xiva xonligida kengash (devon) tarkibi

DOCX 8 pages 18.6 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 18.6 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

xiva xonligida kengash (devon) tarkibi. reja: 1. xiva xonligida davlat boshqaruvi. 2. xiva xonligida kengash (devon) tarkibi. 1.xiva xonligi xon tomonidan boshqariladigan, yakka hokimchilikka asoslangan davlat edi. xonlikdagi eng oliy unvon xon boʻlib, u maʼmuriy-siyosiy, xarbiy va diniy vakolatlarga ega edi. buxoro va qoʻqon xonligidan farq qilib, xiva xoni huzurida doimiy faoliyat koʻrsatuvchi kengash (devon) mavjud boʻlgan. eng yuqori mansab va unvondagi amaldorlar aʼzo boʻlgan bu kengashning vakolati cheklangan, barcha qarorlar amalda xon tomonidan qabul qilingan boʻlsada, lekin yirik saroy amaldorlarining, qabila boshliqlarining, mahalliy xokimlarning davlat boshqaruviga koʻrsatadigan taʼsirini eʼtirof etish zarur. davlat boshqaruvida xondan keyin inoq, otaliq va biy muhim ahamiyatga ega amaldorlar hisoblanar edilar. inoqlarning ijtimoiy-siyosiy mavqeining oshishi , xvii asr oʻrtalarida boshlandi. xiva xonligida naqib, amir ul-umaro, mextar, (saroydagi xizmatkorlar boshligi) qushbegi, beklar begi, devonbegi, otaliq, bek, parvonachi, dasturxonchi, eshik ogʻasi, shotir, yasovulboshi, udaychi, mingboshi va boshqa bir qancha mansablar ham mavjud boʻlgan. xonlikdagi barcha mansablarni kushni …

2 / 8

artaraf qilish uchun davlat boshqaruvi boʻyicha islohotlar oʻtkazdi. amudaryo quyi qismida yashayotgan barcha axoli toʻrt guruhga (toʻpga) - uygur-nayman, qoʻngʻirot-qiyot, nukus-mangʻit va qangʻli-qipchoqga boʻlindi. har toʻpga alohida hudud, sugʻoriladigan ariq va kanallar aniqlab berildi. har bir toʻpdan 4 ta dan, yaʼni har bir qabila ittifoqidan bitta namoyanda davlat boshqaruvi va maʼmuriy ishlarga jalb qilindi. davlat boshqaruv tizimi ham oʻzgartirildi. oʻzbek zodagonlaridan 360 nafar kishi turli davlat mansablari va amallariga tayinlandi. qabila boshliqlaridan 30 nafar kishi xon noibligi va yordamchiligiga jalb qilindi va ularga turli unvon va vazifalar berildi. inoqlar mavqeining oshib borishi ham shu davrga toʻgʻri keladi. yakka xokimlikka asoslangan xon hokimiyati va uning ayonlari katta ijtimoiy huquqlarga ega edi. lekin bu mustaxkam qonunlar bilan kafolatlanmagan boʻlib, xokimiyatga, yaʼni cheklanmagan ijtimoiy huquqlarga ega boʻlishga intiluvchi kuchlar tomonidan doimiy ravishda xon hokimiyatiga katta xavf mavjud edi. 2. qoʻqon xonligi oʻrta osiyoning katta hududini egallagan davlat edi. uning shimoliy chegaralari xix asr …

3 / 8

boʻladi: mingboshi va amirilashkar (harbiy vazir), qushbegi - xon maslahatchisi yoki viloyat hokimi, parvonachi - xon maslahatchisi, shigʻovul - vaziri ilmia, qozi, mudarris, aʼlam, shayx ul-mashoyixlar ishini nazorat qilgan, xudoychi - xonga beriladigan ariza va shikoyatlarga masʼul shaxs, tunkator - xon qarorgoxni tungi posbon, noib - sarbozlar boshligʻi, otaliq, dodxoh mextarboshi, sharbatdor, dasturxonchi, xazinachi, maxramboshi, eshikogʻasi, ponsadboshi, tuqsabo, devonbegi, mirza boshi, sarkar, miroxurboshi, yuzboshi, bakovulboshi, daxboshi. bu mansablardan tanqari yana bir kancha maʼmuriy, harbiy va diniy mansablar mavjud edi. manbalarning guvohlik berishicha, xon saroyida muhim ishlarni koʻrib chiqadigan kengash toʻzilgan boʻlib, unga mingboshi boshchilik qilgan. aʼzolari dasturxonchi, risolachi va yana baʼzi muhim amaldorlar boʻlgan. davlatni boshqarishda bu kengashning ham oʻrni katta edi. saroy amaldorlari ichida mingboshi (bosh vazir) va amiri lashkar (harbiy vazir), kushbegi - xon maslahatchisi yoki viloyat hokimi, parvonachi (xon maslahatchisi), - shigovul (vaziri ilmiya), xudoychi, tunkdtor, noib (sarbozlar boshligi) kabi yuqori lavozimlar faoliyat yuritgan. maʼmuriy jihatdan xonlik …

