qaraqalpaqlardıń jańadárya boyına jaylasıwı

DOCX 11 sahifa 29,4 KB Bepul yuklash

11 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 29,4 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 11

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 11

tema: qaraqalpaqlardıń jańadárya boyına jaylasıwı reje: i.kirisiw ii.tiykargi bo’lim 1. qaraqalpaq xalqınıń kelip shıǵıwı 2. qaraqalpaqlardıń jańadárya boyına ornalasıwı. 3.qaraqalpaqlardıń social-ekonomikalıq turmısı. iii juwmaqlaw iv paydalangan a’debiyatlar kirisiw qaraqalpaqlar, kóshiwler, bijanak hám oǵuzlar, qıpshaqlar, qaraqalpaq ádebiyatı, jırawlar, baqsılar tariyxıy dereklerde házirgi qaraqalpaqstan aymaǵında adamlar neolit dáwirinde-aq jasaǵanlıǵı atap ótiledi. áyyemgi tariyxıy esteliklerden biri dara i (b.e.sh. 522-468-jılları patshalıq etken) qábiri ústindegi taslarǵa b.e.sh. v ásirde mixxat penen oyıp jazılgan jazıwlarda aralboyı hám sırdáryanıń tómengi aģısında jasagan xalıq "saka tigraxauda" (tóbe qalpaqlı saklar) dep atalgan. eramızdıń ii-viii ásirlerinde aralboyı dalalarına bir qatar túrkiy qáwimler kirip kelip ornalasqan. jergilikli xalıqtıń kirip kelgen qáwimler menen qosılıwı nátiyjesinde aralboyında bijanaklar hám oguzlar qáliplesken. bijanaklar negizinde 8-10 ásirlerde qaraqalpaqlardıń xalıq sıpatında qáliplesiw procesi baslanǵan. x ásir baslarında bijanaklardıń bir bólimi volga artına, qubla rus dalalarına kóshiwge májbúr bolgan. buǵan oguzlar hám qıpshaqlardıń qısımı, qısımı sebep bolǵan. xіі. bul mámleketlerdiń biri-xiv ásir aqırında dúzilgen noǵay (mańǵıt) …

2 / 11

ekshisi idigu (edige) basshılıǵında xiv ásirdiń aqırlarında dúzilgen noǵay xanlıǵınan (ordasınan) baslanadı. 1419-jılı idigu óltirilgennen keyin, taxt ushin gúres kúsheyip, xanlıq kúshsizlenedi. xvi ásirdiń ekinshi v xvi-xvii vv. karakalpaki podchinyalis libo buxarskomu xanstvu, libo kazaxskim xanam. k nachalu xviii v. karakalpaki, jivushie na beregu sırdari, staralis obyedinitsya. olardıń birlesiw procesinde sıǵnaq sıyaqlı áyyemgi qorǵan-qalalar tayanish bolgan. qaraqalpaqlardıń birlesiwinde kuchukxan, taburchak hám ǵayıp sultanlar áhmietli rol atqarǵan. bunıń nátiyjesi 1714-jılı sırdarya boyı qaraqalpaqları óz kósemleri eshmuxammed (esimxan) basshılıǵında mámleketke-qaraqalpaq xanlıǵına birlestirilgen. bul mámleket sırdáryanıń tómengi aģısı, volga boyları jungarlar, bashqurt ulısı hám kishi júz qazaq xanlıqları menen shegaralas edi. 1723-jılı jungarlar bastırıp kelip, sırdáryanıń orta bólimin iyelegennen keyin, qaraqalpaqlar jáne kóshiwge májbúr boladı. 1. qaraqalpaq xalqınıń kelip shıǵıwı qaraqalpaqlar rossiya menen qatnasıqlar ornatıwǵa háreket etken. bunday jaqınlasıwǵa bir qatar faktorlar sebep bolǵan edi. birinshiden, rossiya menen sawda-satıq islerin jolǵa qoyıwdan mápdarlıq, ekinshiden, junǵarlardıń tınımsız hújimlerinen qorǵanıw zárúrligi sebep boldı. 1726-jılı qazaq …

3 / 11

turıp arallı ózbeklerdi baǵındıra almaytuǵının jaqsı túsingen. bunnan burın da xiywa xanlıǵı aralboyı ózbekleri menen qońsı jasap atırǵan qaraqalpaqlardı baǵındırıwǵa bir neshe mártebe urınǵan edi. máselen, 1715-jılı sherǵazıxan sonday háreket etken edi. biraq ol óz maqsetine erise almaǵan. tek 1735-jili elbarsxan dáwirinde aral boyı ózbekleri hám qaraqalpaqlar xiywa xanlıǵı hákimiyatın tán aldı. muxammed amin inax dáwirinde ayırım qaraqalpaq qáwimleri ıqtıyarlı túrde xiywa xanlıǵı puqaralıǵına óte baslagan. buǵan-qáwim biyleriniń óz jeke hákimiyatların usı jol menen saqlap qalıwǵa umtılıwları sebep bolǵan edi. 1809-jılı ámiwdárya, quwandárya hám aral teńizi átirapında jasawshı qaraqalpaqlar xanlıqqa boysındırıldı. 1810-1811-jılları bolsa jańadárya átirapında jasawshı qaraqalpaqlar da boysındırıldı. solay etip qaraqalpaqlardı xiywa xanlıǵına boysındırıw tamamlandı. sonday-aq, qaraqalpaq usınıń menen birge, ekologiyalıq krizislar, atap aytqanda, aroq boylap suw resurslariniń azayıwı, jańadaryo sıyaqlı dáryalar hám kanallardı toltırıwdaǵı máseleler de qaraqalpaq xalqiniń ekonomikalıq iskerligine úlken tásir kórsetken. zamanagóy ózgerisler hám máseleler búgingi kúnde, qaraqalpaqlardıń sociallıq-ekonomikalıq turmısı kóplegen zamanagóy ózgerislerge dus kelgen. awıl …

