axborotni izlash va ajratib olish

DOCX 7 pages 33.4 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 33.4 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

o‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti axborotlarni izlash va ajratib olish fanidan mustaqil ish mavzu: axborotni izlash va ajratib olish. reja 1.axborotni izlash (qidirish) tushunchasi 2.axborotlarni ajratib olishning maxsus masalalari axborotni izlash (angl. information retrieval) — axborotni qidirish jarayoni bo’lib, axborotga bo’lgan ehtiyojni qondirish uchun strukturalashmagan hujjatlardan zarur ma’lumotlarni izlash haqidagi fan sifatida rivojlanib kelmoqda. axborot izlash – bu ma’lum bir hujjatlar (matnli) to’plamidan oldindan belgilangan shartli mavzu (so’rov) yoki zarur (axborotga bo’lgan ehtiyojni qondirishga tegishli) ma’lumotlarni, faktlarni, xabarlarni izlash – aniqlash jarayoni. qidiruv jarayoni ma’lumotlarni to’plash, ularga ishlov berish va taqdim etishga qaratilgan operatsiyalar ketma-ketligini o’z ichiga oladi. umumiy holda axborotni qidirish to’rtta etap (bosqich)dan tashkil topgan: - axborotga bo’lgan ehtiyojni aniqlash va axborot so’rovini shakllantrish; - mumkin bo’lgan axborotlar massivining egasini (manbasini) aniqlash; - aniqlangan axborot massividan ma’lumotlarni ajratib olish; - olingan axborot bilan tanishish va qidiruv natijasini baholash. …

2 / 7

to'g'ri qidirish www makonidagi barcha saytlar haqiqatan ham bir-biriga bog'langan bo'lib, ma'lumotni brauzer yordamida ketma-ket ko'rib chiqish orqali izlash mumkin. garchi qo'lda qidirishning to'liq usuli internetda 60 milliondan ortiq tugunlarni o'z ichiga olgan to'liq anaxronizmga o'xshasa-da, mexanik "qazish" chuqur tahlil qilishga imkon beradigan veb-sahifalarni tez-tez izlashning yakuniy bosqichida yagona usul hisoblanadi. kataloglardan, tasniflangan va mavzular ro'yxatlaridan va barcha kichik kataloglardan foydalanish ushbu qidirish turiga ham tegishli. qidiruv mexanizmlaridan foydalanish bugungi kunda ushbu usul dastlabki qidiruv paytida asosiy va aslida yagona usuldir. buning natijasi batafsil ko'rib chiqilishi kerak bo'lgan tarmoq manbalarining ro'yxati bo'lishi mumkin. odatda, qidirish mexanizmlaridan foydalanish qidiruv dalillari sifatida qidirish mexanizmlariga uzatiladigan kalit so'zlardan foydalanishga asoslangan. agar hamma narsa to'g'ri bajarilgan bo'lsa, tezislarni tuzish bo'yicha dastlabki ishlarni bajarish kerak. maxsus vositalar yordamida qidirish ushbu to'liq avtomatlashtirilgan usul dastlabki qidiruv uchun juda samarali bo'lishi mumkin. ushbu usulning texnologiyalaridan biri maxsus sahifalar - o'rgimchaklardan foydalanishga asoslangan bo'lib, ular veb-sahifalarni avtomatik ravishda …

3 / 7

asidagi tanlov universal yoki ixtisoslashgan vositalardan foydalanish o'rtasidagi klassik tanlovdir. yangi manbalar tahlili qayta qidirish tsikllarini o'tkazishda, so'nggi ma'lumotlarni qidirishda yoki tadqiqot ob'ekti dinamikasida rivojlanish tendentsiyalarini tahlil qilishda yangi hosil bo'lgan manbalarni izlash kerak bo'lishi mumkin. boshqa mumkin bo'lgan sabab shundaki, ko'pgina qidiruv tizimlari o'zlarining indekslarini sezilarli darajada kechikish bilan yangilaydilar va bu katta hajmdagi ma'lumotlarni qayta ishlash natijasida kelib chiqadi va bu kechikish odatda sizni qiziqtiradigan mavzu shunchalik kam mashhur bo'ladi. ushbu ixtisoslik ixtisoslashgan hududda qidirishni amalga oshirishda juda muhim bo'lishi mumkin. geografik qidiruv hududlarini aniqlash axborot izlash amaliy maqsadlarni ko'zlaganligi sababli - marketing, ishlab chiqarish, sof utilitar va shunga o'xshashlar - axborot manbasining amaliy ahamiyati tegishli manbaning jug'rofiy joylashishiga ham bog'liq bo'lishi mumkin. tezaurusni tuzish qidiruv tizimlaridan samarali foydalanish uchun ular orasidagi semantik munosabatlarni hisobga olgan holda tuzilgan kalit so'zlar ro'yxati kerak, ya'ni. tezaurus. tezaurusni tuzishda kalit so'zlarning sinonimlarini, homonimlarini va morfologik o'zgarishini qayta ishlashni ta'minlash kerak. axborotlarni …

