beruniyning etnopsixologik qarashlari

DOCX 12 pages 21.8 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 21.8 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

beruniyning etnopsixologik qarashlari reja: 1. beruniyning hayoti va ilmiy merosi 2. beruniyning xalqlar psixologiyasi haqidagi qarashlari 3. milliy xarakter va madaniy tafovutlar to‘g‘risidagi fikrlari ilm-fan taraqqiyoti uchun o`zining salmoqli hissasini qo`shgan buyuk allomalarimizdan abu rayhon beruniyning psixologik qarashlariga doir masalalar bugungi kungacha keng miqyosda qo`llanib kelinmoqda. sharq allomalaridan biri abu rayhon beruniy buyuk qomusiy alloma va mashhur mutafakkir bo„lgan. u o„zining falsafiy fikrlarida forobiy va ibn sino kabi insonning ruhiy jarayonlar haqidagi qarashlarga e‟tibor berdi. u ham ular kabi to„rtta narsani – suvni, olovni, havoni, yerni moddiy olamning asosi deb ko„rsatadi. abu rayhon beruniy ruh va ruhiyat masalalariga qiziqish bilan qaraydi. buning sababi bor albatta, chunki olim o„zidan oldin o'tgan yunon, rim, sharq olimlari, jumladan, m.xorazmiy, forobiy va boshqa mutafakkirlarining asarlarini qunt bilan o„rgangan va ruhiyatga doir qarashlarning ahamiyatini tushunib yetgan. qolaversa, insonni o ‟qitishda va tarbiyalashda inson ruhiyatini bilish zarurligini anglagan. bulardan tashqari insonlar bilan o„zaro munosabatlarda ruhiy jarayonlarni …

2 / 12

tuta bilish, xotira,tasavvur, diqqat, idrok va qobiliyat kabi shaxsiy xislatlarni olamni bilish jarayonlari bilan bog„liq holda ko'rsatadi. beruniy insonning barcha mavjudotlardan ustunligi uning tafakkuri orqali ekanligini izohlaydi. shuning uchun ham yerdagi barcha jonzodlar unga bo„ysunadilar, aks holda inson eng kichik hayvondan ham ojiz bo'lar edi. beruniy fikricha, inson tafakkurining qudrati shundaki, uning yordamida voqea va hodisalarni bir-biriga solishtirish, tahlil qilish orqali rostni yolg'ondan, adolatni adolatsizlikdan, yaxshini yomondan, haqiqatni esa nohaqlikdan ajratishi mumkin. bu psixologiya fanini rivojlanishiga ijobiy ta‟sir ko'rsatishini isbotlaydi. beruniy inson xotirasini “tangrining tuhfasi” deb ta‟kidlagan. xotirasi kuchsiz kishilarda, uni tirishqoqlik va ko„p shug'ullanish bilan mustahkamlashi mumkin degan g„oyani ilgari suradi.beruniy inson ruhiyati haqida so'z yuritar ekan, uning bir-biriga aks ta'sir ko'rsatadigan qismlardan iborat tanaga ega ekanini, bu qismlar bo'ysunuvchi kuch sifatida birlashganini, ruh esa ko'p hollarda tana haroratiga tobe bo'lishini va shu sababli unda xilma-xil holat vujudga kelishini aytadi.[1] abu rayhon beruniy ilmiy-madaniy merosining ahamiyati va uning fan …

3 / 12

kanligi to„g„risida to„xtalar ekan: «tillarning turlicha bo„lishiga sabab-odamlarning guruhlarga ajralib ketishi, birbirlaridan uzoqda yashashlaridir»,-deydi. demak, abu rayhon beruniyning yozgan asarlari,psixologik qarashlari ta`limtarbiya,axloq tushunchalari bo`yicha shakllangan.beruniyning inson hayvondan onggi,tafakkuri bilan farq qilishi, aynan shu orqali voqea va hodisalarni bir-biriga solishtirish, tahlil qilish orqali rostni yolg'ondan, adolatni adolatsizlikdan, yaxshini yomondan, haqiqatni esa nohaqlikdan ajratishi mumkin degan fikrlari psixologiya fanini rivojlanishiga ijobiy ta‟sir ko'rsatishini isbotlaydi. beruniyni chinakam o„rta asrlar sharqining ilm-fan qomusiy olimi desak mubolag„a bo„lmaydi. amerikalik tarixchi dj.sarton buyuk olim haqida: “astronomiya va matematika, astrologiya va geografiya, antropologiya va etnografiya, arxeologiya va falsafa, botanika va minerologiya uning buyuk nomisiz qashshoqlashib qolgan bo„lardi” degan. o‟zbekiston deb ataluvchi hudud, ya‟ni bizning vatanimiz nafaqat sharq, balki umumjahon sivilizatsiyasi beshiklaridan biri bo‟lganini butun jahon tan olmoqda. bu qadimiy va tabarruk tuproqdan buyuk allomalar fozilu- fuzalolar, olimu- ulamolar, siyosatchilar, sarkardalar yetishib chiqqan. ana shunday allomalardan biri buyuk vatandoshimiz abu rayhon beruniydir. beruniyni yer yuzidagi barcha mamlakatlar aholisi …

