geometrik optika qonunlari

PPTX 37 pages 7.9 MB Free download

37 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 7.9 MB

File type PPTX

Pages 37

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 37

mm_21 mavzu: geometrik optika qonunlari fizika geometrik optika- yorug‘lik nurlari haqidagi g‘oyalar asosida yorug‘lik tarqalishi qonunlarini o‘rganadigan optika bo‘limi. yorug‘likning to‘g‘ri chiziq bo‘ylab tarqalishi. ferma prinsipi yorug‘likning tarqalishi yorug‘lik to‘lqinlari energiyasining ko‘chishidan iboratdir. agar yorug‘likni darchadagi kichik dumaloq teshik orqali o‘tkazib, chetdan turib qarasak, havoda ingichka yorug‘lik dastasini ko‘ramiz — bu yorug‘lik shu’lasidir yorug‘likning to‘g‘ri chiziq bo‘ylab tarqalishi. ferma prinsipi yorug‘likning qaytishi tajriba va nazariyaning ko‘rsatishicha, yorug‘lik nuri shaffof muhitlarda yorug‘likning vakuumdagi tezligidan kichik bo‘lgan tezliklar bilan tarqalar ekan. turli shaffof muhitlarda yorug‘likning tarqalish tezligi turlicha bo‘ladi. barcha nuqtalarida yorug‘likning tarqalish tezligi bir xil bo‘lgan muhit optik bir jinsli muhit deb ataladi. yorug‘lik birjinsli muhitda to‘g‘ri chiziqli tarqaladi. ikki xil muhit chegarasida nur o‘zining yo‘nalishini o‘zgartirib, bir qismi birinchi muhitga qaytadi. bu hodisa yorug'likning qaytishi deb ataladi. yorug‘likning qolgan qismi esa ikkinchi muhitga o‘tib, uning ichida tarqalishni davom ettiradi. agar chegara notekisliklarining o‘lchami yorug‘lik to‘lqinining uzunligidan kichik bo‘lsa, bunday sirt …

2 / 37

fuz qaytish) deb ataladi. α γ yorug‘likning qaytishi quyidagi qonunga bo‘ysunadi: tushuvchi nur va ikki muhit chegarasida nurning tushish nuqtasidan chiqarilgan perpendikulyar qaysi tekislikda yotsa, qaytgan nur ham shu tekislikda yotadi; 2) qaytish burchagi tushish burchagiga teng bo‘ladi, ya’ni: yorug‘likning qaytishi yorug‘likning sinishi yorug’lik nuri bir shaffof muhitdan ikkinchi shaffof muhitga o‘tish chegarasida o‘zining yo‘nalishini o‘zgartiradi. yorug‘likning bir qismi birinchi muhitga qaytadi, qolgan qismi esa ikkinchi muhitga o‘tib uning ichida tarqalishini davom ettiradi. bu hodisaga yorug‘likning sinishi deb ataladi. yorug‘likning sinishiga sabab turli muhitlarda yorug‘lik tezligining turlicha bo‘lishidir. birinchi muhitdan tarqaluvchi va ikkunchi muhit chegaragacha borib etuvchi nur tushuvchi nur deb ataladi. u tushish nuqtasiga o‘tkazilgan perpendikulyar bilan biror α burchak hosil qiladi, bu burchak tushish burchagi deb ataladi. ikkinchi muhitga o‘tgan nur singar nur deyiladi. singan nurning o‘sha perpendikulyar bulan hosil qilgan β burchagi sinish burchagi deb ataladi yorug‘likning sinishi α γ β yorug‘likning sinish qonuni quyidagicha izohlanadi: tushuvchi …

3 / 37

rining nisbatiga teskari ekan. yorug‘likning to‘la ichki qaytishi. agar yorug‘lik nuri optik zichligi kattaroq muhitdan optik zichligi kichikroq muhitga o‘tsa (n1>n2 bo‘lsa), u holda, tushish burchagi α sinish burchagi β dan kichik bo‘ladi. tushish burchagi kattalashgan sari sinish burchagi ham kattalashadi va bunda biror α0 tushish burchagida sinish burchagi 90° ga teng bo‘ladi, ya’ni singan nur muhitlarning ajralish chegarasi bo‘ylab sirpanadi; α0 burchakka yorug‘lik tushishining limit burchagi deyiladi. tushish burchagi yanada ortganida (masalan, α3>α0 bo‘lganda) nur ikkinchi muhitga o‘tmay, ikkala muhitning ajralish chegarasidan birinchi muhitga to‘la qaytadi. bunday hodisaga yorug‘likmng to‘la ichki qaytishi deyiladi. shuning uchun α0 burchak to‘la ichki qaytishning chegaraviy yoki limit burchagi deb ham ataladi. shunday qilib, to‘la ichki qaytish nurning optik zichligi kattaroq muhitdan optik zichligi kichikroq muhitga o‘tishida va shu bilan birga, tushish burchagi limit burchagidan katta bo‘lganda sodir bo‘ladi. tushishning chegaraviy yoki limit burchagi yorug’likning sinish qonunidan quyidagicha aniqlanadi: yorug‘likning to‘la ichki qaytishi. bundan …

