tabiiy vajinsiy tanlanish nazariyalari

PPTX 29 pages 106.0 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 106.0 KB

File type PPTX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

mavzu:tabiiy va jinsiy tanlanish nazariyalari mavzu:tabiiy va jinsiy tanlanish nazariyalari reja: 1.tabiiy tanlanish nazariyasining ilmiy asoslari 2.ch. darvinning evolyutsion g‘oyalari va psixologiyadagi ahamiyati 3.jinsiy tanlanish nazariyasi: mohiyati va mexanizmlari 4.tabiiy va jinsiy tanlanishning inson psixologiyasiga ta’siri 5.evolyutsion psixologiya nuqtayi nazaridan xulq-atvorni talqin qilish tabiiy tanlanish nazariyasining ilmiy asoslari 1. nazariyaning markaziy g‘oyasi tabiiy tanlanish — organizmlarning irsiy oʻzgaruvchanligi (+), kelib chiqadigan populyatsiya ichidagi raqobat (−), va ekologik muhitning bosimi (−) natijasida yuzaga keladigan adaptiv jarayon. «omon qolish va ko‘payish» prinsipiga binoan, atrof-muhit sharoitiga mos keluvchi belgilar nisbatan ko‘proq naslga oʻtadi. 2. asosiy elementlar irsiylik (heredity): belgilar genetik (va ba’zan epigenetik) yo‘llar bilan uzatiladi. variatsiya: populyatsiyada individual farqlar mavjud — morfologik, fiziologik, xulq-atvoriy. tananing cheklangan resurslari va raqobat: cheklangan resurslar sharoitida faqat ba’zi individlar ko‘payadi. adaptatsiya: biror belgi muhitda foyda keltirsa, uning chastotasi oshadi. 3. mexanizmlar va jarayonlar mutatsiya: dnk darajasida tasodifiy oʻzgarishlar variatsiyani yuzaga keltiradi. rekombinatsiya: avlodlar orasida genlarni qayta …

2 / 29

mlarda xavf sezgisi (yovvoyi yirtqichlardan himoyalanishga moslashgan reflekslar) — evolyutsion 6. ta’lim uchun tavsiyalar talabalarga populyatsiyalar genofondini modellashtirish (oddiy simulyatsiya) orqali tanlanish qanday ishlashini ko‘rsatish. klassik misollar (moth peppered moth) va zamonaviy molekulyar dalillar bilan bog‘lash. ch. darvinning evolyutsion g‘oyalari va psixologiyadagi ahamiyati 1. darvining asosiy fikrlari (qisqacha) turlar bir-biridan ajralmas; umumiy ajdodlar mavjud. tabiiy tanlanish — turlarning moslashuvi va farqlanishi uchun mexanizm. evolyutsion yondashuv — biologik va xulq-atvoriy hodisalarni birlashtirish imkonini berdi. 2. darvin va inson psixikasi darvin inson emotsiyalarini va ularning ifodasini tadqiq qildi; emotsiyalar hayotiy vaziyatlarga mos javob sifatida paydo bo‘lgan deb qaradi. «inson va hayvonlarda his-tuyg‘ularning ifodalanishi» asari orqali emotsiyalarni evolyutsion nuqtai nazardan tushuntirishga urindi. 3. evolyutsion psixologiyaning paydo boʻlishi darvin g‘oyalari xx asr oxiri — xxi asr boshida psixologik nazariyalarni qayta talqinlashga yo‘l ochdi. evolyutsion psixologiya: inson xatti-harakatini “adaptatsion muammolarni hal qiluvchi psixologik mexanizmlar” sifatida ko‘radi. 4. psixologik konseptlarga kiritgan yangiliklar instinkt va biologik asoslarni …

3 / 29

rdagi individlarning juftlanishda muvaffaqiyatini oshiruvchi belgilar uchun tanlanish bosimi. u tabiiy tanlanishdan farqli jihati shundaki, u ko‘proq ko‘payish muvaffaqiyatiga (reproductive success), nafaqat omon qolishga qaratilgan. 2. ikkita asosiy yo‘l intrasexual (bir jins ichidagi) tanlanish: ko‘proq odatda erkaklar orasidagi raqobat (masalan, kurash, resurslar ustidan nazorat). natijada kuch, katta tana hajmi, aggressiv xatti-harakatlar tanlanadi. intersexual (juft tanlash): urg‘ochilar tomonidan erkaklarning tanlanishi; ko‘pincha estetik yoki signalizatsion belgilarga (masalan, rangli patlar, qo‘shiq, parvoz) qiymat beriladi. 3. mexanizmlar sexual dimorphism: jinslar orasidagi tashqi farqlar jinsiy tanlanish natijasida rivojlanadi. ornament vs armament: bezaklar (jinsiy jozibadorlik) va qurollar (raqobat uchun) kontseptsiyalari. signalizatsiya va honest signal: jozibador belgilar ko‘pincha organizmning sog‘lig‘i yoki genetik sifati haqida ma’lumot beradi. ishonchli signal bo‘lishi uchun u qimmat (energetik jihatdan) bo‘lishi kerak. 4. insondagi misollar erkaklardagi ijtimoiy mavqe, boylik yoki ta’sir — resurs va himoya signali sifatida. jozibadorlik mezonlari — yuz simmetriyasi, tana nisbatlari, ovoz balandligi, yuz ifodalari va boshqalar. erkaklar va ayollarning …

