kognitiv va neyropsixologik tadqiqotlarning nazariy va amaliy asosolari

DOCX 5 pages 21.7 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 21.7 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

kognitiv va neyropsixologik tadqiqotlarning nazariy va amaliy asosolari xaitboyeva nilufar baxodir qizi ilmiy raxbar: xaydarjon jurayev university of business and science ijtimoiy fanlar kafedrasi psixologiya yo‘nalish 2-bosqich talabasi email: xaitboyeva@gmail.com annotatsiya: mazkur maqolada kognitiv va neyropsixologik tadqiqotlarning nazariy va amaliy asoslari yoritilgan. kognitiv psixologiyaning asosiy tushunchalari – xotira, e’tibor, fikrlash va idrok jarayonlari hamda ularning psixik faoliyatdagi o‘rni tahlil qilingan. neyropsixologiyaning shakllanish tarixi, uning asoschilari, ayniqsa a.r. luriyaning ilmiy merosi alohida ko‘rib chiqilgan. tadqiqot metodlari, jumladan, fmri, eeg, test va tajriba metodlarining imkoniyatlari hamda ularning sog‘lom va patologik holatlardagi qo‘llanilishi ko‘rib chiqiladi. shuningdek, kognitiv va neyropsixologik yondashuvlarning ta’lim, sog‘liqni saqlash, reabilitatsiya kabi amaliy sohalardagi ahamiyati ochib berilgan. kalit so‘zlar: kognitiv jarayonlar, neyropsixologiya, xotira, diqqat, miya faoliyati, psixologik diagnostika, kognitiv buzilishlar, funktsional miya xaritasi, eksperimental psixologiya, kognitiv terapiya. klyuchevie slova: kognitivnie protsessi, neyropsixologiya, pamyat, vnimanie, deyatelnost mozga, psixologicheskaya diagnostika, kognitivnie narusheniya, funktsionalnaya karta mozga, eksperimentalnaya psixologiya, kognitivnaya terapiya. keywords: cognitive processes, …

2 / 5

itiv inqilob yuz berdi. bu davrda psixologlar behaviorizmning cheklangan yondashuvlaridan voz kechib, ong jarayonlariga e’tibor qaratdilar. kognitiv psixologiya informatika, lingvistika, nevrologiya va sun’iy intellect sohalari bilan integratsiyalashgan holda rivojlanadi. bu yo‘nalishga ko‘plab olimlar o‘z hissalarini qo‘shib kelmoqdalar. bu yo‘nalishning asosiyasoschilari quyidagi olimlar xisoblanadi. ulrik nayser – kognitiv psixologiya atamasini ommalashtrgan va bu sohada asosiy nazariyalarni ishlab chiqqan. jorj miller – inson xotirasining imkoniyatlari haqida tadqiqot qilgan. noam chomsky – til va taffakur bog‘liqligi bo‘yicha ishlari bilan mashhur. herbert simon va allen newell – sun’iy intellect va aqliy moddellar sohasida konitiv psixologiyaga asos slogan. kognitiv jarayonlar inson ongida kechadigan bilish faoliyati bo‘lib, ular yordamida biz atrof-muhitni qabul qilamiz, tushunamiz, eslaymiz, fikr yuritamiz va muammolarni hal qilamiz. kognitiv psixologiya aynan ushbu jarayonlarni o‘rganadi: idrok: bu sezgi organlari orqali olinadigan ma’lumotlarni ongli ravishda qabul qilish va ularni ma’noli obrazga aylantirish jarayoni bo‘lib, atrofimizdagi olamni anglashimizni ta’minlaydi, qaror qabul qilishda va muomala jarayonida real …

3 / 5

ira – yillar davomida saqlanishi mumkin. tafakkur – axborotni tahlil qilish, umumlashtirish, solishtirish, xulosa chiqarish va yangilik yaratish jarayoni. turlari - analitik tafakkur, kreativ tafakkur, kritik tafakkur. tafakkur muammolarni hal qilishda asosiya ro‘l o‘ynaydi, insonning aqliy yetukligini belgilovchi mezonlardan biri xisoblanadi. neyropsixologiya inson miyasi va ruhiy faoliyatining o‘zaro bog‘liqligini tushunish uchun asosiy ilmiy vositadir. uning predmeti nafaqat shikastlangan miya holatlarini tushunishga, balki sog‘lom insonning psixik qobiliyatlarini chuqur tahlil qilishga ham xizmat qiladi. bugungi kunda neyropsixologiya fan, tibbiyot, ta’lim va texnologiyalar sohasida keng qo‘llanilmoqda. neyropsixologiyaning boshlang‘ich davri xix asr oxri xx asr boshlariga to‘g‘ri keladi. bu davrda asosan lokalizatsiya g‘oyasi hukmron edi –ya’ni, ma’lum psixik funksiyalar miyaning aniq qismlarida joylashgan deb hisoblangan. frants jozef gall – kraniologiya asoschisi, bosh suyagi shakli va psixik xususiyatlar o‘rtasidagi bog‘liqlik bor deb taxmin qilgan. broka va vernike – nutq buzilishlarini o‘rgangan, brokaning zonasi (so‘zlashuv) vernike zonasi (tushunish) kabi tushunchalarni kiritgan. klassik davr (xx asrning o‘rtalari) …

