inson bosh miyasi poʻstlogʻi

PDF 20 pages 339.7 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 339.7 KB

File type PDF

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

inson bosh miyasi poʻstlogʻi 2 reja kirish 1. bosh miya poʻstlogʻining anatomik tuzilishi 2. bosh miya poʻstlogʻining funksiyalari 3. poʻstloqning funksional zonalari 4. poʻstloq faoliyatining buzilishi oqibatlari xulosa foydalanilgan adabiyotlar 3 kirish inson organizmi murakkab biologik tizim bo‘lib, uning barcha hayotiy jarayonlarini boshqaruvchi markaziy organ — bu bosh miya hisoblanadi. bosh miya nafaqat oddiy fiziologik faoliyatlarni, balki insonning tafakkur qilishi, his- tuyg‘ularini anglash, atrof-muhitni idrok etish va ularga munosabat bildirish jarayonlarini ham boshqaradi. ayniqsa, bosh miyaning po‘stlog‘i inson nerv tizimining eng yuqori darajada rivojlangan qismi sifatida alohida ahamiyat kasb etadi. bosh miya po‘stlog‘i — bu tashqi qatlam bo‘lib, millionlab nerv hujayralaridan (neyronlardan) tashkil topgan. aynan shu neyronlar tufayli inson tafakkur qilishi, nutq so‘zlashi, murakkab harakatlarni amalga oshirishi va xotira jarayonlarini shakllantirishi mumkin. po‘stloqning yuqori darajada rivojlanganligi insonni boshqa tirik organizmlardan tubdan farqlab turadi. olimlarning fikricha, insonning ijtimoiy hayoti, ilmiy-texnik yutuqlari va madaniy taraqqiyoti bosh miya po‘stlog‘i faoliyatining bevosita mahsulidir. shuningdek, …

2 / 20

faoliyatini yanada chuqurroq tahlil qilishga zamin yaratmoqda. shu sababli, inson bosh miya po‘stlog‘ini o‘rganish nafaqat biologiya va tibbiyot fanlari uchun, balki pedagogika, psixologiya hamda falsafa kabi ijtimoiy fanlar uchun ham dolzarb ahamiyatga ega. 4 1. bosh miya poʻstlogʻining anatomik tuzilishi inson bosh miyasining eng yuqori va murakkab qismi — bu bosh miya po‘stlog‘idir. po‘stloq (cortex cerebri) katta yarim sharlarning tashqi yuzasini qoplab turadi va insonning barcha ongli faoliyatlarini boshqaruvchi markaz sifatida xizmat qiladi. u juda nozik tuzilishga ega bo‘lsa-da, inson hayotining eng muhim jarayonlari, ya’ni tafakkur qilish, xotira, nutq, sezgi va harakat faoliyati aynan shu qatlam bilan bevosita bog‘liq. po‘stloqning umumiy qalinligi o‘rtacha 2–4 mm bo‘lsa-da, unda milliardlab nerv hujayralari joylashgan. olimlarning hisob-kitoblariga ko‘ra, bosh miya po‘stlog‘ida taxminan 10–14 milliard atrofida neyronlar mavjud. shuningdek, neyronlarning murakkab aloqalari tufayli yuz millionlab sinapslar hosil bo‘ladi va ular po‘stloqda axborotlarni uzatish, qayta ishlash va saqlashni ta’minlaydi. bosh miya po‘stlog‘i kulrang modda deb ataladi, …

3 / 20

olti qatlamdan tashkil topgan: molekulyar qatlam – nerv tolalari va yulduzsimon hujayralardan iborat bo‘lib, asosan yuqori darajadagi aloqalarni ta’minlaydi. tashqi donador qatlam – kichik nerv hujayralaridan tashkil topgan bo‘lib, sezgi axborotlarini qayta ishlashda ishtirok etadi. 5 tashqi piramidal qatlam – piramida shaklidagi nerv hujayralaridan iborat bo‘lib, ular sezgi va harakat impulslarini uzatishda muhimdir. ichki donador qatlam – sezgi organlaridan kelayotgan axborotlarni qabul qiladi. ayniqsa, ko‘rish va eshitish analizatorlari shu qatlam bilan chambarchas bog‘liq. ichki piramidal qatlam – eng yirik piramidal hujayralardan (betz hujayralari) tashkil topgan. bu hujayralar harakat faoliyatining asosiy markazi hisoblanadi. polimorf qatlam – turli shakldagi hujayralardan iborat bo‘lib, yuqori nerv faoliyatida muhim o‘rin tutadi. po‘stloq katta yarim sharlarning bo‘laklarga ajratilganligi bilan ham xarakterlanadi. har bir bo‘lakning o‘ziga xos funksiyalari mavjud: peshona bo‘lagi (lobus frontalis) – tafakkur, irodaviy faoliyat, nutq va ongli harakatlarni boshqaradi. shuningdek, inson shaxsiyatini belgilovchi eng muhim markazlardan biridir. tepa bo‘lagi (lobus parietalis) – tana sezgilari, …

