raqobatning mohiyati, vazifalari, shaki va usullari

DOCX 6 pages 20.7 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 20.7 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

6-mavzu. iqtisodiy monopolizmga qarshi siyosat va raqobatni rivojlantirish reja 6.1. raqobatning mohiyati, vazifalari, shaki va usullari 6.2. iqtisodiy monopolizm va uning salbiy oqibatlari 6.1. raqobatning mohiyati, vazifalari, shaki va usullari raqobat bozor iqtisodiyotining va umuman, tovar xo'jali-gining eng muhim belgisi, uni rivojlantirish vositasi hisob-lanadi. raqobatning iqtisodiy mazmunini tushunib olish uchun unga turli tomondan yondashish talab qilinadi. mustaqil tovar ishlab chiqaruvchilar (korxonalar) o'rtasidagi raqobat tovarlarni qulay sharoitda ishlab chiqarish va yaxshi foyda keltiradigan narxda sotish, umuman, iqtisodiyotda o'z mavqeyini mustahkamlash uchun kurashdan iborat. resurslarni etkazib beruvchilar o'zlarining iqtisodiy re-surslarini (kapital, tabiiy resurslar, ishchi kuchi) yuqori narxlarda sotish uchun raqobatlashadilar. raqobat iste'molchilar o'rtasida ham yuz beradi: ular tovarlarni qulay va arzon narxlarda sotib olishga harakat qiladilar, ya'ni xaridor har bir sarflangan pul birligi evaziga ko'proq nafga ega bo'lishga harakat qiladilar. raqobat — bozor subektlari iqtisodiy manfaatlarining to'qnashuvidan iborat boiib, ular o'rtasidagi yuqori foyda va ko'proq nafga ega bo'lish uchun kurashni anglatadi. hozirgi …

2 / 6

digan korxona, hudud va mintaqalarga oqilona joylashtirish imkonini beradi. raqobatning innovatsiom vazifasi fan-texnika taraqqiyoti yutuqlariga asoslanuvchi hamda bozor iqtisodiyoti subektla-rining rivojlanishini taqozo etuvchi turii ko'rinishdagi yangiliklarning joriy etilishini anglatadi. raqobatning moslashtirish vazifasi korxona (firma)larning ichki va tashqi muhit sharoitlariga ratsional tarzda moslashishiga yo'naltirilgan bo'lib, ularning shunchaki o'zini-o'zi saqlab, iqtisodiy jihatdan yashab qolishidan xo'jalik faoliyati sohalarining ekspansiyasi (kengayishi)ga o'tishini bildiradi. raqobatning taqsimlash vazifasi ishlab chiqarilgan ne'matlar yalpi hajmi (yalpi ichki mahsulot)ning iste'molchilar o'rtasida taqsimlanishiga bevosita va bilvosita ta'sir o'tkazadi. nihoyat, raqobatning nazorat qilish vazifasi bozordagi ba'zi ishtirokchilarning boshqa bir ishtirokchilar ustidan monopolistik hukmronlik o'rnatishiga yo'l qo'ymaslikka yo'naltiriladi. raqobat kurashining mazmuni to'g'risida to'laroq tu-shunchaga ega bo'lish uchun uning asosiy shakllari va bel-gilarini ko'rib chiqish zarur. o'z miqyosiga ko'ra, raqobat ikki turga — tarnioq ichidagi va tarmoqlararo raqobatga bo'linadi. tarmoq ichidagi raqobat tovar ishlab chiqarish va sotish-ning (fulay sharoitiga ega bo'iish, qo^shimcha foyda olish uchun bir tarmoq korxonalari o'rtasida boradi. tarmoq ichidagi raqobat …

3 / 6

rmasiga «baravarlashtiradi». iqtisodiy adabiyotlarda bir tarmoq ichidagi raqobatning to'rtta shakli alohida ajratib ko'rsatiladi. bular: sof raqobat, sof monopoliya, monopolistik raqobat va oligopoliyadir. sof raqobat sharoitida bir xil mahsulot ishlab chiqaruvchi tarmoqda juda ko'p sonli korxonalar mavjud bo'ladi. ayni paytda, ushbu mahsulot xaridor va iste'molchilarining soni ham juda ko'p bo'ladi. sof raqobatli bozorda alohida korxonalar mahsulot narxi ustidan nazorat o'rnata olmaydi yoki nazorat sezilarsiz darajada bo'ladi. sof monopoliyada tarmoq bitta firmadan iborat bo'lganligi sababli, u mavjud mahsulot (xizmat)ning yagona ishlab chiqa-ruvchisi hisoblanadi va yakkahukmronlik shakllanadi. monopoliya sharoitida firma narx ustidan sezilarli nazoratni amalga oshiradi monopolistik raqobat o'z ichiga ham monopoliya, ham raqobat unsurlarini oladi. bunda tarmoqdagi bir turdagi mahsulotning o'nlab ishlab chiqaruvchilari bir-birlari bilan qu-lay narx hamda ishlab chiqarish hajmiga erishish borasida raqobatlashadilar. biroq, ayni paytda, har bir ishlab chiqaruvchi o'z mahsulotini tabaqalashtirish, ya'ni shu turdagi boshqa mahsulotlardan qaysi bir jihati (sifat darajasi, shakli, qado-qlanishi, sotish sharoitlari va h.k.) bo'yicha farqlash …

