tarix falsafasi, sivilizatsiya va madaniyat

PPT 29 pages 5.5 MB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 5.5 MB

File type PPT

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

slayd 1 mavzu: tarix falsafasi, sivilizatsiya va madaniyat. reja: 1. tarix falsafasi tushunchasining mazmuni, ahamiyati. 2. tarixiy jarayonlarning progressiv va regressiv holatining falsafiy talqini 3. sivilizatsiya va madaniy evolyutsiya insoniyat bir necha mingyillik tarixga ega. uning rivojlanish jarayonini tarix fani o'rganadi. tarix yunoncha historian so‘zidan olingan bo‘lib, o‘tmish voqealar haqida hikoyalar, bo‘lib o‘tgan hodisalar, degan ma’noni anglatadi. u insoniyat o‘tmishining o‘ziga xosligini va umuman ko'p xilligini manbaashunoslik va boshqa yordamchi fanlar tarixiy manbalari asosida o‘rganuvchi ijtimoiy bilimlar majmuini tashkil etadi. tarixiy jarayonlarning falsafiy tahlili bilan tarix falsafasi yoki istoriosofiya shug‘ullanadi. u mustaqil falsafiy fan sifatida o‘zining predmeti, kategoriyalar apparati va metodologik yondashuvlariga ega. ilk bor «tarix falsafasi» tushunchasini volter qo‘llagan. nemis ma’rifatparvari iogann gotfrid gerder (1744-1803) o‘zining «insoniyat tarixi falsafasiga doir g‘oyalar» (1784) asarida ilk bor barcha xalqlarni o‘z ichiga qamrab olgan yagona umuminsoniy kelajakka olib keluvchi tarixiy jarayonning birligi g‘oyasini ilgari surdi. jahon tarixiy jarayonini aynan shu tarzda anglashni …

2 / 29

asiga doir g'oyalar”(1784) asarida ilk bor barcha xalqlarni o‘z ichiga qamrab olgan yagona umuminsoniy kelajakka olib keluvchi tarixiy jarayonning birligi g‘oyasini ilgari surdi. jahon tarixiy jarayonini aynan shu tarzda anglashni u tarix falsafasining predmeti sifatida qaragan. tarixning ma’nosi nima? tarixning ma’nosi shundan iboratki, u muammosiz, yomonliksiz yashamaydi. bir muammo hal qilinsa, ikkinchi muammo kelib chiqaveradi. inson o’z muammolarini keltirib chiqarish bilan birga uni hal qilishga ham qodir. mana shu asosiy, hal qilish kerak bo’lgan masalalarni yechish va yangi muammolarga tayyor turish, uni maydonga tashlash tarixning ma’nosini tashkil etadi. bularning barchasi inson faoliyati orqali amalga oshadi. demak, inson butun tarixning yo’nalishiga o‘ta mas’uldir. insonning amaliy faoliyatiga baho bermaslik, «hamma narsa o‘tib ketadi», deb beparvo bo‘lish o‘z uyini buzishga olib kelishi mumkin. o‘z vatanini himoya qilmaslik, o‘z uyida tartib o‘rnatmaslik, inson faoliyatini tuzishga emas, aksincha, buzishga qaratish butun insoniyatni halokat yoqasiga olib keladi. tarixni falsafiy anglash jiddiy tadrijiy shakllanishining tarixi rivojlanishni kechirdi. …

3 / 29

ruvchi asosiy kuch ilohiy abadiy vujud hisoblangan. ma’rifatparvarlik davridan boshlab(xviii asr) tarix dinamikasining sababini tashkil etuvchi asosiy qonun sifatida taraqqiyot g‘oyasidan faol foydalana boshlandi. fransuz ma’rifatparvarlari didro, volter, dalamber va boshqalar taraqqiyot yo‘nalishining namoyondalari edi. inson o’z tarixini o’zi yaratadi, undagi muammolarni keltirib chiqaruvchi ham, hal qiluvchisi ham insonning o’zidir. qadimgi yahudiylar ta’limotiga ko’ra, tarix tugaydi, uning oxiri bor deyilgan. tarixning oxiri borligi to’g’risidagi ta’limot esxologiya deb ataladi. barcha dinlarda inson olloh tomondan yaratilgani va insoniyat tarixi ilohiy ifodaning sistematik reallashuvi ekanligi aytiladi (avgustin). esxologiya konsepsiyasi providensial (taqdir, ilohiy reja demakdir) ta’limot bilan uyg’unlashtiriladi. jan antuan kondorse (1743-1794) bu ta’limotni har tomonlama ishlab chiqishga harakat qildi. uning fikricha, inson qobiliyatlar rivojining chegarasi yo‘q, shuning uchun “tarix hech qachon orqaga qaytmaydi”, lekin turli bosqichlarda taraqqiyot turli xil tezlikka ega bo’lishi mumkin. xviii asr oxiri va xix asr boshlarida tarix falsafasi aksariyat hollarda rivojlanish tarixi edi. uning eng yuqori cho‘qqisini gegelning rivojlanish …

