qaraqalpaqlardıń xix-ásirdegi qozǵalańları

DOCX 10 стр. 24,9 КБ Бесплатная загрузка

10 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 24,9 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 10

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 10

tema: qaraqalpaqlardıń xix-ásirdegi qozǵalańları reje: i.kirisiw ii.tiykargi bo’lim 1. xix ásirde júz bergen kóterilisler. 2.1820-jillar - dáslepki kóterilis. 3. jergilikli basshılar hám olardıń kóterilislerindegi roli. iii juwmaqlaw iv paydalangan a’debiyatlar kirisiw bul temaǵa aydınlıq kirgiziw ushın álbette qaraqalpaqlardıń tariyxına názer taslaw kerek. qaraqalpaqstan tariyxı boyınsha bul xalıqtıń kelip shıǵıwı erte orta ásirlerde aral teńizi hám ámiwdárya, sırdarya boylarında jasaǵan sak hám massagetlerden baslanadı. vii-vii ásirlerde aral regionında sak, massaget, apasiak hám xunlar alıp kelgen sarmat, alan qáwimleriniń aralasıwı nátiyjesinde túrkiy pesheneg (bijanak) qáwimi payda boladı. peshenegler bolsa qaraqalpaq xalqınıń etnogenezindegi tiykarǵı buwın bolıp tabıladı. maxmud qashǵariydiń "túrkiy tiller" kitabında pesheneglerdiń tili bolgarlardıń hám suvarlardıń (qıpshaq hám oǵuz tiline jaqın til) tiline jaqın delingen. ix-xi ásirlerde de pesheneglerdiń qáwimlik dúzilisinde túrkiy emes sarmat-ugor qáwimleriniń áwladları da bolgan. pesheneglerdiń jerleri bolsa oǵuzlardıń territoriyaları menen tutas qońsı bolǵan, hátte pesheneglerdiń shıǵıs bólegi geypara waqıtları oǵuzlar awqamına da kirip olar menen birge jasaǵan. x …

2 / 10

axtı qıyat qalası da os kat sózinen kelip shiqqan. ix ásirdiń aqırında x ásirdiń basında oguzlar xazarlar birlesip pesheneglerdi volgadan batısqa qubla rus sahralarına qısıp shıǵardı. solay etip olar pesheneglerdiń úlken bólegi sırdárya hám aral baylarınan kóship ketti. bunnan oǵuzlardıń qaraqalpaqlarǵa qatnası joqlıǵı haqqında pikir tuwılmawı kerek, sebebi xii - ásirde rus dereklerinde aytılǵan qaraqalpaqlardıń ata-babaları bolǵan "chernie klobuki yamasa chernie shapki" ler de oǵuz pesheneglerden quralǵan. qaraqalpaqlardıń kelip shıǵıw tariyxın izertlegen ilimpaz tatyana alekseevna jdanko da sırdaryanıń tómengi aǵımındaǵı oǵuzlardıń paytaxtı bolǵan jańakent qalasınıń atın qaraqalpaqlardaǵı múytenlerdiń keńtanov urıwınıń atı menen baylanıstıradı. qaraqalpaqlardaǵı jabi yamasa yabı urıwı da oǵuz húkimdarları jabǵu/yabǵu lardıń áwladları delinedi. 1. xix ásirde júz bergen kóterilisler. xix asirde, ásirese, rossiya imperiyasining oraylıq aziyada ekspansiyasi dáwirinde, qaraqalpaq xalqiniń bir neshe márte kolonizatorlik siyasatina qarsı kóterilisleri júz boldı. bul kóterilisler tiykarlanıp social, siyasiy, hám ekonomikalıq faktorlarǵa tiykarlanǵan bolıp, olar xiva xonligi hám rossiya imperiyasining abayına juwap retinde …

3 / 10

áreketleri qaraqalpaqlardı jáne de kolonizatorlik sistemasına qosımsha qáwip astında qaldırdı. xix asirde júz bergen kóterilisler qaraqalpaq xalqiniń xix asirdegi kóterilisleri bir neshe basqıshdan ibarat edi. dáslepki kóterilisler 1820 -jıllarda júz boldı. bul dáwirde qaraqalpaqlar óz aymaqlarındaǵı xiva xonligi tásirinen azat bolıw ushın háreket etken. 1830 -jıllarda taǵı bir kóterilis júzege keldi, bunda xiva xonligi hám qaraqalpaqlar arasında turaqlı dawlar hám qarama-qarsılıqlar bar edi. 1870-jıllardaǵı kóterilis bolsa eń iri hám áhmiyetli bolıp, rossiya imperiyasining áskeriy shabıwıllarına qarsı bolıp ótti. bul kóterilis qaraqalpaqlardı jáne de kolonizatorlarǵa qarsı gúreske odadı. kóterilislerdiń tiykarǵı tiykarları hám basshıları xix asirdegi kóterilislerdiń basqarıwshıları jergilikli basshılar hám olardıń kóterilislerdi basqarıwdaǵı taktikalariga baylanıslı edi. kóterilis basshıları ádetde jergilikli qáwimler hám iri shańaraqlar wákilleri bolǵan. bul basshılar rossiya hám xiva xonligi kúshleriniń abayına qarsı gúresiw ushın óz-ara birlespe dúzgenler. kóterilisler tiykarlanıp armiyalarǵa ajıratılǵan edi hám olar óz jerlerin qorǵawǵa qaratılǵan edi. kóterilislerdiń ayriqsha tárepi sonda, olar kóbinese jergilikli jámiyetlikler tárepinen …

