ústúrt taponimik rayonı

DOCX 8 стр. 30,0 КБ Бесплатная загрузка

8 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 30,0 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 8

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 8

tema;u`styurt toponomikaliq rayoni 1.u`styurt platpormasinin` geografiyaliq orni,paydali qazilmalari 2.u`styurt platosi menen shegaralas aymaqlar 3.u`styurt platpormasinin` tiykarg`i o`zgeshelikler 4.juwmaq 5.paydalang`an a`debiyatlar kirisiw.ústúrt taponimik rayonı. ústúrt taponimik rayonı respublikamizning eń arqa -batıs aymaǵın qamtıp alǵan bolıp, batısda kazaxstan, qublada turkmenistan mámleket shegaraları, shıǵısda bolsa tómen amudarya taponimik rayonı hám aral teńizi qirgoqlari menen sheklenedi. tiykarlanıp tegislikler, oyıqlar, erneklerden shólkemlesken jer maydanında oqar suw tarmaqları uchramaydi. bul rayon tómendegi taponimik qásiyetleri menen ajralıp turadı :- barlıq túrdegi taponimik atamalar oǵada siyrek tarqalǵan. bul jaǵday orınnıń insan iskerligi ushın júdá qolaysız bolǵan tábiyiy-geografiyalıq sharayattıń bar ekenligi menen anıqlama bernedi;- ámeldegi taponimik atamalar oyıqlar, biyiklikler formasındaǵı oronimlarni quraydı ;- gidronimlarning barlıq kórinistegi túrleri kem kuzatilsada, ayırım gidrotexnikalıq imaratlar (qudıq ) formasındaǵı taponimlarning dús keliwi salıstırǵanda aktivlew bolıp tabıladı. ústúrt (qazaqsha : үstіrt, qaraqalpaqsha : ústirt) - ózbekstannıń arqa-batısı (qaraqalpaqstan ) hám kazaxstan aymaqlarındaǵı plato[1]. shıǵısda aral teńizi hám amudarya deltasi, batısda mang'ishloq yarım aral hám …

2 / 8

lıǵı arqalı ótedi. plato aymaǵı geologik dúzilisi tárepinen epipaleozoy plitasınıń bir bólegi esaplanıp, paleozoy, mezozoy hám kaynozoy tog jınıslarınan shólkemlesken. jer maydanına jaqın kismi gorizontal jatqan sarmat hák tasları, sazlardan dúzilgen bolıp, aralarında duz hám gips qatlamları ushraydı. ústúrtda keńlik boylap jónelgen bir neshe tektonik strukturalar bar. ústúrtning arqa bóleginde arqa ústúrt kóterilmasi, qublaında ústúrt bukilmasi (ol jaǵdayda qosbuloq, aspantaymatay, sam hám basqa sorlaqlar ) jaylasqan. bul bukilma arqa ústúrt kóterilmasini qassarma kóterilmasidan ajıratıp turadı. qassarma kóterilmasi dárwishlerdiń kiyimi barsaqelmas botig'i bar. odan qublaında oraylıq ústúrt kóterilmasi, taǵı qublaroqda asakaovdon shókpesi jaylasqan. ústúrt maydanı supasimon tegislik bolıp, ol jaǵdayda bir qansha ernekler: muzbel, qorabovur, oqtumshuq, qulandi hám basqa, barsaqelmas, qorasho'r, asakaovdon sıyaqlı shókpe hám oyıqlar bar. qubla bólegine qaplanqir hám sarıamish botig'i kirip barǵan. onıń arqa bóleginde sam, matayqum, úshewg'an qumlıqları hám bir qansha sorlaqlar (qosbuloq, aspantaymatay, sam hám basqalar ) hám de taqirlar bar. ústúrtda karst hám karstsuffozion relyef …

3 / 8

atıladı, alardıń kópshiligi shor. al. dıń úlken bo'leginde surqo'ng'ir, oyıqlar, sorlaqlarda sorlaq, taqirsho'rxok, qumlıqlarda qumli tapraqlar ushraydı. ósimlik oramı siyrek, tiykarlanıp, shuvoq hám soralar ósedi. bulardan tısqarı, qirqbo'g'in, kovrak, qara saksovul, biyurg'un, tetir, sarsazan, iloq hám basqa bar. báhárde efemer, efemeroidlar ósedi. haywanot dúnyası shólga tán bolıp, dikobrazn, sayg'oq, qasqır, túlki, balpaq tıshqan, qaplan, ústúrt qoyı, olako'zan, hind asalxo'ri, qosayaq tıshqan, qumsichqon, túrli ilonlar, qustan torǵay, qara ǵarǵa, xo'jasavdogar, quzǵın hám basqa jasaydı. shıbın-shirkeylerden termit kóp. kem ushraytuǵın hám „qizil kitap“larga kiritilgen haywan hám ósimlik túrlerin qorǵaw hám úyreniw maqsetinde ústúrt qorıq jeri (kazaxstan aymaǵında ) islengen. xx ásirdiń ortalarına shekem ústúrtning faunasida tómendegi sutemizuvchilarning túrleri jasaǵan : aq qarınlı kósher qulaq, asalxo'r, olako'zan, jayran, qoraquloq, manul, ústúrt mufloni, qum mushugi, gepard, leopard. aqırǵı ush tur xx ásirdiń ortalarında bul jerde qirib taslanǵan dep esaplanadı. biraq, xx asirde bul jerde taǵı muflon hám leopard anıqlanǵan. 2018-jıldıń kuzida aldın joq bolıp …