4 / 29

ga materialistik qarash - tarixiy materializm, deb nomlandi. gegel va marks tarix falsafasining umumiy xususiyati shundaki, ular tarixga inson ongi va irodasidan tamomila mustaqil mavjud, faqat olg‘a qarab rivojlanuvchi qonuniy jarayon sifatida qaraganlar. xx asrning ikkinchi yarmidan tarix falsafasining an’anaviy muammolari muayyan ijtimoiy fanlar tasarrufiga o‘ta boshladi. shu munosabat bilan pozitivizm tarix falsafasining intihosi va uning sotsiologiya bilan almashganini e’lon qildi. ayni shu davrda shpengler, toynbi, p.sorokin va boshqalaming ijodlarida tarix rivojiga davriy yondashuvning yangi variantlari ham paydo boia boshladi. tarix falsafasining rivojlanishi jarayonida yondashuvlar tarixiy bilishga bir qator metodologik yondashuvlar vujudga keldi. ulaming ichida monistik va plyuralistik; chiziqli va davriy; formatsion va sivilizatsion konsepsiyalar kabi dixotomik(ikki qismga boʻlinish) qarashlarni keltirish mumkin. monistik yondashuv doirasiga marksistik ta’limot va postindustrial jamiyat nazariyalarini kiritish mumkin. marksistik ta’limot ijtimoiy rivojlanishning ustuvor omili, deb ishlab chiqarish usulini tan oladi va shu tamoyil asosida insoniyat tarixi rivojini muqarrar, birining o'mini boshqasi egallaydigan besh asosiy formatsiyalar …

5 / 29

varlik) yondashuv namoyandalari tarixiy taraqqiyot g'oyasini jahon tarixiy rivoji dinamikasining asosini tashkil etuvchi umumiy qonun sifatida qabul qiladilar. bunda muayyan mezonlarga binoan insonning barcha tabiiy imkoniyatlari ro'yobga chiqadigan hamda barcha ehtiyojlari qondirilishi mumkin bo'lgan mukammal jamiyatga yetishishning bosqichlari va davrlari belgilanadi. bunday maqsadlar sifatida sotsialistik, kommunistik va boshqa utopiyalar ko'rsatiladi. chiziqli rivojlanish konsepsiyasiga muqobil bo'lgan davriy (siklik) paradigma namoyandalari insoniyat tarixining yagona tarixiy yoki abadiy maqsadga qarab rivojlanishni inkor etadilar. ulaming fikricha, tarix aylanma shaklda harakat qilib, oxir oqibat o'zining boshlang'ich holatiga qaytadi. ushbu nazariyalar qatoriga madaniy-tarixiy yoki sivilizatsion yondashuv ham kiradi. unga binoan, insoniyat tarixi — har biri o'ziga xos shakllanish, rivojlanish va inqiroz bosqichlariga ega bo'lgan, o'zaro kam aloqador yoki umuman bog'liq bo'lmagan lokal sivilizatsiyalardan tashkil topadi. formatsiya deganda qandaydir empirik jamiyat (ingliz, fransuz yoki boshqa) geopolistik hamjamiyat (sharq, g‘arb) emas, balki jamiyat ijtimoiy tuzilmasining negizini tashkil etuvchi umumiyat tushuniladi. ya’ni, formatsiya - jamiyatning muayyan tarixiy tipidir. har …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tarix falsafasi, sivilizatsiya va madaniyat"

slayd 1 mavzu: tarix falsafasi, sivilizatsiya va madaniyat. reja: 1. tarix falsafasi tushunchasining mazmuni, ahamiyati. 2. tarixiy jarayonlarning progressiv va regressiv holatining falsafiy talqini 3. sivilizatsiya va madaniy evolyutsiya insoniyat bir necha mingyillik tarixga ega. uning rivojlanish jarayonini tarix fani o'rganadi. tarix yunoncha historian so‘zidan olingan bo‘lib, o‘tmish voqealar haqida hikoyalar, bo‘lib o‘tgan hodisalar, degan ma’noni anglatadi. u insoniyat o‘tmishining o‘ziga xosligini va umuman ko'p xilligini manbaashunoslik va boshqa yordamchi fanlar tarixiy manbalari asosida o‘rganuvchi ijtimoiy bilimlar majmuini tashkil etadi. tarixiy jarayonlarning falsafiy tahlili bilan tarix falsafasi yoki istoriosofiya shug‘ullanadi. u mustaqil falsafiy fan sifatida o‘zining pre...

This file contains 29 pages in PPT format (5.5 MB). To download "tarix falsafasi, sivilizatsiya va madaniyat", click the Telegram button on the left.

Tags: tarix falsafasi, sivilizatsiya … PPT 29 pages Free download Telegram

tarix falsafasi, sivilizatsiya va madaniyat

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "tarix falsafasi, sivilizatsiya va madaniyat"

Similar files