4 / 10

maǵı bolǵan quvandaryo suwi azayıwınan sol aymaqta jasaǵan jetiasar qáwimleriniń bir toparı sirdaryoning quyar jayına kóship baradı hám " batpaqlı qalalar" mádeniyatın payda etedi. ol qáwimdiń ekinshi bólegi bolsa amudaryanıń oń jaǵaında kelip bulmandaǵı qáwimleri menen aralasıp " kerder" mádeniyatın payda etedi. amudaryanıń oń jaǵaında xorezmdiń arqa tárepindegi keń sahralar " kerder jeri" dep atalǵan. kerder haqqında xi asirde arab-parsı tariyxıy jug'rofiy dóretpelerde kerder (kurder, kardar) atamaları kóplegen ushraydı. ol waqıtta aral teńizin de kerder ko'li dep atawǵan. kerder mámleketiniń paytaxtı kerder qalası bolıp házirgi qaraqalpaqstandıń nókis rayonındaǵı haywanqala qarabaxanaları ornında bolǵan. 1219 - jılı movorounnahrda bolǵan orta asirdegi arab geografı yakut al-hamayi ar-rumi " kerder xorezmdiń túrkleri menen shegaradosh jaylawagan. kerderliklarning tili turkiy da xorezmshe de emes, onda júdá kóp sharbalarǵa iye kóp sanlı awıllardan shólkemlesken" degen. qorg'oncha qalasi qaraqalpaqstandıń taxtakopir rayonınan 17 km uzaqlıqta jaylasqan kerder mádeniyatına tiyisli qala, xalıq arasında bolsa " qoblandi qala" atınıń alǵan, yaǵniy …

5 / 10

rdıń nog'ay. 3. jergilikli basshılar hám olardıń kóterilislerindegi roli. xiii asirde mangollar menen birge xorezm jerlerine kelip qalǵan manǵıtlar bul jerde oqsuyak toyfaga aylanıwǵan. qaraqalpaq hám nog'ay xalqiniń milliy mámleketin dúzgen edige mırza da qubla aral teńizi jerlerindegi tok taw (házirgi qaraqalpaqstandıń nókis rayonı átirapı ) 1359 - jılı aq manǵıt awılında dúnyaǵa kelgen bul jerde házirde de sonday ataladı. edigening umirlik joldasi oqbilak oyimning da bulmanda qaytıs bolǵan. qubla aral boyida jasaǵan manǵıtlar keyinirek edige húkimranlıǵı dáwirinde volga jerlerine barıp hukumdor urıwǵa aylanıp sol jerdegi qaraqalpaqlar, nog'ay, tatarlarga aralasagan. xvi ásirdiń ekinshi yarımında amudaryanıń taǵı eski aǵımı aral teńizine qaray aǵıwı nátiyjesinde bulmanǵa taǵı adamlar kóship kela baslaǵan olar tiykarlanıp aralli ózbekler hám nog'ay ordası qulashi áqibetinde shıǵısqa qaray ko'chgan qaraqalpaqlardıń ayırım urıwları bolǵan. 1714- jılı arallilar xiva xoni yadg'ar xonga bo'ysinishdan bas tartıp qaraqalpaqlardıń xoni eshmuhammadni aral boyin basqarıwǵa shaqirdi, bıraq xon bolıp saylaǵanı sherg'ozi xon eshmuhammadni aral …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 10 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "qaraqalpaqlardıń xix-ásirdegi qozǵalańları"

tema: qaraqalpaqlardıń xix-ásirdegi qozǵalańları reje: i.kirisiw ii.tiykargi bo’lim 1. xix ásirde júz bergen kóterilisler. 2.1820-jillar - dáslepki kóterilis. 3. jergilikli basshılar hám olardıń kóterilislerindegi roli. iii juwmaqlaw iv paydalangan a’debiyatlar kirisiw bul temaǵa aydınlıq kirgiziw ushın álbette qaraqalpaqlardıń tariyxına názer taslaw kerek. qaraqalpaqstan tariyxı boyınsha bul xalıqtıń kelip shıǵıwı erte orta ásirlerde aral teńizi hám ámiwdárya, sırdarya boylarında jasaǵan sak hám massagetlerden baslanadı. vii-vii ásirlerde aral regionında sak, massaget, apasiak hám xunlar alıp kelgen sarmat, alan qáwimleriniń aralasıwı nátiyjesinde túrkiy pesheneg (bijanak) qáwimi payda boladı. peshenegler bolsa qaraqalpaq xalqınıń etnogenezindegi tiykarǵı buwın bolıp tabıladı. maxmud qash...

Этот файл содержит 10 стр. в формате DOCX (24,9 КБ). Чтобы скачать "qaraqalpaqlardıń xix-ásirdegi qozǵalańları", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: qaraqalpaqlardıń xix-ásirdegi q… DOCX 10 стр. Бесплатная загрузка Telegram