4 / 12

ri bora oladi, deb ishontiradi. o`quvchi – talabalarning yaxshi o`qishi uchun muallim rostgo`y, savodxon, shogirdlariga prinsipial muomilali bo`lishi kerak. hozirgi vaqtda o`quvchi –talabaning savodli o`qishida to`rtta asosiy tarkibiy qism, ayniqsa, ahamiyatlidir. bular ongli, ifodali, tog`ri va tez o`qishdir. ular o`zaro ichki bog`lanish motivlariga ega. o`rta asrning buyuk donishmandi beruniy o`qish haqida ana shu o`zaro bog`liqlik o`quvchi – talabalarning o`qish faoliyatini mukammallashtirishga, rivojlantirishga imkon yaratishini nazarda tutgan edi. abu rayhon beruniy ilm olishda takrorlashni ustun qo`yadi. beruniy inson va jamiyatning paydo bo`lishi masalasiga to`xtalib:” qadimgi tarixlarning eng avvalgisi eng mashhuri bashariyatning boshlanishidir”, deydi.beruniy kishilik jamiyati paydo bo`lishi haqida fikr yuritar ekan, insonlar o`rtasida tafovutlar bo`lsa-da, kishilarning ichki tuzilishi barchada umumiydir, degan xulosaga keladi.beruniy fikricha , inson hayvondan aql bilan farq qiladi. insonning hayvondan farq qiladigan bu xususiyati qanday paydo bo`lganligini tushuntirganda, xudoga murojaat qilgan. beruniy “podsholar oldida rost gapni gapirishda ularning savlatlaridan qo`rqmang, ular gavdangizga hukmronlik qilishlari mumkin, ammo vijdonizga tega …

5 / 12

qotib qolgan urf-odatlardan, hirsdan, behuda raqobatdan, ochko‟zlikdan, shon-shuhratdan saqlanishi zarurligini o‟qtirgan. beruniy inson kamolotida uch narsa muhimligini ta‟kidlaydi. bu hozirgi davr pedagogikasi ham ehtirof qiluvchi irsiyat, muhit, tarbiyadir. yuqoridagilardan ko‟rinib turibdiki, beruniyning komil insonni shakllantirishga oid bu fikrlari faqat o‟z zamonasi uchun emas, hozirgi davr ta‟lim-tarbiya ishlarini takomillashtirishda ham katta ahamiyatga ega. zero, uning o‟zi ham haqiqiy komil insonga xos xislatlarga ega ekanligini, hayoti va ijodiy faoliyati, yozgan asarlari bilan isbotlab, kelajak avlodlarga katta ma‟naviy meros qoldirdi. mashhur amrikalik tarixchi olim j.sarton jahon fani tarixida xi asrning birinchi yarmini beruniy davri deb atadi. shuningdek, uni o‟z davrining jahondagi birinchi donishmandi deb baholaydi.beruniyning ham tabiiy, ham ijtimoiy fanlarni qamrab olgan 150 dan ortiq yirik ilmiy asarlar yaratganligi ham bu fikrning o‟rinli ekanligini tasdiqlaydi. beruniy kundalik turmush masalalariga ham katta e‟tibor bergan. har bir axloqan barkamol inson o‟zining turmush tarzini ham uyg‟un, go‟zal eta oladi. uyg‟unlik, go‟zallik va nafosatning asosi sanaladi. beruniy …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "beruniyning etnopsixologik qarashlari"

beruniyning etnopsixologik qarashlari reja: 1. beruniyning hayoti va ilmiy merosi 2. beruniyning xalqlar psixologiyasi haqidagi qarashlari 3. milliy xarakter va madaniy tafovutlar to‘g‘risidagi fikrlari ilm-fan taraqqiyoti uchun o`zining salmoqli hissasini qo`shgan buyuk allomalarimizdan abu rayhon beruniyning psixologik qarashlariga doir masalalar bugungi kungacha keng miqyosda qo`llanib kelinmoqda. sharq allomalaridan biri abu rayhon beruniy buyuk qomusiy alloma va mashhur mutafakkir bo„lgan. u o„zining falsafiy fikrlarida forobiy va ibn sino kabi insonning ruhiy jarayonlar haqidagi qarashlarga e‟tibor berdi. u ham ular kabi to„rtta narsani – suvni, olovni, havoni, yerni moddiy olamning asosi deb ko„rsatadi. abu rayhon beruniy ruh va ruhiyat masalalariga qiziqish bilan qaraydi. buning sa...

This file contains 12 pages in DOCX format (21.8 KB). To download "beruniyning etnopsixologik qarashlari", click the Telegram button on the left.

Tags: beruniyning etnopsixologik qara… DOCX 12 pages Free download Telegram