nizomulmilk siyosatnoma asari tahlili

DOCX 19 pages 395.8 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 395.8 KB

File type DOCX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

sitosatnoma nizomulmulk “siyosatnoma” asari tahlili reja: kirish 1. “siyosatnoma” asarining o’z davri uchun ahamiyati 2. “siyosatnoma” asarining tahlili va undagi ilgari surilgan g’oyalar 3. “siyosatnoma” asaridagi hokimiyat va uni boshqarish tushunchasi xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish avvalombor, ushbu asar muallifi nizomulmulk bilan tanishsak. nizomulmulk 1017-yil, 10-aprelda tuye shahrida tavallud topgan. saljuqiylar davlati arbobi abu ali al-hasan ibn ali ibn ishoq at-tusiyning unvoni, "nizo-mulmulk", yaʼni mulkning nizomi, tartibi nomi bilan shuhrat qozongan. nishopur va marvda oʻqib, voyaga yetgach, balxga borib, ali ibn shodon xizmatiga kiradi. keyinchalik u dovud ibn mikoilga dabir boʻladi. saljuqiylar shohi alp arslon saroyida vazirlik mansabigacha koʻtariladi. 1072 yil alp arslon oʻldirilgach, uning oʻgʻli, 17 yoshlik malikshoh (1072—92 yillar) saroyida nizomulmulk vazirlik qilib, qariyb davlatning hamma ishlarini oʻzi olib borgan. malikshox uni oʻz homiysi — “otaliq” deb atagan. nizomulmulk mamlakatda yirik mulkdorlar va qabila boshliqlarining ayirmachilik harakatlariga qarshi kurashib, davlatni bosh-qarish ishlarini markazlashtirish siyosatini oʻtkazgan. 1067 yil bagʻdodda "nizomiya" …

2 / 19

uvligini taʼminlash uchun harakat qilishga daʼvat qiladi. nizomulmulk 1092-yil 14-oktabrda bagʻdod safari yoʻlida yollangan qotil tigʻidan halok boʻladi. nizom o‘limi oldidan dushmanlari unga qarshi fitna uyushtirayotganini bilib, mahkamada mashhur nutq so‘zladi: “sultonga ayt, agar hukmdorlik ishida men senga tengdosh ekanimni anglamagan bo‘lsang, bilki, sen bu qudratga faqat mening davlatchilik va hukmim bilan erishding. uning otasi qachon o‘ldirilganini eslamaydimi, men esa o‘z oilasidan va boshqa joylardan bo‘sh turgan isyonchilarni tor-mor qilib, ishlarni olib borishni o‘z zimmasiga oldim. unga ayting-chi, bu shoh qalpoqning barqarorligi ushbu vazirlik siyoh bilan bog'liq va bu ikki manfaatning uyg'unligi barcha qidirilayotgan narsalarni ta'minlash vositasi va barcha erishilgan narsalarning yakuniy sababidir. agar men bu siyoh idishini yopsam, bu qirol hokimiyati ag'dariladi.” – degan edi u o’z nutqida. xiv asr qo’lyozmasidan ismoil fidaiy miniaturasi. nizomulmulkning qotillar tomonidan o’ldirilishi. “siyosatnoma” asari o’z davri uchun, nizom al-mulk o'zining podshohlik haqidagi "siyosatnoma" (hukumat kitobi) nomli katta risolasi bilan ham mashhur bo'lib, u …

3 / 19

hning vazirlari tomonidan hukumat, maʼmuriyat va xalq boshiga tushgan musibatlarga oid kitoblar tayyorlash haqidagi iltimosiga binoan yaratilgan. biroq nizom al-mulk tuzgan risola yagona ma'qullangan va shuning uchun "millat konstitutsiyasi qonuni "ni tashkil etuvchi sifatida qabul qilingan. umuman olganda, u din, siyosat va kunning boshqa turli muammolariga oid 50 bobdan iborat bo'lib, nizom o'ldirilishidan biroz oldin yozilgan oxirgi 11 bob asosan imperiya oldida turgan xavf-xatarlar va ayniqsa ismoiliylarning kuchayib borayotgan tahdidiga bag'ishlangan. risolada hukmdorga hukumatning haqiqatlari va uni qanday boshqarish kerakligi to'g'risida rahbarlik qilish bilan bog'liq. unda “askarlar, politsiyachilar, ayg‘oqchilar va moliya xodimlarining munosib roli” yoritilgan va hukmdorda adolat va diniy taqvodorlik zarurligini ta’kidlovchi axloqiy maslahatlar berilgan. nizom al-mulk o'zi nimani adolat deb hisoblaydi, batafsil ta'riflaydi; barcha tabaqalarga "o'z haqlari " berilishi va zaiflar himoya qilinishi. iloji bo'lsa, adolat ham odat va musulmon qonunlari bilan belgilanadi va hukmdor xudo oldida javobgar bo'ladi. ibtidosi islom va ba'zan islomgacha bo'lgan fors, madaniyat va …

