kognitiv jarayonlarning shakllanishi

PPTX 139 pages 7.1 MB Free download

139 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 7.1 MB

File type PPTX

Pages 139

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 139

diqqat mavzu: kognitiv jarayonlarning shakllanishi. insonda aks ettirish darajalari reja: sezgilarning tasnifi, turlari idrokda illyuziya va gollyutsinatsiya tasavvur va hayol diqqat haqida tushuncha xotira xaqida tushuncha tafakkur haqida tushuncha tafakkur operatsiyalari, tafakkur shakllari, turlari nutq tayanch tushunchalar: kognitiv, sezgi, idrok, tasavvur, hayol, diqqat, xotira, tafakkur, nutq, muloqot. sezgi atrofimizdagi narsa va hodisalarning sezgi a’zolarimizga bevosita ta’sir etishi natijasida ularning ayrim belgi va xususiyatlarini miyamizda aks ettirilishidir. sezgi boshqa jarayonlarga nisbatan oddiy jarayon bo`lib, bu jarayonning mohiyati moddiy qo`zg`atuvchilarning tegishli retseptorlariga ta`sir etish yo`li bilan moddiy dunyodagi narsa va hodisalarning ayrim xossalari va organizm ichki holatini aks ettirishdan iborat. sezgilar materiyaning sezgi a`zolarimizga ta`siri natijasidir. natijada tevarak - atrofdagi taqi olamning va organizm o`z ichki holatining adekvat “mos” aks ettirishi hosil bo`ladi. sezgi a`zolari taqi olamning inson ongiga olib kiradigan birdan bir yo`llaridan iboratdir. agar odam sezgi a`zolaridan mahrum bo`lib qolsa, u paytda u atrofda nima bo`layotganini bila olmas, ovqatlanish uchun …

2 / 139

zmning o`zi ham faoliyatda bo`lishi kerak. sezgi retseptorga ta`sir qilib turgan qo`zg`atuvchining maxsus quvvatini nerv jarayonining quvvatiga aylanishidan hosil bo`ladi. sezgi faqat hissiy organning komponentigina emas, balki faoliyat tarkibidir. sezgi psixik hodisa bo`lib, agar javob reaktsiya bo`lmasa yoki javob reaktsiyasi “mos” bo`lmasa hosil bo`lmaydi. sezgi a`zolari harakat a`zolari bilan bog`liq. bu a`zolar bajaradigan vazifa qo`lda joylashgan. sezgi psixik hodisalar kabi reflektor tabiatga egadir. sezgilarning fiziologik asosini qo`zg`atuvchining o`ziga adekvat bo`lgan analizatorga ta`sir natijasida yuzaga kelgan nerv jarayoni tashkil etadi. analizator tashqi va ichki muhitdan keladigan taassurotlarni qabulqilib olib, fiziologik bo’lgan qo’zgalishni psixik jarayonga, ya’ni sezgilarga aylantiruvchi nerv mexanizmlari tizimidir. sezgirlik a’zolarning o’ziga ta’sir etib turgan qo’zg’ovchilarning salgina yoki unchalik farq qilinmaydigan ta’sirini ajrata olish qobiliyati hisoblanadi. sensor sezgilar sezgi a’zolariga taalluqli bo’lib, sensorika-sezgiva idrokni umumlashtiruvchi tushunchadir. sezgi turlari: ko’rish ; eshitish; ta’m bilish; hid bilish; teri orqali; muskul-harakat ; statik; organik sezgilar. ko’rish sezgilari insonlar tomonidan rang va yorug’likni sezish …

3 / 139

, kulrang va ularning turlicha ko’rinishlari axromatik ranglar deb nomlanadi. eshitish sezgilari eshituv organi tovushlarni eshitish va muvozanat funksiyasini bajaradi. tashqi quloq, o‘rta quloq va ichki quloq farqlanadi. tashqi quloq, quloq suprasi va 2,5 smli tashqi eshituv yo’lidan iborat. hid bilish sezgilari odamda hid retseptorlari burunning yuqori chig’anoqlarining o’rta qismi va burun to’sig’ining shilliq pardasida joylashgan. ularning soni 60mln.dan ortiq. hid sezgisi nihoyatda va o’tkir va nozik hisoblanadi. yangi tug’ilgan ba’zi bir noxush hidlarga nisbatan yuz mimikasini o’zgartirish, nafas olish va pulsning o’zgarishi bilan javob beradi. hidlarni to’liq ajrata olish 4 oylikdan boshlanadi. ta’m bilish sezgilari katta odamning og’iz bo’shlig’i (tili) epiteliyasida yumaloq yoki oval shaklidagi 9000 gacha ta’m sezish piyozchalari joylashgan. har bir piyozchada 2-6 ta ta’m bilish hujayralari o’rnashgan bo’lib,nerv tolalaridan markazga intiluvchi impulslar o’tadi. tilning uchida shirinni, asosida achchiqni, 2 yon qismida nordonni, uchi va asosida sho’rni sezuvchi reseptorlar joylashgan. teri orqali sezgilar teri analizatorlarining nerv markazi …

