raqobatning mohiyati, shakllari va usullari

PDF 29 pages 1.4 MB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.4 MB

File type PDF

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

12-mavzu. nomukammal bozorlarda firmalar faoliyati reja: raqobatning mohiyati, shakllari va usullari. monopoliyalarning iqtisodiy asoslari va ularning turlari. o‘zbekistonda raqobatchilik muhitining vujudga kelishi va monopoliyaga qarshi qonunchilik 1 2 3 raqobat – bu yuqori foyda va daromad olish hamda naflilikning eng yuqori darajada yetkazish maqsadida bozor subyektlari iqtisodiy manfa’atlarining to`qnashishidir. ishlab chiqaruvchilar o`rtasidagi raqobat iste`molchilar o`rtasidagi raqobat resurs egalari o`rtasidagi raqobat tovarlarni qulay sharoitda ishlab chiqarish, yuqori narxlarda sotish va bozordagi mavqeini mustahkamlash orqali eng ko`p foyda olishga qaratildi o`zlarining iqtisodiy resurslarini (kapital, yer, ishchi kuchi) yuqori narxlarda sotish orqali ko`proq omilli daromadga ega bo`lishga qaratiladi daromadlarning mavjud darajasida ko`proq miqdordagi tovarlarni sotib olishga, ya`ni sarflangan puli evaziga ko`proq naflilikka ega bo`lishga qaratiladi raqobatning vazifalari: • tartibga solish vazifasi – ishlab chiqarishni talabga muvofiqlashtirish maqsadida taklifga ta`sir o`tkazishdan iborat. • resurslarni joylashtirish vazifasi – ishlab chiqarish omillarini ular eng ko`p samara beradigan korxona, hudud va mintaqalarga oqilona joylashtirish imkonini beradi. • …

2 / 29

vqeiga ko`ra sof yoki erkin raqobat; sof monopoliya; monopolistik raqobat; oligopoliya. 2. miqyosiga ko`ra:  tarmoqlar ichidagi raqobat;  tarmoqlar o`rtasidagi raqobat;  millliy xo`jalik doirasidagi raqobat;  jahon xo`jaligi doirasidagi raqobat. 3. sodir bo`lish xarakteriga ko`ra  tartibsiz raqobat;  tartibga solinadigan raqobat 4. amalga oshirish usuliga ko`ra: vositasidagi raqobat; narxsiz raqobat. 5. amalga oshirish yo`liga ko`ra: xalol raqobat; g`irrom raqobat. raqobat usullari narx yordamida narxsiz narx vositasida raqobatlashishda ishlab chiqaruvchilar o`z tovarlarining narxini raqiblari tovarlari narxidan pasaytirish orqali iste`molchilarni og`dirib olish va bozordagi mavqeini mustahkamlashga harakat qiladi. narxsiz raqobatda raqobatlashish vositasi sifatida narxdan tashqari omillardan foydalanib tovar sotish hajmini ko`paytirib borishga harakat qilinadi. 1.narx yordamida raqobatlashish: • bunda yirik ishlab chiqaruvchilar raqiblarini tarmoq (bozor) dan siqib chiqarish uchun tovarlariga narxlarini vaqti – vaqti bilan va uzoq muddat pasaytirib turadi. 2.demping narxlarini qo`llash bunda milliy ishlab chiqaruvchilar o`zlarining tovarlarini boshqa mamlakatlarga ichki bozordagi narxlardan, ayrim hollard tan narxdan ham …

3 / 29

, firma muhirlari hamda qadoqlash usullari tovarlar jozibadorligini oshirish va sotish hajmining ko`payishini rag`batlantirishning muhim yo`llari hisoblanadi. marketing –uning vositasida mahsulot ishlab chiqarish va sotish jarayonini talabga moslashtirishga harakat qilinadi. 2.monopoliyalarning iqtisodiy asoslari va ularning turlari. monopoliya - monopol yuqori narxlarni o‘rnatish hamda monopol yuqori foyda olish maqsadida tarmoqlar, bozorlar va yaxlit makroiqtisodiyot ustidan hukmron- likni amalga oshiruvchi yirik korxonalar (firma, korporatsiyalar) ning birlashmalari bozorni qamrab olish darajasiga ko`ra: sof monopoliya, oligopoliya, monopsoniya farqlanadi. sof monopoliya – tarmoqdagi yagona ishlab chiqaruvchi yoki sotuvchining narx va ishlab chiqarish hajmini belgilashdagi yakka hukmronlik holati hisoblanadi. masalan: o`zbekiston havo yo`llari , toshkent aviatsita ishlab chiqarish birlashmasi. oligopoliya – tarmoqdagi bir necha yirik ishlab chiqaruvchi yoki sotuvchining narx va ishlab chiqarish hajmini belgilashdagi hukmronlik holati hisoblanadi. masalan: o`zbekistonda sement (asosan bekobod,quvasoy, ohangaron, navoiy shaharlarida joylashgan) va h.k. monopsoniya – tarmoqdagi ishlab chiqaruvchi yoki sotuvchilar soni juda ko`p bo`lib, ular tovar yoki xizmatlarning yagona iste`molchisi …