4 / 29

jinsiy tanlanishning inson psixologiyasiga ta’siri 1. ovoz, yuz va tana signallari ko‘plab tadqiqotlar yuz simmetriyasi, tana nisbatlari va ovoz xususiyatlari insonlar uchun jozibadorlik signallari ekanligini koʻrsatadi — bu jinsiy tanlanishning natijasi bo‘lishi mumkin. 2. emotsiyalar va adaptatsion vazifalar qo‘rquv: xavfli vaziyatlardan qochish — xavfdan himoyalanish adaptatsiyasi. g‘amxo‘rlik/mehr: bolani parvarish qilish va ijtimoiy bog‘lanishni mustahkamlash uchun evolyutsion jihatdan foydali. g‘urur va o‘zini ko‘rsatish: resurs va maqom signallari sifatida juft tanlash va ijtimoiy raqobatda foyda beradi. 3. ijtimoiy organizatsiya va hamkorlik hamkorlik evolyutsiyada foydali bo‘lishi mumkin (masalan, ovchilik, resurslarni bo‘lishish), va bu uchun altruistik tendensiyalar (reciprocal altruism, kin selection) rivojlangan. kin selection (qarindoshlik tanlovi): genlarni tarqatishda yaqin qarindoshlarga yordam berish foydali bo‘lishi mumkin. 4. reproduktiv strategiyalar va psixologiya k-strategiya vs r-strategiya analogiyalar: ba’zi inson xatti-harakatlari ko‘proq investitsiyaga (uzoq muddatli munosabatlar) yo‘naltirilgan, boshqalari qisqa muddatli reproduktiv imkoniyatlarga qaratilgan. juft bilan bog‘lanish va sodiqlik yoki ko‘p juftlik strategiyalari psixologik adaptiv mexanizmlardan kelib chiqadi. 5. …

5 / 29

g‘azab, qo‘rquv) yuz ifodalari orqali madaniyatdan qat’iy nazar ifodalanishini ko‘rsatadi — bu adaptatsion signallar bo‘lishi mumkin. ota-ona investitsiyasi nazariyasi: ota-onalar bolalarga investitsiya qilish orqali o‘z genlarini davom ettiradi — bu motivatsiyalar va hissiyotlarni (parvarish, himoya hissi) tushuntiradi. tarkibiy xulq-atvorlar (cheating detection): ijtimoiy almashinuv sharoitida firibgarlikni aniqlash uchun maxsus mexanizmlar mavjudligi taklif qilinadi. 3. metodologiya: evolyutsion psixologiyada qanday tadqiqotlar olib boriladi kross-madaniy tadqiqotlar (universallikni tekshirish). genetik va molekulyar tadqiqotlar (xulq-atvor bilan genetik bog‘liqlik). eksperimental psixologiya (qaror qabul qilish, juft tanlash vazifalari). kompyuter modellashtirish va simulyatsiyalar (populyatsiya darajasida strategiyalarni kuzatish). 4. cheklovlar va kritik fikrlar post hoc talqin xavfi: har qanday xulq-atvorni evolyutsion adaptatsiya sifatida poytaxtlash ehtimoli bor — bu ilmiy jihatdan ehtiyotkorlik talab qiladi. empirik testlash qiyinchiliklari: tarixiy evolyutsion bosqichlarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri tekshirish qiyin. madaniyat ta’siri: madaniy va ijtimoiy o‘zgaruvchilar hamda o‘rganish mexanizmlari kuchli ta’sir ko‘rsatadi — bularni integratsiyalash zarur. 5. amaliy oqibatlar psixologiyada klinika: ba’zi tashvish va fobiya turlari evolyutsion nuqtai …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tabiiy vajinsiy tanlanish nazariyalari"

mavzu:tabiiy va jinsiy tanlanish nazariyalari mavzu:tabiiy va jinsiy tanlanish nazariyalari reja: 1.tabiiy tanlanish nazariyasining ilmiy asoslari 2.ch. darvinning evolyutsion g‘oyalari va psixologiyadagi ahamiyati 3.jinsiy tanlanish nazariyasi: mohiyati va mexanizmlari 4.tabiiy va jinsiy tanlanishning inson psixologiyasiga ta’siri 5.evolyutsion psixologiya nuqtayi nazaridan xulq-atvorni talqin qilish tabiiy tanlanish nazariyasining ilmiy asoslari 1. nazariyaning markaziy g‘oyasi tabiiy tanlanish — organizmlarning irsiy oʻzgaruvchanligi (+), kelib chiqadigan populyatsiya ichidagi raqobat (−), va ekologik muhitning bosimi (−) natijasida yuzaga keladigan adaptiv jarayon. «omon qolish va ko‘payish» prinsipiga binoan, atrof-muhit sharoitiga mos keluvchi belgilar nisbatan ko‘proq naslga oʻtadi....

This file contains 29 pages in PPTX format (106.0 KB). To download "tabiiy vajinsiy tanlanish nazariyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: tabiiy vajinsiy tanlanish nazar… PPTX 29 pages Free download Telegram