4 / 8

qillik uchun olib borgan harakatlari qoralanadi. chunki ularning faoliyati xon boshqaruvi siyosati bilan uzviy bog‘liq edi.shunday bo‘lsada, manbalarni o‘rganish jarayonida mahalliy tarixnavislar ma'lumotlarni imkon qadar haqqoniy yoritishga harakat qilganliklarini ko‘rish mumkin. bu holatni ogahiy asarlarida xonlarning davlat boshqaruvidagi faoliyati xususidagi ma’lumotlarida, bayoniyning rossiya imperiyasi tomonidan xonlikning mustamlakaga aylantirilgan bir paytda tarixiy jarayonga o‘zining dadil munosabat bildira olganligida ko‘rish mumkin. mahalliy mualliflar asarlarida ma'lum bir sohaga oid ma’lumotlar asarning turli qismlarida uchrab, bu tadqiqotchilar uchun noqulaylik keltirib chiqaradi, biroq shuni ta'kidlash lozimki, ushbu xolat ular asarlarini hukmdorlar topshirig‘iga binoan xronologik tartibda yozganliklari bilan izohlanadi. shu jihati bilan ham ushbu tarixiy asarlar xiva xonligi tarixini haqqoniy va ilmiy asosda o‘rganishda muhim manba hisoblanib, o‘z ahamiyatini saqlab kelmoqda. sobiq sovet davrida arxiv hujjatlarini o‘rganish, arxeologik va etnografik tadqiqot va izlanishlar olib borish, qo‘lyozma manbalarni o‘rganish sohasida faoliyat olib borilgan. garchi, bu davrda tarixiy voqealarga partiyaviylik, sinfiylik nuqtai nazaridan kommunistik mafkura asosida yondashilgan bo‘lsada, …

5 / 8

qo‘shibolinishi progressiv fakt bo‘lgan edi”, degan soxta fikr qaror topgan va tarixchi olimlar tomonidan “kiritilishi”, “o‘z ixtiyoriga ko‘ra qo‘shib olinishi” kabi atamalar ishlatila boshlangan. 60–80-yillarning birinchi yarmida tadqiqotlarning muammoviy doirasi kengayib, xiva xonligining ijtimoiy- iqtisodiy, siyosiy hayotining ko‘pgina masalalar qator tadqiqotlarda yoritilgan bo‘lsa, 80- yillarning ikkinchi yarmidan boshlab, “qayta qurish” munosabati bilan ilmiy tadqiqotlarda “ko‘rsatma bilan ishlash” prinsipi o‘rniga tarixiylik prinsipi tiklana borishi bilan qator respublika va xalqaro miqyosda o‘tkazilgan ilmiy anjumanlarda rossiya imperiyasining o‘rta osiyoni xususan, xiva xonligini bosib olish masalasi, davlatchilik tarixi, mustamlaka va sovet hokimiyati boshqaruv tizimining mazmun-mohiyati va xususiyatlarini o‘rganish, ularning o‘ziga xos jihatlarini aniqlash kabi masalalarga e'tibor kuchaygan. 1916 yildagi xiva qo‘zg‘oloni xususida sovet davrida ham turlicha fikrlar mavjud bo‘lib, ushbu qo‘zg‘olon 1930 yilda yozilgan p. alekseenkov asarida “rossiya imperializmiga qarshi milliy ozodlik harakati” sifatida baholangan bo‘lsa, 1950 – 1960 yillarda g‘. nepesov, o. sodiqov asarlarida bu qo‘zg‘olon dastlab ijobiy, keyin «reaksion» deb atalgan bosqichlarga …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xiva xonligida kengash (devon) tarkibi"

xiva xonligida kengash (devon) tarkibi. reja: 1. xiva xonligida davlat boshqaruvi. 2. xiva xonligida kengash (devon) tarkibi. 1.xiva xonligi xon tomonidan boshqariladigan, yakka hokimchilikka asoslangan davlat edi. xonlikdagi eng oliy unvon xon boʻlib, u maʼmuriy-siyosiy, xarbiy va diniy vakolatlarga ega edi. buxoro va qoʻqon xonligidan farq qilib, xiva xoni huzurida doimiy faoliyat koʻrsatuvchi kengash (devon) mavjud boʻlgan. eng yuqori mansab va unvondagi amaldorlar aʼzo boʻlgan bu kengashning vakolati cheklangan, barcha qarorlar amalda xon tomonidan qabul qilingan boʻlsada, lekin yirik saroy amaldorlarining, qabila boshliqlarining, mahalliy xokimlarning davlat boshqaruviga koʻrsatadigan taʼsirini eʼtirof etish zarur. davlat boshqaruvida xondan keyin inoq, otaliq va biy muhim ahamiyatga ...

This file contains 8 pages in DOCX format (18.6 KB). To download "xiva xonligida kengash (devon) tarkibi", click the Telegram button on the left.

Tags: xiva xonligida kengash (devon) … DOCX 8 pages Free download Telegram