o'zbek notiqligi tarixidan

DOC 39.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662842713.doc o`zbek notiqligi tarixidan o`zbek notiqligi tarixidan reja: kirish 1. o`rta osiyoda notiqlik san'ati. 2. xoja muayyad mehnagiy, mavlono riyoziy, husayn voiz koshifiy va voizlik. notiqlik - o`tmish so`z san'atining eng barkamol ommaviy janrlaridan bo`lib, bu san'atni musulmon sharqida voizlik deb atalgan. shunga ko`ra nutq - va'z, notiq - voiz deb yuritilgan. o`rta osiyo xalqlari, jumladan o`zbek xalqi ix-xv asrlarda dunyo madaniyati taraqqiyotida oldingi saflardan biriga ko`tarila olgan edi. umuman, o`rta asrlarda fan va madaniyatning rivojida xorazmiy, farog`iy, farobiy, ibn sino, beruniy, qoshg`ariy, navoiy kabi ulug` siymolar katta hissa qo`shganlar. bular yashagan davrni sharq tarixida uyg`onish davri ham deb yuritiladi. bu davrda ilm-fan, adabiyot, san'at madaniyatimizning ravnaq topgan yillari bo`ldi. adabiyot - san'at, fan va umuman, madaniyatimizning targ`ibotchilari bo`lgan bu allomalar ayni vaqtda voiz (notiq)lik san'atini ham yaratdilar. ix-x asrlar orasida yashab ijod etgan abu nasr farobiy (837-950), abu ali ibn sino (980-1037) kabi yirik olimlarimiz faqat zamonalarining ilm-fani bilan …

iy - "ahsanul ahodis". muhammad bobur binni muhammad voiz - "hidoyatul-taqvim". quraysh sindiy - "anisul-voizin". mulla kalon voiz samarqandiy - "ravzatul-voizin". qozi o`shiy - "miftoxun-najjoh" ("so`zning kaliti") va boshqa bir qator mohir so`z ustalari o`zlarining risolalarini yaratib, notiqlik nazariyasi sohasida ham katta yutuqlarni qo`lga kiritganlar. bularni har biri o`z tarixi, taqdiriga ega bo`lgan siymolardir. voizlikning kelib chiqishi tarixi ham ancha qiziq. shveytsar olimi adam metsning ma'lumotlariga ko`ra ilgari podshohlar el oldiga chiqib davlat tuzumi, itoatkorlik, xalqaro ahvol, diniy qoidalar, o`z siyosatlari va boshqa mavzularda nutq so`zlab turganlar. ularning nutq matnlarini esa, saroy xodimlari, ya'ni devonul insho xodimlari yozib bergan. ayniqsa, juma namozi kunlari ularning chiqib, nutq so`zlashlari shart bo`lgan. vaqtlar o`tishi bilan bunday ishlarni maxsus so`z ustalariga topshira boshlaganlar. jumladan mavlono faxriddin ali safiyning "latoyifut-tavoyif" asarida aytilishicha, sulton husayn boyqaro bir kuni sherozga, shoh shijo' oldiga rasmiy davlat ishi bilan muzokara olib borish uchun bir vakil yubormoqchi bo`lgan. arkoni davlat …

hodni hurmat-ehtirom bilan kuzatib qo`yadilar. o`zbek xalqi orasida mavlono irshodga o`xshagan notiqlar juda ko`p bo`lgan. ulardan biri farg`onalik mashhur notiq qozi o`shiy bo`lgan. u o`sh shahridagi qozilik lavozimida ishlagani uchun qozi o`shiy taxallusiga ega bo`lgan. u xalq o`rtasida juda katta obro`ga ega bo`lgan. yuqoridagi asarda yozilishicha, erondagi siiston viloyatining xalqi qatti qo`lligi bilan dong chiqargan, hatto gadoyga ham non bermas ekanlar. qozi o`shiy esa bu xalqning ko`ngil qulfini so`z kaliti bilan ochib yumshataman deydi. u siistonga borib bir-ikki hafta shu xalq ichida yuradi, ularning ruhiy holatini o`rganadi. shahar qozisidan ruxsat olib, juma kuni masjidi jomeda katta nutq so`zlaydi, notiq bilan baravar xalqning fig`oni falakka ko`tariladi. siiston xalqi topgan-tutganini minbar ostiga tashlaydi. lekin qozi o`shiy nutqi uchun hech kimdan haq olmasligini aytadi, buni eshitgan xalq notiqni yanada e'zozlaydi. notiq, u xalqning xasis emasligini, aksincha olijanob ekanligini, xalqning mehr xazinasini ochish uchun munosib kalit topa olish kerak ekanligini isbot etadi. mutaxassis notiqlarni …