4 / 11

r ámelge asırılıp atır. 2. qaraqalpaqlardıń jańadárya boyına ornalasıwı jańadaryo boyı : geografiyalıq hám tariyxıy kontekst jańadaryo boyı - ózbekstannıń qubla -batıs bóleginde jaylasqan, qaraqalpaqstan respublikasınıń tábiyiy jáne social tárepten áhmiyetli aymaǵı esaplanadı. jańadaryo, tiykarlanıp, amudarya dáryasınıń qońsılas bóleginde jaylasqan, jáne bul aymaq eginshilik ushın qolay bolıp, tariyxıy tárepten agrar jámiyetlerdiń rawajlanıwına xızmet etken. qaraqalpaqlardıń kelip shıǵıwı qaraqalpaq xalqiniń tariyxıy túbirleri eramızǵa shekemgi dáwirlerge barıp taqaladı. olardıń kelip shıǵıwı túrli etnik toparlardıń aralasıwınan kelip shıqqan bolıwı múmkin. qaraqalpaqlardıń etnik quramı arasında turkiy, mongol hám basqa kóplegen xalıqlar bar. qaraqalpaqlardıń qáliplesiwi hám rawajlanıwı tiykarlanıp ózbekstannıń qubla-batısında jaylasqan aymaqlarda, atap aytqanda, sirdaryo hám amudarya háwizlerinde ámelge asqan. bul aymaqlarda qáwimlik sistemalar ornatılıp, túrleraro óz-ara baylanıslar hám kelisimler arqalı bir neshe qáwimler birlesip, qaraqalpaq xalqini shólkemlesken.jańadaryo boyına kirip keliwi hám jaylasıwı qaraqalpaqlar ózleriniń tariyxıy júriwleri dawamında, tiykarlanıp 16 -17 ásirlerde, jańadaryo boyına kóship kelgen. jańadaryo boyı sol dáwirde erisiw ushın júdá qolay bolǵan …

5 / 11

uw dáreklerinen nátiyjeli paydalanıp, dıyxanshılıq hám suwǵarıw jumısların rawajlantırǵanlar. bul aymaqta asalchilik, paxta jetistiriw, dán eginleri (biyday, arpa ), palız eginleriler hám mevali terekler egiw keń tarqalǵan.eger qaraqalpaqlar ózleriniń turmıs ádetlerin kóship kelgen dáwirde tekǵana ózleri ushın, bálki basqa etnik toparlar menen de óz-ara sawda hám baylanıslar arqalı ekonomikalıq turmısların rawajlantırǵan bolsa, bul aymaq ekonomikalıq orayǵa aynalǵan. atap aytqanda, qaraqalpaqlar bir qansha awıl xojalıǵı ónimlerin islep shıǵarıw hám sawda etiw menen shuǵıllanıwǵan.qaraqalpaqlar hám basqa etnik toparlar arasındaǵı qatnaslar jańadaryo boyında, atap aytqanda, qaraqalpaqlar hám basqa turkiy hám ózbek xalıqları arasında social hám ekonomikalıq baylanıslar júdá kúshli bolǵan. ózbek hám basqa qońsılas xalıqlar menen turaqlı sawda-satıq hám óz-ara tásirinlerdiń bar ekenligi olardıń mádeniyatı hám dástúrlerinege de tásir kórsetken. qaraqalpaq xalqiniń ayriqsha tilleri hám dástúriy qádiriyatları ámeldegi bolsa -de, olar basqa xalıqlar menen óz-ara baylanıslar arqalı óz mádeniyatların boyitganlar. sonıń menen birge, diniy tárepten qaraqalpaqlar musulman bolıp, islam dini aymaqtaǵı tiykarǵı ıqtıqatqa …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 11 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"qaraqalpaqlardıń jańadárya boyına jaylasıwı" haqida

tema: qaraqalpaqlardıń jańadárya boyına jaylasıwı reje: i.kirisiw ii.tiykargi bo’lim 1. qaraqalpaq xalqınıń kelip shıǵıwı 2. qaraqalpaqlardıń jańadárya boyına ornalasıwı. 3.qaraqalpaqlardıń social-ekonomikalıq turmısı. iii juwmaqlaw iv paydalangan a’debiyatlar kirisiw qaraqalpaqlar, kóshiwler, bijanak hám oǵuzlar, qıpshaqlar, qaraqalpaq ádebiyatı, jırawlar, baqsılar tariyxıy dereklerde házirgi qaraqalpaqstan aymaǵında adamlar neolit dáwirinde-aq jasaǵanlıǵı atap ótiledi. áyyemgi tariyxıy esteliklerden biri dara i (b.e.sh. 522-468-jılları patshalıq etken) qábiri ústindegi taslarǵa b.e.sh. v ásirde mixxat penen oyıp jazılgan jazıwlarda aralboyı hám sırdáryanıń tómengi aģısında jasagan xalıq "saka tigraxauda" (tóbe qalpaqlı saklar) dep atalgan. eramızdıń ii-viii ásirlerinde aralboyı dalaların...

Bu fayl DOCX formatida 11 sahifadan iborat (29,4 KB). "qaraqalpaqlardıń jańadárya boyına jaylasıwı"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: qaraqalpaqlardıń jańadárya boyı… DOCX 11 sahifa Bepul yuklash Telegram

qaraqalpaqlardıń jańadárya boyına jaylasıwı

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

"qaraqalpaqlardıń jańadárya boyına jaylasıwı" haqida

O'xshash fayllar