahlil qilib, esse tayyorlash uchun quyidagi asosiy yo'nalishlarga e'tibor qaratishingiz mumkin: 1. hukmdorning vazifalari: asar bo'yicha hukmdorning adolatli bo'lishi, xalqni xursand qilish, qonun-qoidalarga rioya qilish, zarur vazirliklar (vazir, devon) faoliyatini to'g'ri tashkil etish kabi mas'uliyatlari tahlil qilinadi. 2. boshqaruv tizimi: nizomulmulk vazirning o'rni, davlat devonlarining funksiyalari, mansabdor shaxslarni tayinlash va ularning xizmatini nazorat qilish kabi jihatlarga urg'u beradi. 3. adolat va qonun ustuvorligi: boshqaruvning asosiy tamoyili sifatida adolatli bo'lish, xalqqa murojaat qilish, qonun-qoidalarni buzmaslik va huquqni ta'minlashga oid fikrlar tahlil qilinadi. 4. tashqi siyosat va urush: asarda urush, sulh, elchilik kabi tashqi siyosat masalalari va ularni boshqarishga oid fikrlar ham ko'tarilgan. tarixi malikshoh saroy fozillari va olimlariga davlat boshqaruvi qoidalari, tartibi va usullari haqida risola yozishni buyurgan. …

2 / 10

pur va marvda oʻqib, voyaga yetgach, balxga borib, ali ibn shodon xizmatiga kiradi. keyinchalik u dovud ibn mikoilga dabir boʻladi. saljuqiylar shohi alp arslon saroyida vazirlik mansabigacha koʻtariladi. 1072-yil alp arslon oʻldirilgach, uning oʻgʻli, 17 yoshlik malikshoh (1072–1092-yillar) saroyida nizomulmulk vazirlik qilib, qariyb davlatning hamma ishlarini oʻzi olib borgan. malikshox uni oʻz homiysi – otabek deb atagan. nizomulmulk mamlakatda yirik mulkdorlar va qabila boshliqlarining ayirmachilik (separatistik) harakatlariga qarshi kurashib, davlatni boshqarish ishlarini markazlashtirish siyosatini oʻtkazgan. 1067-yil bagʻdodda „nizomiyya“ aqoid va huquq madrasasini qurdiradi. 1091-yil „siyosatnoma“ („siyar ul-muluk“) asarini yozadi. unda davlat boshqaruviga aloqador qariyb hamma qoida va qonunlar, usul va vositalar, qozi va qozixona ishlari, qoʻshin va sarbozlar, xizmatchi va shaxsiy sarbozlar masalalari, saroydagi soqchilaru posbonlar vazifalari, ularning maoshlari, pochta va aygʻoqchilik (razvedka) ishlari, ularning moddiy jihatlari, hatto shohning oilaviy ishlari, soliq va hiroj, zakot va vaqf masalalari ham oʻrin olgan. asarning asosiy gʻoyasi shundan iboratki, vazir nizomulmulk shoh va …

3 / 10

chilar, moliya va xoʻjalik ishlari, soliq va xiroj, zakot va vaqf mavzulari oʻrin olgan. tarjima va nashrlari: “siyosatnoma”ning eng qadimiy nusxasi birlashgan qirollik muzeyida va berlinda saqlanadi. ushbu nusxalar 1168–1169-yillarda urmiya shahrida amir-hojib alp jamoliddin farmoni bilan koʻchirilgan. 1989-yilda dushanbe shahrida chop etilgan. charlz sheffer 1291-yilda koʻchirilgan nusxadan foydalanib, asarni fransuz tiliga tarjima qilgan va 1893-yilda nashr ettirgan. 1914-yilda kalkutta shahrida asarning toshbosma nusxasi chop etilgan. 1932-yilda tehron shahrida ibrohim xalxoliy ishtirokida 5 nusxa asosida solishtirilib, nashr ettirilgan. 1949-yilga kelib boris nikolayevich zaxoder asarni rus tiliga tarjima qilib nashr etgan. 1960-yilda esa ingliz tilida chop etilgan. abu ali hasan ibn ali to‘siy, tarixda nizom ul-mulk nomi bilan mashhur bo‘lgan, xi asrning buyuk davlat arbobi va saljuqiylar imperiyasining uzoq yillik bosh vaziri bo‘lgan. u o‘zining chuqur bilimi, siyosiy tajribasi va davlat boshqaruvi haqidagi ilg‘or g‘oyalari bilan mashhur. nizom ul-mulk saljuqiylar davlati barqarorligini saqlash, hukmdorlarning donishmandligi va davlatning mustahkamligini ta’minlash uchun "siyosatnoma" …