ng hammasini o`zlashtirgangina emas, balki uni to`ldirgan va rivojlantirgan ham edi. uning va'zlari jo`shqin o`tgan, o`z tinglovchilaridan nutqiga nisbatan xayrixohlik qo`zg`ata olgan. shuning bilan birga u o`z tinglovchilari qalbiga qo`l sola olgan, ularni faatgina tinglovchilikdan, har birini faol fikr yurituvchi, va'z mazmuniga nisbatan faol munosabatda bo`luvchi ijodkor tinglovchilar darajasiga ko`tara olgan. o`z majlislarining qizg`in o`tishiga erisha olgan. o`sha davrlarda xoja muayyad kabi otashnafas notiqlar soni juda kam bo`lgan. shuning uchun ham ular nomi ulkan adiblar nomi qatoriga tarix sahifasidan sharafli o`rin olgan. uning ijodiy mahorati boshqa notiqlar uchun namuna bo`la oladi. chunki, u o`sha davrdagi mavjud fanlarning barchasini to`la o`zlashtirgan va ularni takomillashtirgan donishmand olimdir. xoja muayyad kabi, mahorat va bilimga ega bo`lgan har bir notiq o`z tinglovchilari qalbini larzaga keltirishi, ularni hayajonga sola olishi turgan gap. ana shunday qudrat-zakovati tufayligina sultonlar, podshohlar ham uning mahorati, iste'dodi oldida bosh egkanlar. mavlono riyoziy. mavlono riyoziy zova deb atalgan viloyatda o`sdi, ulg`aydi. …

yig`lash darajasiga borib yetish va bu ko`z yoshiga nisbatan tinglovchilarda kulgi emas, balki hamdardlik kayfiyatini uyg`ota olish uchun katta san'atkorlik mahorati kerak. mavlono riyoziy nutq paytida ko`z yoshi darajasiga yetib borar ekan, qalbidagina yig`lab bayon etar va kishilarni shunga ishontira olar ekan, demak shubhasiz, u juda iste'dodli notiq, chinakam so`z san'atkori bo`lgan. mavlono riyoziy ajoyib so`z san'atkori bo`lish bilan bir qatorda, u o`z davrining ko`zga ko`ringan pedagoglaridan biri bo`lgan. u o`z ishlarini dunyoviy fanlar: tabiatshunoslik, geografiya, tarix, adabiyot nazariyasi va boshqa fanlarni chuqur o`rganib, uni yoshlar o`rtasida targ`ib qilgan. alisher navoiyning yozishiga qaraganda mavlono riyoziy o`z fikrida qattiq turuvchi va shu fikr uchun kurashuvchi shaxs, sadoqatli va mohir pedagog va butun hayotini sevimli kasbiga bag`ishlagan ulug`vor inson ekanligini ta'kidlaydi. o`z kasbining mohir ustasi bo`lgan mavlono riyoziy o`z nutqlarida boshqa notiqlar qatori xalq og`zaki ijodidan, va ayniqsa, badiiy adabiyotdan juda ustalik bilan foydalangan. u o`z zamonasining zabardast notig`i, olimi, pedagog va …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o'zbek notiqligi tarixidan"

1662842713.doc o`zbek notiqligi tarixidan o`zbek notiqligi tarixidan reja: kirish 1. o`rta osiyoda notiqlik san'ati. 2. xoja muayyad mehnagiy, mavlono riyoziy, husayn voiz koshifiy va voizlik. notiqlik - o`tmish so`z san'atining eng barkamol ommaviy janrlaridan bo`lib, bu san'atni musulmon sharqida voizlik deb atalgan. shunga ko`ra nutq - va'z, notiq - voiz deb yuritilgan. o`rta osiyo xalqlari, jumladan o`zbek xalqi ix-xv asrlarda dunyo madaniyati taraqqiyotida oldingi saflardan biriga ko`tarila olgan edi. umuman, o`rta asrlarda fan va madaniyatning rivojida xorazmiy, farog`iy, farobiy, ibn sino, beruniy, qoshg`ariy, navoiy kabi ulug` siymolar katta hissa qo`shganlar. bular yashagan davrni sharq tarixida uyg`onish davri ham deb yuritiladi. bu davrda ilm-fan, adabiyot, san'at madaniyatimizn...

DOC format, 39.0 KB. To download "o'zbek notiqligi tarixidan", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbek notiqligi tarixidan DOC Free download Telegram