4 / 8

, topıraq qatlamı ózgesheligi, joybar boyınsha qoplanish dárejeleri, ósimliklerdiń landshaft túrleri, olardıń jaylasıwı, tıǵızlıǵı, uwlı zatlı hám biygana ósimliklerdiń bar ekenligi, azıq massasınıń zúráátliligi, azıqlardıń jalpı rezervi, degradatsiyasi, hár bir jaylaw xili boyınsha ósimlikler túrleriniń mo'lligi kórsetilgen dizimi sıyaqlı baslanǵısh kadastr maǵlıwmatları toplandi. jer planetası shınında da ájayıp! planetamizning eń g'aroyib jaylarınan biri ústúrt platosi bolıp tabıladı. plato, tiykarınan, qurıp qalǵan áyyemgi tetis okeanınıń tubi bolıp tabıladı (grek teńiz hayal qudayı tefida atınan ). ústúrt platosining jası anıq emes, ilimpazlardıń pikrine qaraǵanda, 20 millionnan 60 million jılǵa shekem dep shama etiledi. onıń ayırım qatlamları hár qıylı eritpeler: mollyuskalar qaldıqları, teńiz tipratikanlari, toshga aynalǵan marjanlar hám shıǵanaqlar, sonıń menen birge, millionlap jıllar dawamında okean tubida tóplanǵan hák tas hám por qatlamlarınan ibarat. áyyemgi jınıslar kórinip turǵan jańa jarlıqlarda sol uzaq dáwirlerdi eslatuvchi áyyemgi akulalarning tislerin tabıw múmkin. xx ásirdiń 80-jıllarında ilimpazlar noodatiy jasalma sızıqlardı bayqawdı. bul sızıqlar arqaǵa belgi etiwshi 900 …

5 / 8

stúrt platosiga sayaxat ádetde aral teńizine sayaxattıń bir bólegi bolıp tabıladı. nókis qalasından chiqqach, sayaxatshılar moynaq hám kemeler áwliyein zıyarat etediler, qurigan teńiz tubi boylap ústúrt platosiga baradılar, keyininen onıń tekshelerinen birinde jaylasqan otaw lageriga tunaydilar. yozi qisqa va uncha jazirama issiq emas, iyulning o‘rtacha harorati +26 +27°c, ba’zan eng yuqori harorat +44°c ga yetadi. okrug ancha shimolda joylashganligi tufayli, oktabrning boshlaridan sovuq tusha boshlaydi, binobarin, sovuq bo‘lmaydigan kunlar o‘zbekiston bo‘yicha eng qisqa bo‘lib, 153 kunni tashkil etadi. bunga yana bir sabab, ustyurtning shimol tomoni ochiq bo‘lganligi tufayli sentabrning boshidan may oyigacha shimoli-sharqiy shamollarning esib turishidir. ustyurtda yog‘in kam tushadi, uning o‘rtacha yillik miqdori 100-120 mm. yog‘inni, asosan, g‘arbiy va shimoli-g‘arbiy havo massalari olib keladi. eng ko‘p yog‘in bahorga, eng kami qishga to‘g‘ri keladi. qor juda kam yog‘ib, izg‘irinli shamollar uni uchirib ketishi natijasida yer yuzasi muzlaydi ústúrt tábiyiy geografiyalıq okrugiga túsetuǵın jıllıq jawın muǵdarın 100 procent desek, onıń 17 …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 8 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ústúrt taponimik rayonı"

tema;u`styurt toponomikaliq rayoni 1.u`styurt platpormasinin` geografiyaliq orni,paydali qazilmalari 2.u`styurt platosi menen shegaralas aymaqlar 3.u`styurt platpormasinin` tiykarg`i o`zgeshelikler 4.juwmaq 5.paydalang`an a`debiyatlar kirisiw.ústúrt taponimik rayonı. ústúrt taponimik rayonı respublikamizning eń arqa -batıs aymaǵın qamtıp alǵan bolıp, batısda kazaxstan, qublada turkmenistan mámleket shegaraları, shıǵısda bolsa tómen amudarya taponimik rayonı hám aral teńizi qirgoqlari menen sheklenedi. tiykarlanıp tegislikler, oyıqlar, erneklerden shólkemlesken jer maydanında oqar suw tarmaqları uchramaydi. bul rayon tómendegi taponimik qásiyetleri menen ajralıp turadı :- barlıq túrdegi taponimik atamalar oǵada siyrek tarqalǵan. bul jaǵday orınnıń insan iskerligi ushın júdá qolaysız bolǵan ...

Этот файл содержит 8 стр. в формате DOCX (30,0 КБ). Чтобы скачать "ústúrt taponimik rayonı", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ústúrt taponimik rayonı DOCX 8 стр. Бесплатная загрузка Telegram