organizmlarning yashash muhitiga moslashuvi

PPTX 13 pages 6.3 MB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 6.3 MB

File type PPTX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

mavzu: organizmlarning yashash muhitiga moslashuvi. mavzu: organizmlarning yashash muhitiga moslashuvi. reja: 1.muhit tushunchasi va tasnifi 2.organizmlarning yashash muhitlari 3.suv muhiti 4.quruqlik-havo muhiti 5.tuproq muhiti muhit tushunchasi muhit – tirik organizmlarni o‘rab turuvchi va ularga bevosita yoki bilvosita ta’sir etuvchi omillar yig‘indisidir. organizmlar muhitdan hayotiy jarayonlar uchun zarur bo‘lgan barcha mahsulotlarni qabul qiladi hamda muhitga moddalar almashinuvi mahsulotlarini ajratadi. har qanday tirik organizm tabiatda muayyan yashash muhitiga ega va muhit ularga doimiy ravishda ta’sir etadi. organizm, populatsiya yoki tur yashaydigan, ularga bevosita yoki bilvosita ta’sir etadigan, muhitning biotik va abiotik sharoitlarining majmuasi yashash muhiti deb ataladi. yashash muhiti tirik organizm bilan uning butun hayoti davomida o‘zaro munosabatda bo‘ladigan tabiatning bir qismi hisoblanadi. evolutsiya jarayonida barcha tirik organizmlarda yashash muhitiga nisbatan o‘ziga xos morfologik, fiziologik, etologik va boshqa moslanishlar – adaptatsiyalar paydo bo‘lgan. adaptatsiya (lotincha «adaptatio» – moslanish) – tirik organizmlarning muayyan yashash muhitida yashashi va ko‘payishni ta’minlovchi belgi yoki belgilar yig‘indisi …

2 / 13

atijada yangi muhit sharoitiga moslashgan o‘simlik va hayvonlar paydo bo‘lgan. tirik organizmlarning hayotiy faoliyati natijasida tuproq shakllangan va ayrim organizmlar tuproqda hayot kechirishga moslashgan. suv muhiti suv muhiti. yer yuzida eng keng tarqalgan yashash muhiti hisoblanadi. suv muhitida yashovchi organizmlar gidrobiontlar (yunoncha «hydor» – suv, «bios» – hayot) deyiladi. o‘simliklarning suv muhitiga moslanishlari. suv muhitida o‘sadigan yuksak o‘simliklar gidrofitlar (yunoncha «hydor» – suv, «phyton» – o‘simlik) deyiladi. suvda o‘sadigan yuksak o‘simliklarda mexanik to‘qima, o‘tkazuvchi to‘qima va ildiz tizimi kuchsiz rivojlangan, ildizlarida tukchalar bo‘lmaydi. ba’zi o‘simliklarda ildiz bo‘lmaydi (elodeya). suvda kislorod miqdorining tanqisligiga moslashish mexanizmi sifatida o‘simlik organlarida havo bilan to‘lgan to‘qima – aerenxima rivojlangan. barg yaproqlari yupqa, ba’zi o‘simliklar (suv nilufari, suv yong‘og‘i) barglarining shakli havo va suv muhitida joylashganiga qarab farq qiladi. suv o‘simliklarining chang donachalari, mevasi va urug‘lari suv o‘tkazmaydigan qobiq bilan qoplangan va suv yordamida tarqaladi. hayvonlarning suv muhitiga moslanishlari suv muhitining hayvonot dunyosi o‘simliklar dunyosiga nisbatan …

3 / 13

qancha moslanishlar vujudga kelgan. muskullarning kuchli rivojlanganligi, tanasining suyri shaklda bo‘lishi, terining tangachalar bilan qoplanganligi va shilimshiq modda ajratishi, suzgich va kurakoyoqlarning mavjudligi shunday moslanishlardan hisoblanadi. bentos (yunoncha «benthos» – chuqurlik) – suv tubida yoki suv tubidagi qum orasida yashovchi organizmlar. bentos organizmlarda suzuvchanlikni kamaytiruvchi moslanishlar, masalan, chig‘anoq (molluskalar), xitin qobiq (qisqichbaqa, krab, omar, langustlar), suv tubiga yopishuvchi moslamalar (zuluklar so‘rg‘ichlari) mavjud. skat, kambala baliqlarining tanasi yassilashgan bo‘lsa, lansetnik va o‘troq dengiz halqali chuvalchanglari qumga ko‘milib oladi. quruqlik-havo muhiti quruqlik-havo muhiti. quruqlik-havo muhitining o‘ziga xos jihatlaridan biri, bu muhitda yashovchi tirik organizmlar quruqlikda harakatlangani bilan, ularning hayoti bevosita havo muhiti bilan ham bog‘liq. havo gazlar aralashmasidan iborat. havo tarkibida gazlar miqdori nisbatan doimiy bo‘lib, 78,08% i azot, 20,9% i kislorod, 1% i inert gazlar, 0,03% i karbonat angidrid gazlaridan tashkil topgan. quruqlik-havo muhitida tirik organizmlarga ta’sir ko‘rsatadigan ekologik omillar ham bir qancha o‘ziga xos xususiyatlari bilan xarakterlanadi. quruqlik-havo muhitida yorug‘lik …