4 / 5

nlar bilan integratsiyalashmoqda: kognitiv neyropsixologiya, klinik neyropsixologiya, rivojlanish neyropsixologiyasi, sun’iy intellekt va neyroinformatika. neyropsixologiya inson miyasi va ruhiy faoliyatining o‘zaro bog‘liqligini tushunish uchun asosiy ilmiy vositadir. uning predmeti nafaqat shikastlangan miya holatlarini tushunishga, balki sog‘lom insonning psixik qobiliyatlarini chuqur tahlil qilishga ham xizmat qiladi. bugungi kunda neyropsixologiya fan, tibbiyot, ta’lim va texnologiyalar sohasida keng qo‘llanilmoqda. kognitiv va neyropsixologik tadqiqot uslublari kognitiv va neyropsixologik tadqiqotlar psixik funksiyalarning miya faoliyati bilan bog‘liqligini aniqlash, ularni o‘lchash, tahlil qilish va talqin etishga qaratilgan. bu ikki yo‘nalishda eksperimental, klinik va neyrotexnologik metodlar keng qo‘llaniladi. 1. kognitiv psixologiyada qo‘llaniladigan uslublar a) eksperimental metod subyektga maxsus topshiriqlar beriladi (masalan, so‘zlarni eslab qolish, ob’yektlarni farqlash, muammolarni hal qilish). javob vaqti (reaksiya vaqti), aniqlik darajasi, xatoliklar tahlil qilinadi. kognitiv jarayonlarning (xotira, diqqat, tafakkur, qaror qabul qilish) strukturasini aniqlashga yordam beradi. b) model yaratish (kognitiv modellashtirish) inson aqliy jarayonlarini sun’iy tizimlar (kompyuter modellari) yordamida ifodalaydi. masalan: atkinson va shiffrin modeli …

5 / 5

.r. luriya metodikasi asosida neyropsixologik diagnostika olib boriladi. misol: nutq buzilishi, xotira yo‘qolishi, idrokda buzilishlar – ularning neyroasoslari aniqlanadi b) neyropsixologik testlar xotira, diqqat, nutq, tafakkur, fazoviy tasavvur va boshqa funksiyalarni baholaydi. mashhur testlar: benton testlari (vizual xotira), rey-osterrieth figural testi, stroop testi, luriya blok testlari. c) neyroximoya usullari (neuroimaging methods) zamonaviy texnologiyalar yordamida miya faoliyatini bevosita kuzatish imkonini beradi: fmri (functional magnetic resonance imaging), miya faoliyatini qon oqimi asosida aniqlaydi. qaysi mintaqa qaysi funksiyani bajarishini ko‘rsatadi. eeg (elektroensefalografiya) miya to‘lqinlarini real vaqt rejimida o‘lchaydi. epilepsiya, uyqu buzilishi, diqqat yetishmovchiligi kabi holatlarda keng qo‘llaniladi. pet (pozitron emissiya tomografiyasi) miya metabolizmini, ya’ni hujayra darajasidagi faoliyatni o‘lchaydi. ko‘proq ilmiy tadqiqotlar va kasalliklarni erta tashxislashda ishlatiladi. meg (magnetoensefalografiya) miya faoliyati natijasida yuzaga keladigan magnit maydonlarni o‘lchaydi. juda yuqori aniqlikda vaqt bo‘yicha tahlil imkonini beradi. 3. qo‘shma usullar (integratsiyalashgan tadqiqotlar) bugungi kunda kognitiv va neyropsixologik usullar birgalikda qo‘llanilmoqda. masalan: eksperiment + fmri → biror …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kognitiv va neyropsixologik tadqiqotlarning nazariy va amaliy asosolari"

kognitiv va neyropsixologik tadqiqotlarning nazariy va amaliy asosolari xaitboyeva nilufar baxodir qizi ilmiy raxbar: xaydarjon jurayev university of business and science ijtimoiy fanlar kafedrasi psixologiya yo‘nalish 2-bosqich talabasi email: xaitboyeva@gmail.com annotatsiya: mazkur maqolada kognitiv va neyropsixologik tadqiqotlarning nazariy va amaliy asoslari yoritilgan. kognitiv psixologiyaning asosiy tushunchalari – xotira, e’tibor, fikrlash va idrok jarayonlari hamda ularning psixik faoliyatdagi o‘rni tahlil qilingan. neyropsixologiyaning shakllanish tarixi, uning asoschilari, ayniqsa a.r. luriyaning ilmiy merosi alohida ko‘rib chiqilgan. tadqiqot metodlari, jumladan, fmri, eeg, test va tajriba metodlarining imkoniyatlari hamda ularning sog‘lom va patologik holatlardagi qo‘llanilish...

This file contains 5 pages in DOCX format (21.7 KB). To download "kognitiv va neyropsixologik tadqiqotlarning nazariy va amaliy asosolari", click the Telegram button on the left.

Tags: kognitiv va neyropsixologik tad… DOCX 5 pages Free download Telegram