sellyulozaning tuzilishi

DOCX 12 pages 43.4 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 43.4 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

to'qimachilik gazlamalarni sinash uchun namuna olish turlari reja: 1. tabiiy o‘simlik tolalarining tuzilishi. 2. paxta tolasining tuzilishi. 3. zig‘ir tolasining tuzilishi. 4. o‘simlik tolalarining xossalari 5. jonivorlardan olinadigan tolalarning tuzilishi 6. jun tolasining tuzilishi. 7. ipak tolasining tuzilishi. 8. jonivorlardan olinadigan tola va iplarning xossalari. o‘simlik tolalarini tashkil qiladigan asosiy polimer deb sellyuloza hisoblanadi. sellyulozani elementar zvenolari (-s n o -), glyukozit aloqalar (-o-) yordamida chiziqli makromolekulaga birlashgan. zvenolar soni tabiiy tolalarni makromolekulalarida ko‘p bo‘ladi (paxtada - 5000-6000, zig‘irda - 20000-30000). sellyuloza qattiq polimer bo‘lib, yuqori oriyentirlangan tuzilishga ega. paxta sellyulozasini kristallanish darajasi - 70%, zig‘irni esa - 80-85% bo‘ladi. sellyulozaning mikrofibrillalari popukli tuzilishga ega. sellyulozaning o‘ziga xos xususiyati - har bir elementar zvenosida uchta (-on-) gidrooksil guruhning bo‘lishi, ular orqali sellyulozali tolalarni ko‘pgina fizik-kimyoviy xossalari belgilanadi. paxta tolasi deb paxta o‘simligi urug‘ining sirtini qoplagan tolalarga aytiladi. tolaning rivojlanishi paxta gullagandan keyin, kurak hosil bo‘lganda, boshlanadi. bu davrda chigit sirtidagi …

2 / 12

esa toblangan jingalak yassi naychani eslatadi. paxta tolasini tabiiy spiralsimon jingalakligi fibrillalarni spiralsimon joylashishi bilan bog‘liq. jingalaklik darajasi va devorchalar qalinligi tolaning pishganligiga bog‘liq bo‘ladi. pishgan tolalar tekis yoki kam toblangan yassi tasma ko‘rinishiga ega, ularni pishiqligi past, elastikligi kam bo‘ladi, ular yomon bo‘yaladi. pishib utgan tolalar esa qalin devorli, pishiqligi yuqori, to‘g‘ri (jingalaksiz) shaklda va qattiq bo‘ladi. bunaqa tolalarni to‘qimachilikda ishlatib bo‘lmaydi. pishganlik darajasiga qarab 11 guruhga bo‘linadi: 0-dan (pishmagan tola) 5gacha (pishib utgan) 0,5 interval bilan. eng yaxshi to‘qimachilikda ishlatiladigan tolalar 2,0-3,5 pishganlik darajasi bilan beriladi. tolalarning uzunligiga qarab kalta tolali 27 mmgacha, o‘rta tolali 27-35 mmgacha va uzun (ingichka) tolali 35-50 mmgacha paxta farqlanadi. kalta tolalar asosan noto‘qima polotno va sun’iy tola olish uchun ishlatiladi. zig‘ir tolasi olish uchun maxsus zig‘ir o‘simligi yetishtiriladi. u bir yillik bo‘lib, buyi 80-90 sm va diametri 1-2 mmgacha yetadi. zig‘ir o‘simligini asosan shimolga yaqin zonalarda yetishtiradilar. zig‘ir poyasining qobiq qatlamida ikki …

3 / 12

gnin; 2,7% - mum va moy moddalari; 3,2% - oqsil va kul moddalari tashkil qiladi. tolalar tarkibi ularga qattiqlik, murt va sinuvchanlik xossalarini beradi. fibrilalar tola o‘qiga 8-12 burchak ostida joylashadi. zig‘irni dastlabki ishlov berishdan maqsad poyadan tola tutamlarini ajratish va texnik tolalarni olish. paxta va zig‘ir tolalari fizik-mexanik va kimyo xossalari, kimyoviy tarkibi va molekulyar tuzilishi orqali belgilanadi. shu sababli ularni xossalarida ko‘p o‘xshashligi bor. shu bilan birga tuzilishidagi o‘ziga xos xususiyatlar xossalardagi farqni belgilaydi. zig‘ir tolasi paxtaga nisbatan pishiqroq ammo uzayishi kichikroq bo‘ladi. buning sababi zig‘irni tuzilishi zichroq va oriyentirdir. texnik tolani nisbiy o‘sish yuki elementar tolaga nisbatan kichik bo‘ladi, chunki texnik tolani orasida boshqa moddalar bo‘ladi. sellyulozada on - gidrooqsil guruhlarni borligi paxta va zig‘ir tolalarni yuqori gigroskopik xossalarini ta’minlaydi. namni yutganda sellyulozali tolalar shishadi; o‘zish uzayishi bir oz ortadi, pishiqligi 10-20% yuqori bo‘ladi. 140-1500c qizdirilganda tolalar o‘z xossalarini o‘zgartirmaydilar; 160c dan keyin esa tolalarni yemirilish (buzilish) …