4 / 7

an protsedura qo'llaniladi, u quyidagilardan iborat: ular istalgan mavzuga yaqin bo'lgan har qanday manbali matnni olishadi, ya'ni. "namuna" va muhim so'zlarni ta'kidlab, tahlil qiling. manba matni kitob, maqola, veb-sahifa yoki boshqa hujjat bo'lishi mumkin. matn tahlili quyidagicha amalga oshiriladi: matndan to'xtatish so'zlarini olib tashlash. har bir so'zning paydo bo'lish chastotasini hisoblash va ularning chastotasini pasayish tartibida so'zlar joylashtirilgan ro'yxatni tuzish. ro'yxat o'rtasida joylashgan chastota diapazonini tanlash va matnning ma'nosiga to'liq mos keladigan ushbu so'zlar oralig'ini tanlash. or (or) mantiqiy operatori bilan bog'liq ravishda shu tarzda tanlangan kalit so'zlarning ro'yxati shaklida qidiruv tizimiga so'rov yuborish. ushbu shakldagi so'rov ro'yxatdagi so'zlarning kamida bittasi bo'lgan matnlarni aniqlashga imkon beradi. ushbu so'rovni qidirish natijasida olingan hujjatlar soni juda katta bo'lishi mumkin. shu bilan birga, ko'pgina qidiruv tizimlarida ishlatiladigan hujjatlarning tartiblanishi (ularning so'rov so'zlarining paydo bo'lish chastotasining pasayishi tartibida tartiblanishi) tufayli, ro'yxatning birinchi sahifalarida deyarli barcha hujjatlar tegishli bo'lib, boshlang'ich hujjat boshidan uzoq bo'lishi mumkin. …

5 / 7

a qabul qilingan so'rovlar xarakterida), indeks ma'lumotlar bazasining hajmi, ma'lumotlarning yangilanish tezligi, "nostandart" ma'lumotlarni qidirish qobiliyati va boshqalar. qidiruv mexanizmlarini tanlashning asosiy mezonlari serverning indeksli ma'lumotlar bazasining hajmi va qidiruv tizimining o'zi, ya'ni so'rovlarning murakkablik darajasi. qidiruv tizimlari to'g'risida batafsilroq "tarmoq ma'lumotlarini qidirish vositalari" bo'limida tasvirlangan. qidiruv tizimlariga so'rovlarni tuzish va bajarish bu juda katta miqdordagi ma'lumotlarni (asosan shovqin) qayta ishlash bilan bog'liq bo'lgan eng qiyin va vaqt talab qiladigan bosqich. tezaurus asosida tanlangan qidiruv tizimlari uchun so'rovlar tuziladi, shundan so'ng aniq bo'lmagan ahamiyatsiz ma'lumotlarni o'chirish uchun so'rovni aniqlashtirish mumkin bo'ladi. keyin qidirish maqsadlari nuqtai nazaridan eng qiziqlaridan boshlab, manbalarni tanlash amalga oshiriladi. keyingi tahlil qilish uchun tegishli deb topilgan manbalardan ma'lumotlar yig'iladi. talabni shakllantirish so'rovlarning formati va semantikasi ikkalasi ishlatiladigan qidiruv tizimiga va muayyan mavzu sohasiga qarab farq qiladi. so'rovlar qidiruv maydoni imkon qadar aniqlashtirilishi va torayishi uchun tuzilgan. bir kengaytirilgan so'rovga nisbatan bir nechta tor so'rovlardan foydalanishga ustunlik …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "axborotni izlash va ajratib olish"

o‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti axborotlarni izlash va ajratib olish fanidan mustaqil ish mavzu: axborotni izlash va ajratib olish. reja 1.axborotni izlash (qidirish) tushunchasi 2.axborotlarni ajratib olishning maxsus masalalari axborotni izlash (angl. information retrieval) — axborotni qidirish jarayoni bo’lib, axborotga bo’lgan ehtiyojni qondirish uchun strukturalashmagan hujjatlardan zarur ma’lumotlarni izlash haqidagi fan sifatida rivojlanib kelmoqda. axborot izlash – bu ma’lum bir hujjatlar (matnli) to’plamidan oldindan belgilangan shartli mavzu (so’rov) yoki zarur (axborotga bo’lgan ehtiyojni qondirishga tegishli) ma’lumotlarni, faktlarni, xab...

This file contains 7 pages in DOCX format (33.4 KB). To download "axborotni izlash va ajratib olish", click the Telegram button on the left.

Tags: axborotni izlash va ajratib oli… DOCX 7 pages Free download Telegram