litosfera ekologiyasi

PPTX 29 pages 4.4 MB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.4 MB

File type PPTX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

er - xazina, suv - oltin er - xazina, suv - oltin er - xazina, suv - oltin litosfera ekologiyasi reja 1. litosfera va uning tuzilishi 2. tuproqning inson hayotida tutgan o'rni va ekologik funktsiyasi 3. tuproq eroziyasi va texnogen buzilishi. tuproqlarni sho'rlanish, botqoqlanish, ifloslanish va cho'llanishdan saqlash. 4. o'zbekiston tuproqlari va ulardan foydalanishning ekologik jihatlari. www.arxiv.uz litosfera va uning tuzilishi litosfera(litos-tosh, sfera-shar, qobiq)deganda erning 30-80 km. qalinlikdagi qattiq qobig'i tushuniladi. jamiyat rivojlanadigan asos- er po'stida mikroorganizmlar 3-5km chuqurlikkacha uchraydi. er usti va er osti hozirda faol o'zlashtirilgan. hozirda litosferada er osti qazilmalari 10 km.gacha bo'lgan chuqurliklardan olinishi mumkin. xxi asrga kelib insoniyat litosferaga mislsiz ta'sir ko'rsatmoqda. shaharlar ostida er osti shaharlari bunyod qilingan, chiqindixonalar, omborxonalar mavjuddir. er ostida yadro quroli sinovlari o'tkaziladi tuproq www.arxiv.uz unumdorlik xususiyatiga ega bo'lgan er yuzasining ustki g'ovak qatlami tuproq deyiladi. tuproqlarning tabiatdagi va jamiyat hayotidagi roli g'oyat beqiyosdir. tuproq biosferadagi modda aylanma harakatida asosiy …

2 / 29

s-ona jinsli qavat yotadi. tuproq. turlari qutblardan ekvatorga hamda tekisliklardan tog'larga qarab iqlim o'zgarishi bilan qonuniy ravishda o'zgarib boradi. mo'tadil mintaqaning yillik yog'ingarchiligi 500-600 mm bo'lgan o'rmon cho'llarida chirindi (gumus) ga boy (10% gacha) eng unumdor, qo'ng'ir, qora tuproqlar tarqalgan. markaziy osiyoning dasht va yarim dashtlarida o'simliklarning tabiiy sharoitda rivojlanishi uchun namlik etishmaganligi sababli, kam (1-2 %) gumusli kul rang, bo'z tuproqlar tarqalgan. rasm. tuproq kesimi: 1-xazon to'shami; 2- chirindi; 3- yuvilish qatlami ; 4-mineral tuzlar to'planadigan qatlam; 5- tagzamin tuproq tugaydigan va tiklanadigan resurslarga kiradi. tuproq tarixiy tarkib topgan murakkab, mustaqil tabiiy jism bo'lib, o'zgaruvchan dinamik hosiladir. er yuzi turli qobiqlari tuproqning ekologik funksiyasi. tuproq turli xil omillar: tog' jinslari, iqlim, tirik organizmlar (o'simlik va hayvonlar), rel'ef, hudud yoshi va insonlarning faoliyati natijasida hosil bo'lgan muhim tabiat jismi in'omidir. u asosan emirilgan tog' jinslari - gildan va chirindilar - gumusdan iborat. gumus organik olam qoldig'idan, xususan o'simliklarning mikroorganizmlar faoliyati …

3 / 29

lar hosil bo'lishi mumkin. shamol eroziyasida tuproqning ustki qatlami, uning mayda quruq zarrachalarini shamol uchirib ketadi. turkistonda shamol eroziyasi qumli joylarda, er yuzasidagi tabiiy o'simliklar yo'qolib ketgan joylarda ro'y beradi (saksovul va yantoqlarni o'tin uchun kesib yuborilganda). bekobod, xovos, yangiershamol eroziyasidan saqlash uchun ekinzorlar atrofini daraxtzorlar bilan o'raladi. suv eroziyasidan saqlanish uchun yon bag'irlarga sun'iy to'siqlar quriladi va daraxtlar ekiladi. tuproq eroziyasiga qarshi chora-tadbirlar ko'rishni agrotexnika, melioratsiya kabi yo'llar bilan amalga oshirish zarurdir. erlarni ag'darmasdan haydash, organik o'g'itlar solish, ko'p yillik o'tlarni almashlab ekish eroziyaga qarshi kurashda yaxshi samara beradi. ifloslanish tuproqning ifloslanishi asosan insonlarning xo'jalik faoliyati natijasida tuproq tarkibini zararlanishi (qurilish materiallarini ishlab chiqarish korxonalar, tsement zavodi – changli texnogen qatlam), erlarni sho'rlanishi, botqoqliklar hosil bo'lishi natijasida ro'y beradi. sho'rlanish sug'orish ishlarini noto'g'ri tashkil qilingan vaqtda, qurg'oqchilik iqlim sharoitida zaminda va er osti suvlari tarkibidi ko'p miqdorda suvda erigan sulfat va xlorid tuzlarining tuproqning ustki qatlamiga ko'tarilishi natijasida ro'y …