4 / 37

arda chiqadi. bu nurlar ko‘zgu sirtidan qaytib, aa`, bb` va boshqa yo‘nalishlarda tarqaluvchi nur dastasini hosil qiladi. agar bunday tarqaluvchi nurlar dastasi ko‘zimizga tushsa, bizning nazarimizda bu nurlar xuddi ularning xayoliy davomlarining kesishishida yotgan s' nuqtasiga joylashgan yorug‘lik manbayidan chiqayotganday tuyuladi. bunda s' nuqta yorug‘lik sochayotgan s manbaning yassi ko‘zgudagi mavhum tasviri deyiladi, chunki bu nuqtada qaytgan nurlar aslida kesishmay ularning davomlari kesishadi. yassi ko‘zguda buyumning tasviri av-buyum ko‘zgu a v a1 v1 a1v1 - tasvir buyum ko‘zgudan qancha masofada turgan bo‘lsa, uning tasviri ham ko‘zgudan (lekin orqasida) shuncha masofada hosil bo‘ladi, ya’ni buyum va uning mavhum tasviri yassi ko‘zguga nisbatan simmetrik joylashgan bo‘ladi. bu xossadan foydalanib, buyumning yassi ko‘zgudagi tasvirini nuqtalar to‘plami sifatida yasash mumkin. buning uchun buyumning har bir nuqtasiga ko‘zguga nisbatan simmetrik bo‘lgan nuqtalarni topish kerak. yassi ko‘zguda buyumning tasviri buyumning yassi ko‘zgudagi tasviri hamma vaqt mavhum, to‘g‘ri, buyumga teng va ko‘zgu tekisligiga nisbatan simmetrik bo‘ladi. sferik …

5 / 37

orqali o‘tgan va optik o‘qqa perpendikulyar bo‘lgan tekislik ko‘zguning fokal tekisligi deyiladi. fokus masofasi ham fokus singari f harfi bilan belgilanadi. sferik ko‘zguning f fokus masofasi ko‘zgu sferasi radiusining yarmiga teng. u vaqtda ko‘zguning fokus masofasi tushunchasidan foydalanib, yuqoridagi formulani quyidagicha yozish mumkin: sferik ko‘zgu formulasi sferik ko‘zgu. sferik ko‘zguning formulasi sferik ko‘zguda tasvir yasash uchun ko‘zguga tushayotgan nurlar dastasi ichidan quyidagi nurlardan foydalanish qulay: 1) ko‘zguning bosh optik o‘qiga parallel bo‘lgan nur ko‘zgudan qaytgandan keyin fokusdan o‘tadi; 2) fokusdan o‘tib ko‘zguga tushgan nur undan qaytgandan keyin optik o‘qqa parallel ravishda ketadi; 3) optik markazdan o‘tib ko‘zguga tushgan nur undan qaytishda dastlabki yo‘nalishida orqaga ketadi; 4) ko‘zguning qutbiga tushgan nur undan optik o‘qqa nisbatan simmetrik yo‘nalishda qaytadi. sferik ko‘zguda tasvir yasash. sferik ko‘zguning kattalashtirishi f o a b a` b` sferik ko‘zguda tasvir yasash. sferik ko‘zguning kattalashtirishi buyum d 2f b a b1 a1 haqiqiy, teskari, kichiklashgan f>f > 2f …

Want to read more?

Download all 37 pages for free via Telegram.

Download full file

About "geometrik optika qonunlari"

mm_21 mavzu: geometrik optika qonunlari fizika geometrik optika- yorug‘lik nurlari haqidagi g‘oyalar asosida yorug‘lik tarqalishi qonunlarini o‘rganadigan optika bo‘limi. yorug‘likning to‘g‘ri chiziq bo‘ylab tarqalishi. ferma prinsipi yorug‘likning tarqalishi yorug‘lik to‘lqinlari energiyasining ko‘chishidan iboratdir. agar yorug‘likni darchadagi kichik dumaloq teshik orqali o‘tkazib, chetdan turib qarasak, havoda ingichka yorug‘lik dastasini ko‘ramiz — bu yorug‘lik shu’lasidir yorug‘likning to‘g‘ri chiziq bo‘ylab tarqalishi. ferma prinsipi yorug‘likning qaytishi tajriba va nazariyaning ko‘rsatishicha, yorug‘lik nuri shaffof muhitlarda yorug‘likning vakuumdagi tezligidan kichik bo‘lgan tezliklar bilan tarqalar ekan. turli shaffof muhitlarda yorug‘likning tarqalish tezligi turlicha bo‘ladi....

This file contains 37 pages in PPTX format (7.9 MB). To download "geometrik optika qonunlari", click the Telegram button on the left.

Tags: geometrik optika qonunlari PPTX 37 pages Free download Telegram