4 / 10

tning asosiy ustuni hisoblanadi. u hukmdor xalq oldida javobgar bo‘lishi, ularning hayotini yaxshilashga harakat qilishi lozimligini ta’kidlaydi. asarning muhim jihatlaridan biri shundaki, unda hokimiyat faqat kuch va boylik bilan emas, balki adolat va halollik bilan boshqarilishi kerakligi urg‘ulanadi. hukmdor o‘z xalqining dardini eshitib, ularning muammolarini hal qilish uchun harakat qilishi shart. adolatni ta’minlashning muhim sharti sud tizimining shaffof va odil bo‘lishidir. sud tizimi faqat shariat va davlat qonunlariga tayanishi, amaldorlar esa noqonuniy harakat qilganda jazolanib, ularning korrupsiya qilishiga yo‘l qo‘yilmasligi lozim. agar davlatda adolat o‘rnatilmasa, xalq noroziligi ortib, oxir-oqibat davlat zaiflashib, inqirozga uchrashi mumkin. nizom ul-mulk davlat boshqaruvida shariat hukmlariga amal qilish muhim deb bilgan. biroq, u faqat shariat bilan cheklanmasdan, dunyoviy qonunlarni ham hisobga olish zarurligini ta’kidlaydi. bu shundan dalolat beradiki, davlatni boshqarishda din asosiy rol o‘ynasa-da, lekin jamiyat rivojlanishi va davlatning samarali faoliyat yuritishi uchun dunyoviy qonunlarni ham inobatga olish zarur. unga ko‘ra, shariat axloqiy tamoyillar va odil …

5 / 10

latning iqtisodiy va siyosiy barqarorligini ta’minlaydi. soliq tizimi har qanday davlatning iqtisodiy barqarorligi uchun muhim omil hisoblanadi. nizom ul-mulk hukmdorlarga soliqlarni adolatli belgilashni tavsiya qiladi. unga ko‘ra, hukmdor xalqni ortiqcha soliqlar bilan qiynamasligi kerak, chunki bu isyonlarga sabab bo‘lishi mumkin. soliqlar xalq farovonligini oshirish uchun ishlatilishi lozim. bu tamoyillar zamonaviy iqtisodiy siyosat uchun ham dolzarbdir. nizom ul-mulk davlat boshqaruvida korrupsiyani eng katta muammo sifatida ko‘rsatgan. u amaldorlarning faoliyatini doimiy tekshirib borish, poraxo‘rlikka yo‘l qo‘ymaslik uchun qat’iy jazo choralarini joriy qilish va hukmdorning shaxsiy nazorati ostida davlat tizimini saqlash zarurligini ta’kidlagan. agar korrupsiya keng tarqalsa, davlat asta-sekin zaiflashib, halokatga yuz tutishi mumkin. "siyosatnoma" asari saljuqiylar davlati tarixini o'rganish uchun eng muhim manbalardan biri hisoblanadi. lekin bunday asarning ayrim nuqtalarda tutgan yondoshuvi va tasvir bergan ma'lumotlari o'z davridan kelib chiqqanligi sababli muzarrabalikka ochildi. masalan, asar nizomulmulk obyektivligini saqlab bo'lsa-da, saljuqlar siyosati bilan o'ziga va oilasiga bog'liqligini inkor eta olmaydi. shuning uchun bazi …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nizomulmulkning "siyosatnoma" asari"

tdtu davolash ishi – 2 113-a gurub falsafa fanidan toshtemirova gulsevar mavzu: nizomulmulkning "siyosatnoma” asari bo'yicha jamiyat boshqaruviga oid g'oyalarni tahlil etish va esse tayyorlash. kirish. nizomulmulkning "siyosatnoma" asaridagi jamiyat boshqaruviga oid g'oyalarni tahlil qilib, esse tayyorlash uchun quyidagi asosiy yo'nalishlarga e'tibor qaratishingiz mumkin: 1. hukmdorning vazifalari: asar bo'yicha hukmdorning adolatli bo'lishi, xalqni xursand qilish, qonun-qoidalarga rioya qilish, zarur vazirliklar (vazir, devon) faoliyatini to'g'ri tashkil etish kabi mas'uliyatlari tahlil qilinadi. 2. boshqaruv tizimi: nizomulmulk vazirning o'rni, davlat devonlarining funksiyalari, mansabdor shaxslarni tayinlash va ularning xizmatini nazorat qilish kabi jihatlarga urg'u beradi. 3. adolat va...

This file contains 10 pages in DOCX format (285.1 KB). To download "nizomulmulkning "siyosatnoma" asari", click the Telegram button on the left.

Tags: nizomulmulkning "siyosatnoma" a… DOCX 10 pages Free download Telegram