4 / 29

ralashib yotadi. haddan ortiq mol boqish va qurg'oqchil ekosistemalarda cho'llashish jarayoning boshlanishi qypg'oqchil erlarda cho'llashish jarayonlarining oldini olish muhim ahamiyatga ega. cho'llashish deganda tabiiy jarayonlar va inson faoliyati natijasida erlaring biologik mahsuldorligining pasayishi yoki yo'qolishi tushuniladi. cho'llashish natijasida ekologik sistemaning o'z-o'zini tiklash qobiliyatining butunlay yo'qolishiga olib kelishi mumkin. harakatchan qumlarning yo'lini to'sish, yashil qalqonlar bunyod qilish tuproqlarni saqlab qoladi. tuproq qatlamining turli yo'llar bilan nest-nobut qilinishi muammosi ham mavjud tuproqning asosiy ifloslantiruvchilari - pestitsidlar; - mineral o'g'itlar; - ishlab chiqarish chiqindilari; - gazsimon chiqindilar; neft va neft mahsulotlari. tuproq unumdorligini oshirishga qaratilgan tadbirlar tuproq unumdorligini saqlash meliorativ tadbirlar eroziyaga qarshi kurash o'zbekistonda er resurslaridan foydalanishning muammolari o'zbekiston respublikasi er fondi 44,9 mln. ga ni tashkil qiladi. er fondi quyidagi toifalarga ajratiladi: qishloq xo'jaligiga mo'ljallangan erlar; aholi punktlarining erlari; sanoat, transport, aloqa, mudofaa va boshqa maqsadlarga mo'ljallangan erlar; tabiatni muhofaza qilish, sog'lomlashtirish, rekreatsiya maqsadlariga mo'ljallangan erlar; tarixiy-madaniy ahamiyatga molik erlar; o'rmon …

5 / 29

yilmagan. respublikada 160 ming gektardan ortiq erlar texnogen buzilgandir er va er resurslaridan foydalanishni tartibga solish maqsadida o'zbekiston respublikasida 1998-yili«er kodeksi» qabul qilingan. qazilma boyliklar tugaydigan va qayta tiklanmaydigan tabiiy resurslarga kiradi. qazib olish jarayonida texnologiyaning talabga javob bermasligi natijasida ko'mirning 45 foizi, neftning 60 foizigacha, metallarning 25 foyizigacha qolib ketadi. metall rudalari boyitilganda metallning bir qismi va rudamas minerallar tashlab yuboriladi. bunday nobudgarchiliklar konlarning tezda yaroqsiz ahvolga kelishiga sabab bo'ladi. mineral xom ashyolarni ochiq va yopiq(shaxta) usullarida qazib chiqariladi. o'zbekistonda ochiq konlarning chuqurligi 50-350 m, yopiq shaxtalarda 100-700 m atrofida va chuqurligi oshib bormoqda. so'nggi yillarda okeanning hayotga eng boy qirg'oq zonasi-200 m.gacha chuqurlikdagi shelf qismida neft-gaz konlari tobora ko'proq ishga solinmoqda. bu o'z navbatida okean suvlari ifloslanishining keskin kuchayishiga olib keldi. tashlandiq erlarni tiklash rekultivatsiya deb yuritiladi. rekultivatsiya ikki bosqichda amalga oshiriladi: 1-kon texnik rekultivatsiya, 2-biologik rekultivatsiya. birinchi bosqichda er yuzasi tekislanadi, holati yaxshilanadi va biologik rekultivatsiyadan so'ng …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "litosfera ekologiyasi"

er - xazina, suv - oltin er - xazina, suv - oltin er - xazina, suv - oltin litosfera ekologiyasi reja 1. litosfera va uning tuzilishi 2. tuproqning inson hayotida tutgan o'rni va ekologik funktsiyasi 3. tuproq eroziyasi va texnogen buzilishi. tuproqlarni sho'rlanish, botqoqlanish, ifloslanish va cho'llanishdan saqlash. 4. o'zbekiston tuproqlari va ulardan foydalanishning ekologik jihatlari. www.arxiv.uz litosfera va uning tuzilishi litosfera(litos-tosh, sfera-shar, qobiq)deganda erning 30-80 km. qalinlikdagi qattiq qobig'i tushuniladi. jamiyat rivojlanadigan asos- er po'stida mikroorganizmlar 3-5km chuqurlikkacha uchraydi. er usti va er osti hozirda faol o'zlashtirilgan. hozirda litosferada er osti qazilmalari 10 km.gacha bo'lgan chuqurliklardan olinishi mumkin. xxi asrga kelib insoniyat l...

This file contains 29 pages in PPTX format (4.4 MB). To download "litosfera ekologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: litosfera ekologiyasi PPTX 29 pages Free download Telegram