4 / 20

ko‘rish tasviriga aylantirishdir. ko‘z to‘r pardasida hosil bo‘lgan axborot nerv impulslariga o‘zgartiriladi va ko‘ruv nervi orqali ensa bo‘lagiga uzatiladi. shu yerda kelgan ma’lumotlar tahlil qilinib, inson atrofdagi narsalarni shakli, rangi, o‘lchami va harakatini anglaydi. ensa bo‘lagi ichida bir nechta maxsus zonalar mavjud: 6 birlamchi ko‘rish zonasi (v1) – asosiy ko‘ruv ma’lumotlarini qabul qiladi. masalan, yorug‘lik va soyalarni ajratish, predmetlarning konturlarini ko‘rish. ikkinchi darajali ko‘rish zonalari (v2, v3, v4 va boshqalar) – ranglarni, shakllarni, chuqurlikni va harakatlarni qayta ishlaydi. assotsiativ ko‘rish zonalari – ko‘rish ma’lumotlarini boshqa analizatorlar bilan bog‘laydi. masalan, predmetni ko‘rib uning nomini eslash yoki harakatini oldindan taxmin qilish. agar ensa bo‘lagiga zarar yetadigan bo‘lsa, turli ko‘rish buzilishlari paydo bo‘ladi. masalan: birlamchi ko‘rish zonasi zararlansa, odam umuman ko‘rmay qolishi mumkin. ikkinchi darajali zonalarga zarar yetganda esa ko‘rish qisman saqlanib qoladi, biroq inson ranglarni ajrata olmaydi, predmetlarni tanimaydi yoki harakatlarni farqlashda qiyinchilikka duch keladi. bu holat ilmiy adabiyotlarda agnosiya deb ataladi. …

5 / 20

ʻining funksiyalari inson bosh miya poʻstlogʻi ongli faoliyatning markazi hisoblanib, uning vazifalari juda murakkab va turfa xildir. poʻstloq insonni boshqa tirik mavjudotlardan ajratib turuvchi eng muhim biologik va ijtimoiy xususiyatlarni ta’minlaydi. u nafaqat organizmning oddiy fiziologik jarayonlarini, balki tafakkur, nutq, xotira, idrok, ijodkorlik kabi yuqori darajadagi faoliyatlarni ham boshqaradi. avvalo, poʻstloqning eng muhim funksiyalaridan biri bu harakatlarni boshqarishdir. insonning barcha ongli harakatlari, mushaklarning muvofiqlashtirilgan faoliyati va murakkab motor ko‘nikmalari motor zonalari yordamida amalga oshadi. masalan, qo‘lni ko‘tarish, yurish, yozish yoki gapirish jarayonlarida motor neyronlari faoliyat ko‘rsatadi. bu neyronlarning maxsus hujayralari mushaklarga impuls yuborib, ularning qisqarishi va bo‘shashishini boshqaradi. po‘stloqning yana bir muhim vazifasi sezgi organlaridan kelgan axborotni qayta ishlashdir. ko‘rish, eshitish, hid bilish, ta’m sezish va teri sezgilari orqali tashqi dunyo haqidagi signallar po‘stloqqa uzatiladi. ensa bo‘lagi ko‘rish ma’lumotlarini qabul qilib, predmetlarning shakli, rangi va harakati haqida tasavvur hosil qiladi. chakka bo‘lagi eshitish signallarini qayta ishlaydi, tovushlarni anglash, nutqni tushunish …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "inson bosh miyasi poʻstlogʻi"

inson bosh miyasi poʻstlogʻi 2 reja kirish 1. bosh miya poʻstlogʻining anatomik tuzilishi 2. bosh miya poʻstlogʻining funksiyalari 3. poʻstloqning funksional zonalari 4. poʻstloq faoliyatining buzilishi oqibatlari xulosa foydalanilgan adabiyotlar 3 kirish inson organizmi murakkab biologik tizim bo‘lib, uning barcha hayotiy jarayonlarini boshqaruvchi markaziy organ — bu bosh miya hisoblanadi. bosh miya nafaqat oddiy fiziologik faoliyatlarni, balki insonning tafakkur qilishi, his- tuyg‘ularini anglash, atrof-muhitni idrok etish va ularga munosabat bildirish jarayonlarini ham boshqaradi. ayniqsa, bosh miyaning po‘stlog‘i inson nerv tizimining eng yuqori darajada rivojlangan qismi sifatida alohida ahamiyat kasb etadi. bosh miya po‘stlog‘i — bu tashqi qatlam bo‘lib, millionlab nerv hujayralarid...

This file contains 20 pages in PDF format (339.7 KB). To download "inson bosh miyasi poʻstlogʻi", click the Telegram button on the left.

Tags: inson bosh miyasi poʻstlogʻi PDF 20 pages Free download Telegram