o’zbek leksikografiyasi

PPTX 9 pages 85.9 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 85.9 KB

File type PPTX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

slayd 1 5-mavzu: o’zbek leksikografiyasi  reja: 1.leksikografiya haqida umumiy ma’lumot. 2.soha lug’atlarining yaratish tamoyillari. 3.umumiy va maxsus lug’atlar leksikologiya so’zi leksis –so’z, logos – fan, ta’limot degan ma’nolarni bildiradi. leksikologiyada tilning lug’at boyligi o’rganiladi. uning lug’at tuzish masalalari bilan shug’ullanadigan bo’limi leksikografiya deb ataladi. tilimizdagi so’zlarning alifbo tartibida joylashtirilishiga lug’at, lug’at tuzish qoidalarini o’rganuvchi tilshunoslik sohasiga esa lug’atshunoslik (leksikografiya) deyiladi. tildagi jamiki so’lar, ularning tarixi, izohi, imlosi kabi muhim masalalar bilan lug’atshunoslik shug’ullanadi. mukammal tuzilgan lug’at va so’zliklar u yoki bu tilning boyligini o’zida to’playdi. lug’atlar qadimdan yaratib kelingan. masalan, mahmud qoshg’ariy tomonidan xx asrda yaratilgan «devonu-lug’atit-turk», xvi asrda usmonli turk tilida yaratilgan «abushqa» lug’atlari tarixdan bizga ma’lum. lug’atlar ikki guruhga bo’linadi: 1. qomusiy lug’atlarda mashhur shaxslar, ilmiy, siyosiy, adabiy hamda ishlab chiqarishga xos tushunchalar, boliqdagi predmetlar, hodisalar haqida ma’lumot beriladi. a) o’zbek milliy ensiklopediyasi; b) salomatlik ensiklopediyasi; v) u kim, bu nima ensiklopediyasi. kabi lug’atlar shular jumlasidandir. 2.lingvistik …

2 / 9

zlarning qo’llanish darajasi haqida m’lumot beradi) i) paronimlar lug’ati (tilda mavjud bo’lgan talaffuzdosh so’zlar haqida m’lumot beradi). ko’p tilli lug’atlarga esa tarjima lug’atlari kiradi. masalan, q.berdiyev, q.meliyev «tibbiy atamalar» ruscha-o’zbekcha lug’ati kiradi. o’zbek tilida mavjud bo’lgan barcha so’zlar (shu jumladan, sheva so’zlari ham) yig’ilsa 100-120 ming so’zdan oshib ketadi. so’zlarning kelib chiqishini izohlaydigan lug’atlar etimologik lug’atlar deb ataladi. jahon tilshunosligida leksikaga tilning alohida mikrotizimi sifatida munosabatda bo‘linib, leksema hamda uning tarkibiy qismlari, sistemaviy birlashmalari – lug‘aviy to‘da va mikrosistemalar, lug‘aviy-ma’noviy guruh va qator hamda ularning har biriga xos xususiyat va qonuniyatlarni aniqlash, tarkibi va tashkil etuvchilarining ma’noviy strukturasini belgilash natijalari asosida bugungi kunda giperleksikografiya va korpus lingvistikasi uchun o‘ta muhim lingvistik ta’minot yaratishga e’tibor kuchaymoqda. avvalo, ideografiya so‘zining ma’nosiga e’tibor qaratsak: grekcha idea – tushuncha, idea, obraz va grapho – yozaman so‘zlaridan kelib chiqqan [3, 20-22]. so‘zlarni butun mazmun-mohiyati va sistemasi bilan ko‘z oldimizga keltiruvchi ideografik lug‘atlar ma’lum bir til …

3 / 9

lisoniy ma’nolari ilmiy ta’riflar asosida emas, balki ijtimoiy tushunchalar asosida, shuningdek, ijtimoiy shartlangan semalar majmui sifatida qaralishi kerak. shundan kelib chiqib aytish mumkinki, jahon lug‘atchiligida, xususan, rus leksikografiyasida sinonim so‘zlar va ularning lug‘atchiligini tadqiq qilish ancha yillar oldin boshlangan bo‘lsa-da, ozbek tilining lug‘atchiligi bu tomonlama oqsayotganini ko‘rish mumkin. rus leksikografiyasida maktabgacha yoshdagi bolalar uchun alohida, boshlang‘ich sinf o‘quvchilari uchun alohida hamda yuqori sinf o‘quvchilari uchun alohida sinonimik lug‘atlar yaratilganini nazarda tutsak (“m.r.lvov. slovarik sinonimov i antonimov russkogo yazika. 1-4 klassi”.2006; m.r.lvov “uchus razlichat slova i ix znacheniya: slovarik mnogoznachnix slov, tematicheskix grupp slov, omonimov, paronimov, ilmiy-amaliy anjuman materiallari andijon, 4 may 2020 y. 123 sinonimov, antonimov”.2003), bu yo‘nalishdagi ilmiy tadqiqotlarni kuchaytirish zarurdir. o‘zbek tilshunosligida ma’nodosh so‘zlarning tadqiq qilinishi yuzasidan ancha ilmiy ishlar qilingan bo‘lsa-da, boshqa o‘quv lug‘atlari qatorida sinonim so‘zlar o‘quv lug‘atlarining tadrijiy rivojlanishining inkoniyatlarini oshirish zarur. /docprops/thumbnail.jpeg

4 / 9

5 / 9

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o’zbek leksikografiyasi"

slayd 1 5-mavzu: o’zbek leksikografiyasi  reja: 1.leksikografiya haqida umumiy ma’lumot. 2.soha lug’atlarining yaratish tamoyillari. 3.umumiy va maxsus lug’atlar leksikologiya so’zi leksis –so’z, logos – fan, ta’limot degan ma’nolarni bildiradi. leksikologiyada tilning lug’at boyligi o’rganiladi. uning lug’at tuzish masalalari bilan shug’ullanadigan bo’limi leksikografiya deb ataladi. tilimizdagi so’zlarning alifbo tartibida joylashtirilishiga lug’at, lug’at tuzish qoidalarini o’rganuvchi tilshunoslik sohasiga esa lug’atshunoslik (leksikografiya) deyiladi. tildagi jamiki so’lar, ularning tarixi, izohi, imlosi kabi muhim masalalar bilan lug’atshunoslik shug’ullanadi. mukammal tuzilgan lug’at va so’zliklar u yoki bu tilning boyligini o’zida to’playdi. lug’atlar qadimdan yaratib kelingan. ma...

This file contains 9 pages in PPTX format (85.9 KB). To download "o’zbek leksikografiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: o’zbek leksikografiyasi PPTX 9 pages Free download Telegram