axborot texnologiyalari va kommunikatsiya sohasida metrologik xizmat

DOCX 24 pages 3.6 MB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.6 MB

File type DOCX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

mavzu: axborot texnologiyalari va kommunikatsiya sohasida metrologik xizmat. bajardi: guruh: tekshirdi: reja: 1. kirish 2. metrologiya asoslari 3. axborot texnologiyalari va kommunikatsiya sohasida metroligik xizmat 4. o’zbekistonda metrologik xizmatning tashkil etilishi va qonunchiligi 5. metrologik xizmatning muammolari, evolyutsiyasi va istiqbollari 6. xulosa 7. foydalanilgan adabiyotlar kirish 1.1. mavzuning dolzarbligi va ahamiyati zamonaviy raqamli iqtisodiyotda axborot texnologiyalari (it) va kommunikatsiya tizimlari jamiyatning barcha sohalari – iqtisodiyot, ta’lim, sog‘liqni saqlash, mudofaa, transport va davlat boshqaruvini tubdan o‘zgartirib bormoqda. 2025-yil holatiga ko‘ra, o‘zbekiston respublikasida raqamli iqtisodiyot ulushi yaimning 5,2% ni tashkil etmoqda (o‘zstandart agentligi ma’lumotlari, 2025), va bu ko‘rsatkich 2030-yilga kelib 12–15% gacha yetishi rejalashtirilmoqda. bunday o‘sish dasturiy ta’minot qurilmalari, sun’iy intellekt tizimlari, 5g/6g aloqa tarmoqlari, internet of things (iot) va katta ma’lumotlar (big data) texnologiyalariga asoslanadi. ammo bu texnologiyalarning ishonchliligi, xavfsizligi va sifati to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘lchashlarning aniqligi va metrologik ta’minot darajasiga bog‘liq. masalan: · 5g tarmoqlarida signal kuchlanishi 0,1 db dan ortiq xato …

2 / 24

yangilanishida 127 ta jiddiy xato aniqlangan bo‘lib, ularning 68% metrologik testlar (kod satri, funksiya nuqtasi, xavfsizlik metrikalari) orqali oldindan bashorat qilingan edi (microsoft security report, 2024). 1.2. mavzuning ilmiy va amaliy ahamiyati ilmiy ahamiyati: 1. metrologiyaning it sohasiga moslashuvi hali to‘liq o‘rganilmagan. an’anaviy metrologiya fizik kattaliklar (uzunlik, massa, vaqt) bilan ishlasa, it metrologiyasi raqamli signallar, algoritmik murakkablik, ma’lumotlar oqimi va foydalanuvchi tajribasi kabi yangi kattaliklar bilan ishlaydi. 2. dasturiy ta’minot metrikalari (loc, fp, cyclomatic complexity, halstead metrics) metrologik noaniqlik tushunchasi bilan birlashtirilmagan. bu esa loyihalarning bashorat aniqligini pasaytiradi. 3. o‘zbekistonda it metrologiyasi bo‘yicha ilmiy ishlar deyarli yo‘q – bu mavzu fan yangiligi (novelty) nuqtai nazaridan yuqori potentsialga ega. amaliy ahamiyati: sohasi metrologik xizmatning amaliy foydasi telekommunikatsiya 5g bazaviy stansiyalarining chastota barqarorligini ±0,01 ppm gacha ta’minlash elektron hukumat raqamli hujjat aylanishida vaqt belgisining (timestamp) aniqligi 1 ms gacha moliya texnologiyalari blokcheyn tranzaksiyalarida hash funksiyasi ishonchliligini 100% tekshirish sanoat iot sensor ma’lumotlarining …

3 / 24

diqlashi deployment ishga tushirish vaqtidagi mtbf (mean time between failures) o‘lchovi maintenance xato zichligi (defects per kloc) va refactoring samaradorligi masalan: github’da 2024-yilda 3,2 mln ochiq loyiha tahlil qilinganda, fp metrikasiga asoslangan loyihalar 28% kam xato ko‘rsatgan (github state of the octoverse, 2024). metrologiya asoslari metrologiya fan sifatida o‘lchashlarning ilmiy asoslarini, ularning birligini ta’minlash usullarini va natijalarning ishonchliligini o‘rganadi. ushbu fan fizika, matematika va muhandislikning chegarasida joylashgan bo‘lib, zamonaviy sharoitda axborot texnologiyalari sohasiga chuqur kirib bormoqda. metrologiyaning asosiy maqsadi – o‘lchash jarayonlarida yagona birliklarni saqlash, xatolarni minimallashtirish va natijalarning qayta takrorlanishini kafolatlashdir. bu jarayon nafaqat an’anaviy fizik kattaliklar – uzunlik, massa, vaqt, quvvat – bilan cheklanmaydi, balki raqamli muhitda yangi turdagi o‘lchovlarga ham taalluqli bo‘lmoqda. axborot texnologiyalari sohasida metrologiya endi faqat apparat vositalarining kalibrlash bilan cheklanmay, balki dasturiy ta’minotning ichki xususiyatlarini, algoritmlarning ishlash samaradorligini, ma’lumotlar oqimining barqarorligini va foydalanuvchi tajribasining sifatini o‘lchashga qaratilgan yangi yo‘nalish sifatida rivojlanmoqda. metrologiyaning asosiy tushunchasi …