4 / 19

hatini ko'rsatadi. ushbu maqolaning mavzusi nizom al-mulkning "siyosatnomasi" kitobidagi hokimlarning siyosiy xatti -harakatlarini aniqlashdir. nizom al-mulkning siyosiy tajribasi tufayli eronshahr shohi armoniyning fikri va uning hukumat milliy-islomiy nutqida islom qonunlari bilan uyg‘unlashuvi “siyosatnoma” kitobida keltirilgan. shu bois tadqiqotning asosiy muammosi siyosatnoma asosida hokimlarning siyosiy harakatlarining turlarini aniqlashdan iborat. tarkibni tahlil qilish usulidan foydalangan holda olib borilgan ushbu tadqiqot shuni ko'rsatdiki, nizom al-mulk hokim kayfiyatidagi elita siyosiy harakatlari, agentlarga nisbatan xatti-harakatlari, hokimning diniy vazifalari, hokim siyosati va siyosatnomadagi odamlar bilan o'zaro munosabatlarining beshta keng qamrovli mazmunini tushuntiradi. nizom al-mulkning siyosiy falsafasi va “siyosatnoma”ga nisbatan siyosiy maqsadlarini amalga oshirishiga nisbatan shunday deydi: “vazir yaxshi xulq-atvor va aql-idrokda bo‘lsa, saltanat obod, lashkaru dehqonlar qanoat, osoyishta va ta’minlangan bo‘lsa, podshoh tashvishdan holi bo‘ladi. ammo vazir yomon bo'lsa, saltanatga tuzatib bo'lmas zarar yetadi; podshoh tinmay sarosimaga tushib, g‘am-g‘ussada, viloyatlar esa tartibsizlikda qolib ketadi” shuning uchun, buyuk saljuqiylar saltanati hukumatining qaror qabul qiluvchi organlaridagi vazirlik mavqei …

5 / 19

tlarni tiklash, unvonlarning ahamiyati haqida suhbatdan boshlanadi. niẓomulmulk qirolga bir kishiga ikki marta tayinlanmaslikni, muhtojlarni ish bilan ta'minlashni, pravoslav dini va sog'lom nasl-nasabga ega bo'lganlarni jalb qilishni va bid'atchi mazhablar va zararli ta'limotlar tarafdorlarini o'z hukumatidan uzoqlashtirishni maslahat beradi. yakunlash an'anaviy tarzda bo’lib oxirgi uch bob moliyaviy boshqaruv, adolatni ta'minlash va viloyat hisobi amaliyoti bilan bog'liq. u bid'at mavzusiga umumiy kirishidan so'ng va iqtisodiy masalalar bo'yicha yakuniy boblaridan oldin u ayollar haqida munozaraga o'tadi. “siar al-moluk” bu bid'at mavzusiga bog'liq bo’lib, ayollar va bid'at birikmasining so'zma-so'z talqini, o'rta asrlar tarixshunosligida tez-tez uchrab turadigan ritorik topos so'nggi tadqiqotlarda tanqid qilindi. bid'at bilan bog'langan ayollar - bu aql va ehtiros o'rtasidagi uzluksiz ziddiyatning avtoridir, maslahat adabiyotida tez-tez qo'llaniladigan to'plar, bu erda ular xayrli maslahat va uni etkazib beruvchining dushmani sifatida tasvirlanadi. nizomulmulk o‘tmishdagi, islom paydo bo‘lishidan oldin va keyin monarxlarning tajribalariga tayangan holda, davlatga qarshi yigirmata qo‘zg‘olon (jumladan, mazdak, bobak, qarmatiylar, batenislar) …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nizomulmilk siyosatnoma asari tahlili"

sitosatnoma nizomulmulk “siyosatnoma” asari tahlili reja: kirish 1. “siyosatnoma” asarining o’z davri uchun ahamiyati 2. “siyosatnoma” asarining tahlili va undagi ilgari surilgan g’oyalar 3. “siyosatnoma” asaridagi hokimiyat va uni boshqarish tushunchasi xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish avvalombor, ushbu asar muallifi nizomulmulk bilan tanishsak. nizomulmulk 1017-yil, 10-aprelda tuye shahrida tavallud topgan. saljuqiylar davlati arbobi abu ali al-hasan ibn ali ibn ishoq at-tusiyning unvoni, "nizo-mulmulk", yaʼni mulkning nizomi, tartibi nomi bilan shuhrat qozongan. nishopur va marvda oʻqib, voyaga yetgach, balxga borib, ali ibn shodon xizmatiga kiradi. keyinchalik u dovud ibn mikoilga dabir boʻladi. saljuqiylar shohi alp arslon saroyida vazirlik mansabigacha koʻtariladi. 1072 yil al...

This file contains 19 pages in DOCX format (395.8 KB). To download "nizomulmilk siyosatnoma asari tahlili", click the Telegram button on the left.

Tags: nizomulmilk siyosatnoma asari t… DOCX 19 pages Free download Telegram