4 / 12

shga imkoniyat yaratadi. hayvonot olamidan olinadigan tolalarning asosiy moddasi - oqsillar (junda - keratin, ipakda - fibroin va seritsin). tabiiy oqsillarning makromolekulalari turli aminokislotalarni qoldiqlaridan (20ga yaqin) tashkil topadi, ular peptid aloqalari (-conh-) yordamida birlashadilar: (-co-ch –nhco-ch-nh-) │ │ r r oqsillar aminokislotalar turi, ularning soni va makromolekulada joylashishi bo‘yicha farqlanadilar. jun keratinida asosan aspargin, glutamin, sistin, serin, leysin kislotalari uchraydi. fibroin va seritsin esa asosan glitsin, alanin, serinlardan tashkil topadi. keratin makromolekulasi zvenolar soni 600-700, fibroin va seritsinda esa 300ga yaqin. oqsil makromolekulalari tarmoqli tuzilishga ega. jun tolasi deb turli xayvonlarning pustini qoplagan tolalarga aytiladi. to‘qimachilik sanoati uchun asosan qo‘y juni ishlatiladi. junda keratindan (90%) tashqari mineral, mum va moy moddalari, pigmentlar bo‘ladi. keratinning tuzilishi murakkab va notekis bo‘ladi. hozirgi tushuncha bo‘yicha uchta spiralsimon makromolekula bitta protofibrillani hosil qiladi (trossga uxshash). 11ta protofibrilla mikrofibrillani hosil qiladilar. mikrofibrillalar fibrillani hosil qiladilar. fibrilla tuzilishida kristall va amorf joylari bo‘ladi. jun tolasi …

5 / 12

mroq va ishqorga chidamsiz bo‘ladi. tolaning o‘rtasida uzak bo‘ladi, u qurib kolgan plastinkasimon xujayralardan tashkil topadi. o‘zak tolani qattiqligini va qalinligini oshiradi. tuzilishining xarakteriga qarab jun tolalari turt turga bo‘linadi: a) momiq - mayin, kalta, jingalak tola bo‘lib, ikki tangachali va qobiq qatlamdan tashkil topgan. diametri 14-25 mkm bo‘ladi. b) oraliq tola qalinroq va dag‘alroq tola bo‘lib, uch qatlamdan iborat, ammo o‘zak rivojlanmagan va uzuq-uzuq bo‘ladi. diametri 25-36 mkm bo‘ladi. v) dag‘al tuk yanada qalinroq. diametri 35-50 mkm bo‘ladi. o‘zagi rivojlangan qalin tola, tangachalari katta-katta bo‘ladi. g) o‘lik soch qalin, dag‘al, pishiqligi past tola, ko‘ndalang kesimini deyarli to‘liq o‘zak egallagan. diametri 50mkmdan ortiq bo‘ladi. qo‘y junini bir xilli va har xilliga ajratadilar. bir xilli jun asosan bir turli tolalardan tashkil topadi. tolalarning qalinligiga qarab bunaqa junni: ingichkaga - momiqdan tashkil topadi (14-25 mkm); yarimingichkaga momiq va oraliq toladan tashkil topadi (25-31 mkm); yarimdag‘alga momiq va oraliq toladan tashkil topgan (31-35 …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sellyulozaning tuzilishi"

to'qimachilik gazlamalarni sinash uchun namuna olish turlari reja: 1. tabiiy o‘simlik tolalarining tuzilishi. 2. paxta tolasining tuzilishi. 3. zig‘ir tolasining tuzilishi. 4. o‘simlik tolalarining xossalari 5. jonivorlardan olinadigan tolalarning tuzilishi 6. jun tolasining tuzilishi. 7. ipak tolasining tuzilishi. 8. jonivorlardan olinadigan tola va iplarning xossalari. o‘simlik tolalarini tashkil qiladigan asosiy polimer deb sellyuloza hisoblanadi. sellyulozani elementar zvenolari (-s n o -), glyukozit aloqalar (-o-) yordamida chiziqli makromolekulaga birlashgan. zvenolar soni tabiiy tolalarni makromolekulalarida ko‘p bo‘ladi (paxtada - 5000-6000, zig‘irda - 20000-30000). sellyuloza qattiq polimer bo‘lib, yuqori oriyentirlangan tuzilishga ega. paxta sellyulozasini kristallanish darajasi ...

This file contains 12 pages in DOCX format (43.4 KB). To download "sellyulozaning tuzilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: sellyulozaning tuzilishi DOCX 12 pages Free download Telegram