4 / 24

nishi, qiyoslanishi va sertifikatlanishi shart. agar signal chastotasida 0,01% dan ortiq og‘ish bo‘lsa, 5g tarmoqlarida ma’lumot uzatish sifati keskin pasayadi, bu esa millionlab foydalanuvchilarning aloqa xizmatlaridan norozi bo‘lishiga olib keladi. metrologiyada noaniqlik tushunchasi markaziy o‘rin tutadi. har qanday o‘lchash jarayonida xato mavjud bo‘lib, uni to‘liq yo‘q qilib bo‘lmaydi, ammo uni baholash va minimallashtirish mumkin. xalqaro standart – gum (guide to the expression of uncertainty in measurement) – noaniqlikni ikki turga ajratadi: a turi (statistik usullar orqali hisoblangan) va b turi (tajriba, sertifikatlar, apparat xususiyatlari asosida baholangan). axborot texnologiyalarida noaniqlik tushunchasi yanada murakkablashadi, chunki bu yerda o‘lchanayotgan ob’ektlar ko‘pincha raqamli va statistik xususiyatga ega. masalan, dasturiy ta’minotning ishga tushirish vaqti (response time) bir xil sharoitda bir necha marta o‘lchansa, natijalar turlicha bo‘ladi – bu tizim yuklanishi, kesh xotirasi, protsessor harorati va boshqa omillarga bog‘liq. shunday ekan, it metrologiyasida noaniqlikni baholashda monte-karlo simulyatsiyasi, bootstrap usullari va bayesiy statistika keng qo‘llanilmoqda. bu usullar …

5 / 24

mli etalonlar hali yaratilmagan, ammo o‘zstandart agentligi tomonidan unicon.uz metrologiya markazi qoshida “raqamli o‘lchovlar bo‘limi” tashkil etilgan bo‘lib, u dastlabki bosqichda telekommunikatsiya signallarini qiyoslash bilan shug‘ullangan. axborot texnologiyalarida metrologiya dasturiy ta’minot metrikalari bilan chambarchas bog‘liq. eng keng tarqalgan metrikalar orasida lines of code (loc), function points (fp), cyclomatic complexity (cc), halstead metrics va code coverage bor. loc metrikasi oddiy bo‘lib, kod satrlari sonini hisoblaydi, lekin tilga bog‘liq va sifatni to‘liq aks ettirmaydi. fp metrikasi esa 1979-yilda ibm mutaxassisi alan albrecht tomonidan ishlab chiqilgan bo‘lib, foydalanuvchi funksiyalarini – kirish, chiqish, ichki fayllar, tashqi interfeyslar va so‘rovlar sonini hisobga oladi. bu metrika til mustaqilligi tufayli loyihalarni taqqoslashda afzal ko‘riladi. masalan, o‘zbekistonning “e-hukumat” platformasida 2024-yil holatiga ko‘ra 42 000 fp ga teng funksionallik mavjud bo‘lib, bu yevropa ittifoqi mamlakatlaridagi o‘xshash tizimlardan 15% kam. cyclomatic complexity esa kodning murakkabligini baholaydi – agar cc > 10 bo‘lsa, testlash qiyinlashadi va xato ehtimoli oshadi. halstead metrikalari …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "axborot texnologiyalari va kommunikatsiya sohasida metrologik xizmat"

mavzu: axborot texnologiyalari va kommunikatsiya sohasida metrologik xizmat. bajardi: guruh: tekshirdi: reja: 1. kirish 2. metrologiya asoslari 3. axborot texnologiyalari va kommunikatsiya sohasida metroligik xizmat 4. o’zbekistonda metrologik xizmatning tashkil etilishi va qonunchiligi 5. metrologik xizmatning muammolari, evolyutsiyasi va istiqbollari 6. xulosa 7. foydalanilgan adabiyotlar kirish 1.1. mavzuning dolzarbligi va ahamiyati zamonaviy raqamli iqtisodiyotda axborot texnologiyalari (it) va kommunikatsiya tizimlari jamiyatning barcha sohalari – iqtisodiyot, ta’lim, sog‘liqni saqlash, mudofaa, transport va davlat boshqaruvini tubdan o‘zgartirib bormoqda. 2025-yil holatiga ko‘ra, o‘zbekiston respublikasida raqamli iqtisodiyot ulushi yaimning 5,2% ni tashkil etmoqda (o‘zstandart agen...

This file contains 24 pages in DOCX format (3.6 MB). To download "axborot texnologiyalari va kommunikatsiya sohasida metrologik xizmat", click the Telegram button on the left.

Tags: axborot texnologiyalari va komm… DOCX 24 pages Free download Telegram