termodinamikaning birinchi qonuni

DOC 54.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1423934225_59991.doc termodinamikaning birinchi qonuni reja: 1. energiya va uning mavjud bo’lish shakllari. 2. termodinamika fani. 3. ichki energiya. 4. termodinamikaning birinchi qonuni va asosiy tushunchalar. 5. birinchi bosh qonunning matematik ifodasi. tayanch iboralar va tushunchalar termodinamika, jarayon, issiqlik, ish, energiya, sistema, gomogen sistema, geterogen sistema, izolyatsiyalangan sistema, izoxorik jarayon, izobarik jarayon, izotermik jarayon, adiabatik jarayon, termodinamikannig birinchi qonuni. 1. energiya va uning mavjud bo’lish shakllari har qanday jismda molekula va atomlar to’xtovsiz harakatda bo’ladi. ularning kinetik enegiyalari yig’indisi jismning issiqlik energiyasini tashkil etadi. molekulalardagi yoki jismning kristall panjarasidagi o’zaro ta‘sirlashuv potentsial energiyasi uning kimyoviy energiya zapasidir. umuman, sodda qilib aytganda, kinetik energiya – jismning harakatdagi ish bajarish energiyasi, deyish mumkin. energiyaning bu ikki turi – kinetikaviy va potentsial energiya bir – biriga o’tib turishi mumkin. masalan, biror jism yuqoriga ko’tarilganda uning kinetikaviy energiyasi kamayib, potentsial energiyasi ortadi. bunda yerning tortish kuchiga qarshi ish bajarilgan sari, kinetikaviy energiya potentsial energiyaga aylana …

lishi va chegarasini o’rganadigan fandir. termodinamikaviy sistemaning bir holatdan ikkinchi holatga o’tishi termodinamikada protsess yoki jarayon deyiladi. termodinamika yunoncha «termi» va «dinamis», ya‘ni «issiqlik» va «ish» so’zlaridan olingan bo’lib, issiqlik va ishning bir – biriga aylanishi haqidagi fandir. demak, biz termodinamikani o’rganish uchun issiqlik va ishning o’zi nima ekanligini bilib olmog’imiz kerak. uzoq vaqtlarga qadar issiqlikning tabiati haqida ikki xil fikr hukm surib keladi. birinchi gipotezaga ko’ra jism qizdirilganda u issiqlik oladi. sovitilganda esa issiqlik beradi, ya‘ni qizigan jism shu jism moddasi bilan issiqlik aralashmasidan iborat. boshqacha aytganda, issiqlik ham modda. u istalgan jismga kira oladi va undan chiqa oladi. bu fikrni 1613 yilda ilgari surgan galiley issiqlik moddasiga flogiston, ya‘ni teplorod deb nom berdi. uning fikriga ko’ra flogiston jismlar orasida turlicha taqsimlanadi. jismda u qancha ko’p bo’lsa, jism harorati shuncha ko’p bo’ladi. ikkinchi gipotezani 1620 yilda ingliz faylasufi f. bekon ilgari surdi. uningcha, issiqlik jismdagi nihoyatda mayda zarrachalarning ichki …

og’liq. demak, ish tartibli harakatning bir sistemadan boshqa sistemaga uzatilishidan iborat. issiqlik ham harakatning bir sistemadan boshqa sistemaga uzatilishidan iborat. shu jihatdan ular bir – biriga o’xshaydi. lekin ular orasida muhim farq bor. issiqlik – molekulalarning tartibsiz harakatining uzatilishi. ish – tartibli, bir tomonga yo’nalgan harakatning uzatilishidir. tartibsiz harakatning iloji boricha ko’p qismini qanday qilib tartibli harakatga aylantirish, issiqlik yordamida qanday qilib eng ko’p ish bajarish mumkin – termodinamikaning muhim vazifasi ana shu masalani hal etishdan iborat. ichki energiya va entalpiya turli xil termodinamikaviy jarayonlarda jism ichidagi energiya o’zgarishlari uning ichki energiyasining o’zgarishi bilan bog’lab tushuntiriladi. ichki energiya moddaning to’liq zapas energiyasini ifodalaydi. ichki energiya harakatlanayotgan molekulalarning kinetikaviy energiyasi, ularning potentsial energiyasi, elektronlar energiyasi, atom yadrolari energiyasi va nur energiyasining yig’indisidan iborat, lekin bunga umuman jismning kinetikaviy energiyasi va jism holatining potentsial energiyasi kirmaydi. ichki energiya moddaning tabiati va miqdoriga, shuningdek, uning mavjud bo’lish sharoitlariga bog’liq. ichki energiya odatda u …