4 / 13

va mevalarining uzoq masofalarga tarqalishini taminlaydi. meva va urug‘lari shamol yordamida tarqaladigan o‘simliklar – anemoxor (yunoncha «anemos» – shamol, «chorea» – tarqalish) o‘simliklarda ham bir qancha moslanishlar yuzaga kelgan o‘simlik va hayvonlardagi quruqlik-havo muhitida yashashga moslanishlar. suv muhitidan farq qilib, havoning zichligi katta emas. shuning uchun bu muhitda o‘simliklarda tayanch vazifasini bajaruvchi mexanik to‘qimaning rivojlanishi katta ahamiyatga ega. iqlim omillarining keskin o‘zgaruvchanligi esa o‘simliklarda qoplovchi to‘qimalarning hosil bo‘lishiga sabab bo‘ldi. undan tashqari, o‘simliklarda shamol yordamida changlanishni, sporalar, urug‘ va mevalarning tarqalishini ta’minlovchi moslanishlar paydo bo‘ldi. hasharotlar va qushlarda uchishga moslanishlar yuzaga keladi. havo massalarining harakati ayrim mayda organizmlar (o‘rgimchaklar, hasharotlar) ning passiv tarqalishini ta’minlaydi. evolutsiya jarayonida hayvonlarda tashqi (bo‘g‘imoyoqlilar) va ichki skeletning (xordalilar) mukammallashuvi havo zichligining pastligi bilan bog‘liq. quruqlik hayvonlari chegaralangan tana massasi va gavda o‘lchamiga ega. masalan, quruqlikda yashovchi eng yirik hayvon – filning massasi 5 tonnagacha bo‘lsa, dengizda yashovchi gigant kitning massasi 150 tonnagacha yetadi. tuproq muhiti …

5 / 13

qsil, uglevod, yog‘larni o‘zlashtiradi. zamburug‘lar yog‘ochlik tarkibidagi sellulozani parchalaydi. bunday munosabatlar natijasida tog‘ jinslarining fizik va biokimyoviy xususiyatlari o‘zgarib, to‘xtovsiz ravishda tuproq hosil bo‘lish jarayoni sodir bo‘ladi evolutsiya jarayonida hayvonlarda tuproqda yashash uchun bir qancha moslanishlar paydo bo‘lgan. tuproqda hayot kechiruvchi hayvonlar tanasi birmuncha ixchamligi, pishiq va nam yuqtirmaydigan yoki shilimshiq modda bilan qoplangan teri qoplamiga egaligi, ko‘rish organlari rivojlanmaganligi bilan xarakterlanadi. ularda tuproqda harakatlanish uchun turli moslamalar rivojlangan. masalan, buzoqbosh va krotlar tuproqni qazib, o‘zlariga yo‘l ochib uya quradi. yomg‘ir chuvalchangi esa tuproq zarralarini surib o‘ziga yo‘l ochadi. yer qazuvchi hayvonlarning kuraksimon oyoqlari, yomg‘ir chuvalchangining tayanch funksiyasini bajaruvchi gidrostatik skeleti va tanasidagi tukchalari, hasharotlar va ko‘poyoqlilarning esa tirnoqlari tuproq muhitida yashashiga imkon beradi. tirik organizmlar yashash muhiti sifatida. tirik organizmlar parazit va simbioz hayot kechiradigan organizmlar uchun yashash muhiti hisoblanadi. tirik organizmlar – o‘simliklar, hayvonlar, shu jumladan, odam tanasi boshqa organizmlar uchun yashash muhiti bo‘lib xizmat qiladi. bir organizm …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "organizmlarning yashash muhitiga moslashuvi"

mavzu: organizmlarning yashash muhitiga moslashuvi. mavzu: organizmlarning yashash muhitiga moslashuvi. reja: 1.muhit tushunchasi va tasnifi 2.organizmlarning yashash muhitlari 3.suv muhiti 4.quruqlik-havo muhiti 5.tuproq muhiti muhit tushunchasi muhit – tirik organizmlarni o‘rab turuvchi va ularga bevosita yoki bilvosita ta’sir etuvchi omillar yig‘indisidir. organizmlar muhitdan hayotiy jarayonlar uchun zarur bo‘lgan barcha mahsulotlarni qabul qiladi hamda muhitga moddalar almashinuvi mahsulotlarini ajratadi. har qanday tirik organizm tabiatda muayyan yashash muhitiga ega va muhit ularga doimiy ravishda ta’sir etadi. organizm, populatsiya yoki tur yashaydigan, ularga bevosita yoki bilvosita ta’sir etadigan, muhitning biotik va abiotik sharoitlarining majmuasi yashash muhiti deb ataladi. y...

This file contains 13 pages in PPTX format (6.3 MB). To download "organizmlarning yashash muhitiga moslashuvi", click the Telegram button on the left.

Tags: organizmlarning yashash muhitig… PPTX 13 pages Free download Telegram