4 / 6

gan iqtisodiy usullarni qo'llash, o'zining maqsad va manfaatlariga erishishda umumjamiyat manfaatlariga zid keluvchi holatlarni qo'llamaslik kabi qoidalarga asoslanadi. raqobat kurashining ikki usuli farqlanadi: narx vositasidagi raqobat va narxsiz raqobat. narx vositasida raqobatlashuv kurashning asosiy usuli bo'lib, ishlab chiqaruvchilarning o'z tovarlari narxini boshqa ishlab chiqaruvchilarning shunday mahsulotlari narxiga nis-batan pasaytirishi hisoblanadi. narxsiz raqobatda raqobat kurashining asosiy omili tovar-larning narxi emas, balki uning sifati, servis xizmat ko'rsatish, ishlab chiqaruvchi firmaning obro'-e'tibori hisoblanadi. shunday qilib, monopoliyalar hukmron bo'lgan sharoitda narxsiz raqobat muhim o'rin tutadi. buning sababi shundaki, birinchidan, monopoliyalar tovar sifatini oshirish, iste'molchi-larga xizmat ko'rsatishni yaxshilash yo'li bilan sotiladigan tovar hajmini ko'paytirishi mumkin. ikkinchidan, ular moliyaviy jihatdan kuchli bo'lganligi sababli mahsulotini yangilash, ishlab chiqarishni qayta jihozlash va reklamaga zarur bo'lgan mablag'ni sarflash imkoniyatiga egadirlar. 6.2. iqtisodiy monopolizm va uning salbiy oqibatlari davlat bozor iqtisodiyotini rivojlantirishning asoslaridan biri bo'lgan raqobat mexanizmining to'liq ishlashi uchun hamda aholini ma'lum darajada ijtimoiy himoyalash maqsa-dida iqtisodiy monopolizmga qarshi …

5 / 6

m bo lib qolishlari mumkin. shu boisdan rivojlangan mamlakatlarda to'plangan yakkahokimlikka qarshi kurash tajribalari asosida antimonopol siyosatni ishlab chiqish va amalga oshirish maqsadga muvofiqdir. dastlabki monopolizmga qarshi qonun 1890-yilda (trestlarga qarshi sherman qonuni) aqshda qabul qilingan. hozirgi davrda ana shunga o'xshash qonunlar deyarli barcha rivojlangan mamlakatlarda qabul qilingan bo'lib, mazkur qonunchilik asosan uch yo'nalishga ega. birinchidan, har qanday yirik firma, korporatsiya mahsulot ishlab chiqarishning 40-50 foizdan ortig'ini o'z qo'lida to'plamasligi zarur. ikkinchidan, barcha yirik korxonalar jismoniy va yuridik shaxslar uchun o'zining va boshqa hissadorlik jamiyatlari aksiyalarining to'planadigan ulushlari miqdori cheklab qo'yiladi. uchinchidan, bozor baholarini talab va taklif nisbatini inobatga olmay, o'zaro kelishib belgilash va ushlab turishga qaratilgan kelishuvlar, bozorlarni o'zaro taqsimlab olishlar man qilinadi. monopoliyaga qarshi qonunchilikni tatbiq etish uchun maxsus ma'muriy muassasalar, qo'mitalar tuziladi. ular korxonalarning tuzilishiga, qimmatbaho qog'ozlarning taqsimlanishiga aralashadilar va barcha uchun majburiy qaror ishlab chiqaradi. bunda yaponiya tajribasi qo'l kelishi mumkin. yaponiyada ikkinchi jahon urushidan keyin …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "raqobatning mohiyati, vazifalari, shaki va usullari"

6-mavzu. iqtisodiy monopolizmga qarshi siyosat va raqobatni rivojlantirish reja 6.1. raqobatning mohiyati, vazifalari, shaki va usullari 6.2. iqtisodiy monopolizm va uning salbiy oqibatlari 6.1. raqobatning mohiyati, vazifalari, shaki va usullari raqobat bozor iqtisodiyotining va umuman, tovar xo'jali-gining eng muhim belgisi, uni rivojlantirish vositasi hisob-lanadi. raqobatning iqtisodiy mazmunini tushunib olish uchun unga turli tomondan yondashish talab qilinadi. mustaqil tovar ishlab chiqaruvchilar (korxonalar) o'rtasidagi raqobat tovarlarni qulay sharoitda ishlab chiqarish va yaxshi foyda keltiradigan narxda sotish, umuman, iqtisodiyotda o'z mavqeyini mustahkamlash uchun kurashdan iborat. resurslarni etkazib beruvchilar o'zlarining iqtisodiy re-surslarini (kapital, tabiiy resurslar, i...

This file contains 6 pages in DOCX format (20.7 KB). To download "raqobatning mohiyati, vazifalari, shaki va usullari", click the Telegram button on the left.

Tags: raqobatning mohiyati, vazifalar… DOCX 6 pages Free download Telegram