tizim arxitekturasi

DOCX 14 pages 55.1 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 55.1 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

📘 18-kun mavzusi: tizim arxitekturasi 🎯 maqsad: talabalarni axborot tizimlari arxitekturasi: 1-tier, 2-tier va 3-tier modellar bilan tanishtirish, ularning strukturasi, ishlash prinsipi va farqlarini tushuntirish. 🧱 1. 1-tier arxitektura (monolit) 📌 ta’rifi: 1-tier arxitektura — bu bir qatlamli dasturiy tizim bo‘lib, barcha komponentlar (foydalanuvchi interfeysi, biznes mantiq, va ma’lumotlar saqlash) bitta muhitda yoki ilovada joylashgan bo‘ladi. bu arxitektura ko‘pincha desktop ilovalar yoki kichik lokal tizimlar uchun ishlatiladi. 🧩 xususiyatlari: xususiyat tavsifi soddalik arxitektura oddiy, birlashtirilgan va mustaqil yagona qatlam interfeys, biznes mantiq va ma’lumotlar bir joyda kam resurs talab qiladi tarmoq orqali aloqa talab qilinmaydi mustaqil ish tizim alohida ishlay oladi (masalan, faqat kompyuterda) 🖥 misol: kitobxona boshqaruv tizimi (library management system) windows uchun yozilgan bo‘lib, kitoblar ro‘yxati, band qilish, foydalanuvchi ma’lumotlari hammasi bir dastur ichida joylashgan. 🔍 afzalliklar: · dasturlash va o‘rnatish oson · tarmoqga bog‘liq emas · kichik loyihalar uchun samarali ⚠️ kamchiliklar: · yangilanishlar murakkab: butun tizimni …

2 / 14

gan model — desktop ilova + tarmoqdagi sql server. 🧩 qatlamlar tavsifi: qatlam vazifasi klient foydalanuvchining interfeysi, kirish formasi, qidiruv, ma’lumotlarni kiritish va biznes mantiq server ma’lumotlar bazasini saqlash, so‘rovlarni bajarish, crud operatsiyalarni bajarish 🖥 misol: kutubxona tizimi: foydalanuvchi dastur orqali kitob qidiradi, bu so‘rov sql serverga yuboriladi va natija qaytadi. 📌 diagram (ko‘rinishi): pgsql kopirovatredaktirovat +--------------------+ +----------------------+ | klient (app) | ⇄ sql ⇄ | server (dbms) | | ui + logika | | ma’lumotlar bazasi | +--------------------+ +----------------------+ ✅ afzalliklar: · ma’lumotlar markazlashgan (bir joyda saqlanadi) · ma’lumotlar xavfsizroq · bir nechta foydalanuvchi bir vaqtning o‘zida ishlay oladi ⚠️ kamchiliklar: · mijozda logika bo‘lishi ortiqcha yuk keltiradi · katta tizimlarga mos emas (masshtablash qiyin) · har doim tarmoqga bog‘liq 📌 qaerda ishlatiladi? · bank tizimlari (desktop ilovalar bilan) · tarmoqdagi kutubxona boshqaruv tizimlari · o‘quv yurtlarining lokal at tizimlari 🧱 3. 3-tier arxitektura (uch bosqichli) 📌 ta’rifi: 3-tier …

3 / 14

--------------+ ⇅ +-------------------------+ | application layer | ← logika (backend – python, php, java) | (biznes qoidalar) | +-------------------------+ ⇅ +-------------------------+ | data layer | ← ma’lumotlar bazasi (mysql, mongodb) +-------------------------+ ✅ afzalliklari: · har bir qatlam alohida boshqariladi (modullik) · katta loyihalar uchun mos · kengaytirish va yangilash oson · xavfsizlik yuqori ⚠️ kamchiliklari: · tuzilishi va sozlash murakkabroq · resurs talab qiluvchi (server, tarmoq) 🧠 real hayotdan misollar: tizim presentation application data kutubxona veb-ilovasi html/css, react node.js, django mysql, mongodb internet do‘koni mobil ilova ui php logika postgresql 🔁 taqqoslash: xususiyat 2-tier 3-tier arxitektura soddaligi oddiy murakkabroq masshtablash qiyin oson har bir qatlam mustaqilmi? yo‘q ha qayerda ishlatiladi? lokal dasturlar veb va korporativ tizimlar 🧱 4. 4-tier arxitektura (to‘rt bosqichli model) 📌 ta’rifi: 4-tier arxitektura — bu tizimni to‘rtta qatlamga bo‘lish orqali modullik, xavfsizlik, masshtablash va xizmatlarni ajratish imkonini beruvchi dasturiy arxitekturadir. bu modelda 3-tier arxitekturaga qo‘shimcha servis …