4 / 139

odisalar obrazlarini kishi ongida bir butun holda aks ettirilishiga aytiladi idrok i.i.sechenovning ta'kidlashicha odam hozirgi idrokidan hosil bo’lgan obrazlar ilgarigi idroklarida vujudga kelgan va xotirasida saqlanib qolgan obrazlar bilan taqqoslab ko’radi. agar hozirgi idrokdan hosil bo’lgan obraz ilgari xuddi shu narsani idrok qilishdan vujudga keltirilgan obrazga to’la mos kelsa, ayni choqda idrok qilayotgan narsasini taniydi. idrokning o‘ziga xos xususiyatlari quyidagilardan iborat: idrokning navbatdagi xususiyati uning harakatchanligi va boshqaruvchanligidir. idrokning yana bir muhim xususiyati, uning narsa va hodisalarni umumlashgan holda aks ettirilishdir. idrokning muhim xususiyatlaridan biri – bu faol ravishda bevosita aks ettirish imkoniyatining mavjudligidir. idrokning muhim tomonlaridan biri – uning xususiyatlarini turli jabhalar, vaziyatlar, sharoitlarda namoyon bo‘lishidir idrokning murakkabligi quyidagilarda ifodalanadi: har bir idrok tarkibiga ayni vaqtda bir necha sezgi kiradi. har bir idrok tarkibiga kishining o‘tmishda hosil qilingan bilim va tajribalari kiradi. kuzatishning muvaffaqiyati oldindan qo‘yiladigan tayyorgarlikka, kishining bilim va tajribalariga, diqqatining kuchiga va fikrlash faolligiga bog‘liq. kishining rejali, …

5 / 139

uvlariga qarama-qarshi bo’lgan holat sekin idrok qilinadi ogohlik tamoyili inson psixikasiga tahdid solayatgan obyektlar tez idrok qilinadi shohista soatova. mavzu: tam bilish idroki idrok haqida tushuncha. idrok sezgilarga nisbatan murakkab va mazmundor psixik jarayon bo’lib, barcha ruhiy holatlar, xususiyatlar, xossalar va inson ongining yaxlit mazmuni egallangan bilimlar, tajribalar, ko’nikmalar bir davrning o’zida namoyon bo’ladi, aks ettirishda ishtirok etadi. idrok sezgiga nisbatan bir muncha murakkabroq, to’laroq aks ettirish jarayoni bo’lib, sezgi a'zolarimizga ta'sir etib turgan narsa va hodisalarni butun belgi hamda xususiyatlari bilan butunligicha, ya'ni yaxlit aks ettirishdan iboratdir. masalan, olmani ko’rgan paytimizda uning shakli, rangi, ta'mi, hidi va navi bilan birgalikda bir butun narsa tarzida idrok etamiz. demak, idrok qilish jarayonida deyarli barcha sezgilarimiz qatnashadi. psixologik adbiyotlarda idrok tushunchasiga turlicha ta'riflar uchraydi. jumladan m.vohidovning "psixologiya" darsligida idrok deb sezgi a'zolarimizga ta'sir etayotgan narsa va hodisalarni yaxlit holicha aks ettirishga aytiladi, deb keltiriladi. v.karimovaning "psixologiya" o’quv qo’llanmasida idrok - bu bilishimizning …

Want to read more?

Download all 139 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kognitiv jarayonlarning shakllanishi"

diqqat mavzu: kognitiv jarayonlarning shakllanishi. insonda aks ettirish darajalari reja: sezgilarning tasnifi, turlari idrokda illyuziya va gollyutsinatsiya tasavvur va hayol diqqat haqida tushuncha xotira xaqida tushuncha tafakkur haqida tushuncha tafakkur operatsiyalari, tafakkur shakllari, turlari nutq tayanch tushunchalar: kognitiv, sezgi, idrok, tasavvur, hayol, diqqat, xotira, tafakkur, nutq, muloqot. sezgi atrofimizdagi narsa va hodisalarning sezgi a’zolarimizga bevosita ta’sir etishi natijasida ularning ayrim belgi va xususiyatlarini miyamizda aks ettirilishidir. sezgi boshqa jarayonlarga nisbatan oddiy jarayon bo`lib, bu jarayonning mohiyati moddiy qo`zg`atuvchilarning tegishli retseptorlariga ta`sir etish yo`li bilan moddiy dunyodagi narsa va hodisalarning ayrim xossalari va org...

This file contains 139 pages in PPTX format (7.1 MB). To download "kognitiv jarayonlarning shakllanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: kognitiv jarayonlarning shaklla… PPTX 139 pages Free download Telegram