ki energiya muvofiq keladi. sistema bir holatdan ikkinchi holatga o’tganda uning ichki energiyasi ortishi yoki kamayishi mumkin, shunga ko’ra ichki energiyaning o’zgarishi δu musbat yoki manfiy ishorali bo’ladi. δu musbat bo’lsa sistemaga issiqlik yutilgan, manfiy bo’lsa sistemadan issiqlik olingan deyiladi. 4. termodinamikaning birinchi qonuni. asosiy tushunchalar birinchi qonun 1842 yilda nemis olimi r. meyer tomonidan kashf etilgan va ta‘riflangan. termodinamikaning birinchi qonuni energiyaning saqlanish qonunining xususiy holi bo’lib, energiya va issiqlik tarzida bir – biriga aylanadigan jarayonlarda energiyaning o’zgarishini ifodalaydi. energiyaning saqlanish qonuni termodinamikaviy sistemalarga tatbiq qilinsa shunday ifodalanadi: izolyatsiyalangan sistemaning energiyasi o’zgarmaydi, faqat ekvivalent nisbatlarda bir turdan ikkinchi turga aylanishi mumkin. termodinamikaning birinchi qonuni matematikaviy tarzda qo’yidagicha ifodalanadi: q = δu + a yoki δu = q – a ya‘ni har qanday jarayonda sistemaga berilgan issiqlik (q) ichki energiyaning o’zgarishiga (δu) va tashqi kuchlarga qarshi ish (a) bajarishga sarflanadi yoki har qanday jarayonda sistema ichki energiyasining o’zgarishi sistemaga berilgan …

bitta fazadan iborat bo’ladi (havo, sut va hokazo). tashqi muhit bilan modda va energiya almashina olmaydigan va hajmi o’zgarmaydigan sistema izolyatsiyalangan sistema deb qaraladi. o’zgarmas hajmda boradigan jarayonlar izoxorik jarayon, o’zgarmas bosimdagisi izobarik, o’zgarmas haroratda boradiganlari izotermik jarayon deyiladi. jarayon vaqtida sistema tashqi muhit bilan issiqlik almashinmasa, bunday jarayon adiabatik jarayon deyiladi. izoxorik jarayonda boshqa har qanday termodinamikaviy jarayonda energiyaning bir qismi kengayish ishiga sarflanadi. izobarik jarayonlarni harakterlash uchun entalpiya (h) degan funktsiya kiritilgan. h = u + pv bunday jarayonlarda berilgan issiqlik ichki energiyaning o’zgarishi bilan kengayish ishiga sarflanadi. entalpiya ham ichki energiya kabi holat funktsiyasidir, uning o’zgarishi sistemaning faqat boshlang’ich va oxirgi holatlariga bog’liq. demak, ichki energiya va entalpiyaning qiymati qanday o’zgarishiga qarab sistemaning kimyoviy energiyasi ortadi yoki kamayadi. 5. birinchi bosh qonunning matematik ifodasi termodinamikaning 1 qonuniga muvofiq, sistemaga issiqlik (q) berilsa, u sistemaning ichki energiyasini oshirishga va foydali ish bajarishga sarf bo’ladi: q = δu + …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "termodinamikaning birinchi qonuni"

1423934225_59991.doc termodinamikaning birinchi qonuni reja: 1. energiya va uning mavjud bo’lish shakllari. 2. termodinamika fani. 3. ichki energiya. 4. termodinamikaning birinchi qonuni va asosiy tushunchalar. 5. birinchi bosh qonunning matematik ifodasi. tayanch iboralar va tushunchalar termodinamika, jarayon, issiqlik, ish, energiya, sistema, gomogen sistema, geterogen sistema, izolyatsiyalangan sistema, izoxorik jarayon, izobarik jarayon, izotermik jarayon, adiabatik jarayon, termodinamikannig birinchi qonuni. 1. energiya va uning mavjud bo’lish shakllari har qanday jismda molekula va atomlar to’xtovsiz harakatda bo’ladi. ularning kinetik enegiyalari yig’indisi jismning issiqlik energiyasini tashkil etadi. molekulalardagi yoki jismning kristall panjarasidagi o’zaro ta‘sirlashuv potents...

DOC format, 54.0 KB. To download "termodinamikaning birinchi qonuni", click the Telegram button on the left.

Tags: termodinamikaning birinchi qonu… DOC Free download Telegram