4 / 14

------+ ⇅ +----------------------------+ | 4. data layer | ← ma’lumotlar bazasi (postgresql, mongodb) +----------------------------+ 🧠 foydalanish holatlari (real misollar): soha service layer nima qiladi? bank ilovasi api orqali tranzaksiyalarni boshqaradi kutubxona tizimi kutubxona mobil ilovasiga kitoblar api orqali yuboriladi e-commerce to‘lov servisi, yetkazib berish api, maxsus autentifikatsiya moduli ✅ afzalliklari: · modullik – har bir qatlam mustaqil rivojlantiriladi · xavfsizlik – api qatlamda xavfsizlikni kuchaytirish mumkin · integratsiya – uchinchi tomon xizmatlari (to‘lov, email, sms) osongina ulanadi · kengayuvchanlik – api orqali boshqa tizimlarga ulanish mumkin (frontendlar ko‘p bo‘lsa ham) ⚠️ kamchiliklari: · murakkablik: tuzilmasi 3-tierdan murakkabroq · ko‘p resurs talab qiladi (serverlar, api qo‘shimcha trafik) · har bir qatlamni to‘g‘ri sinxronlashtirish kerak 🔁 taqqoslash (3-tier vs 4-tier): xususiyat 3-tier 4-tier api/servis qatlam yo‘q bor modullilik o‘rtacha yuqori microservices qo‘llab-quvvatlaydimi? cheklangan ha har xil ilovalar ulanishi qiyinroq oson (api orqali) 🧩 4-tier uchun texnologiyalar misoli: qatlam texnologiya presentation react, angular, …

5 / 14

entifikatsiya, boshqa xizmatlar bilan bog‘lanish 5 data layer ma’lumotlar bazasi, fayllar, cache (sql, nosql, redis) 🖼 diagram ko‘rinishida: scss kopirovatredaktirovat [ 1. client layer ] (browser, mobile app) ⇅ [ 2. web layer ] (web server – apache, nginx, express) ⇅ [ 3. application layer ] (backend logika – java, python, node.js) ⇅ [ 4. service layer ] (rest api, auth, notification, microservices) ⇅ [ 5. data layer ] (postgresql, mongodb, redis, cloud storage) 🧠 har bir qatlamning vazifasi: qatlam vazifasi client layer ui interfeys orqali foydalanuvchi bilan aloqada bo‘ladi web layer http orqali kiruvchi so‘rovlarni qabul qiladi va marshrutlashtiradi application layer tizim logikasini bajaradi (misol: foydalanuvchi band qilgan kitobni tekshiradi) service layer api, autentifikatsiya, billing, email yuborish kabi xizmatlarni ajratadi data layer asosiy ma’lumotlar bazasini saqlaydi va boshqaradi 🧩 real misol: kutubxona axborot tizimi (library system) qatlam nima bo‘ladi? client kutubxona web ilovasi yoki mobil app web web server …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tizim arxitekturasi"

📘 18-kun mavzusi: tizim arxitekturasi 🎯 maqsad: talabalarni axborot tizimlari arxitekturasi: 1-tier, 2-tier va 3-tier modellar bilan tanishtirish, ularning strukturasi, ishlash prinsipi va farqlarini tushuntirish. 🧱 1. 1-tier arxitektura (monolit) 📌 ta’rifi: 1-tier arxitektura — bu bir qatlamli dasturiy tizim bo‘lib, barcha komponentlar (foydalanuvchi interfeysi, biznes mantiq, va ma’lumotlar saqlash) bitta muhitda yoki ilovada joylashgan bo‘ladi. bu arxitektura ko‘pincha desktop ilovalar yoki kichik lokal tizimlar uchun ishlatiladi. 🧩 xususiyatlari: xususiyat tavsifi soddalik arxitektura oddiy, birlashtirilgan va mustaqil yagona qatlam interfeys, biznes mantiq va ma’lumotlar bir joyda kam resurs talab qiladi tarmoq orqali aloqa talab qilinmaydi mustaqil ish tizim alohida ishlay oladi (mas...

This file contains 14 pages in DOCX format (55.1 KB). To download "tizim arxitekturasi", click the Telegram button on the left.

Tags: tizim arxitekturasi DOCX 14 pages Free download Telegram