4 / 29

• mualliflik huquqi – ilmiy, badiiy va san`at asarlari, ko`rsatuvlar,efir to`lqini yoki kabel orqali tasvir uzatish kabilarni yaratish va ulardan foydalanish munosabatlarini qonuniy tarzda tartibga solish shakli. • tovar belgilari –bu savdo belgilari, maxsus ramzlari, nomini ro`yxatga olish, huquqiy jihatdan himoya qilish va ulardan foydalanish bo`yicha paydo bo`lgan munosabatlarni qonuniy tarzda tartibga solish shakli sun`iy monopoliyalar - ishlab chiqarish va kapitalning to`planishi hamda korxonalarning turli yo`llar bilan birlashtirish natijasida vujudga keladi. • kartel – bir tarmoq korxonalarining ittifoqi bo`lib, uning ishtirokchilari to`liq iqtisodiy mustaqilligini saqlab qoladi, faqat ishlab chiqarish hajmi, sotish bozorlari va baholari to`g`risida kelishib oladi. • sindikat – bir turdagi mahsulot ishlab chiqaruvchi korxonalar birlashmasi bo`lib, uning a`zolari ishlab chiqarish sohasida mustaqilligini saqlab qoladi, mahsulot esa sindikat mulki sifatida sotiladi. • trest – ishlab chiqarish vositalari va mahsulotga birgalikda egalik qiluvchi korxonalar guruhi bo`lib foyda qo`shilgan kapital hajmiga qarab taqsimlanadi. • konsorsium – tadbirkorlarning yirik moliyaviy operatsiyalarini birgalikda …

5 / 29

hqaruvchi organ narxni p3 = lmc(q3) = ar(q3) da o`rnatish kerak. muommo shundaki, bunday narx monopolist ihlab chiqarishini qoplamaydi va o`rtacha xarajatlardan kamroq bo`ladi q3, p3 ishlab chiqarayotgan monopolist p3hgfmaydonga teng bo`lgan zarar ko`radi. chizmada raqobatlashgan monopol firmaning qisqa muddatli muvozanat holati tasvirlangan. firma mahsuloti boshqa firmalar mahsulotidan farq qilgani uchun uning talab chizigʻi dr pastga yotiq yoʻnalgan. bu yerda dr firma uchun talab chizigʻidir, bozor talab chizigʻi bundan farq qiladi monopol raqobatlashgan bozorda firmaning qisqa muddatli muvozanati monopol hokimiyatidan olinadigan zararni ifodalovchi grafik • a va b iste’molchi yutug’ining yo’qotilishi. a monopol yutug’i. b va c monopol yo’qotishi . • mc meyoriy xarajar • mr meyoriy daromat raqobatlashgan (a) va monopol raqobatlashgan (b) bozorlarning uzoq muddatli oraliqdagi muvozanat holatlari raqobatlashgan bozorda iste’molchi va ishlab chiqaruvchilarning ortiqchaliklari oʻzining maksimal qiymatiga erishadi. monopol raqobatlashgan bozorning samarali yoki samarasiz ekanligini tahlil qilish uchun raqobatlashgan va monopol raqobatlashgan bozorlarning uzoq muddatli oraliqdagi muvozanat …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "raqobatning mohiyati, shakllari va usullari"

12-mavzu. nomukammal bozorlarda firmalar faoliyati reja: raqobatning mohiyati, shakllari va usullari. monopoliyalarning iqtisodiy asoslari va ularning turlari. o‘zbekistonda raqobatchilik muhitining vujudga kelishi va monopoliyaga qarshi qonunchilik 1 2 3 raqobat – bu yuqori foyda va daromad olish hamda naflilikning eng yuqori darajada yetkazish maqsadida bozor subyektlari iqtisodiy manfa’atlarining to`qnashishidir. ishlab chiqaruvchilar o`rtasidagi raqobat iste`molchilar o`rtasidagi raqobat resurs egalari o`rtasidagi raqobat tovarlarni qulay sharoitda ishlab chiqarish, yuqori narxlarda sotish va bozordagi mavqeini mustahkamlash orqali eng ko`p foyda olishga qaratildi o`zlarining iqtisodiy resurslarini (kapital, yer, ishchi kuchi) yuqori narxlarda sotish orqali ko`proq omilli daromadga ega...

This file contains 29 pages in PDF format (1.4 MB). To download "raqobatning mohiyati, shakllari va usullari", click the Telegram button on the left.

Tags: raqobatning mohiyati, shakllari… PDF 29 pages Free download Telegram