radiatsion ekologiya

DOCX 12 pages 8.7 MB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 8.7 MB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

ekologiyada radioizotoplarning qo'llanilishi, radioaktivlik orqali yoshni aniqlash reja: 1. radiatsion monitoring, radiatsion fon 2. radionuklidlar, radon radioaktiv izotopi 3. ekologiyada radioizotoplarning qo'llanilishi, radioaktivlik orqali yoshni aniqlash. radiatsion monitoring ma'lumki, ekologik biofizika, jumladan radiatsion ekologiya fan sohalarining amaliy jihatdan muhim vazifalaridan biri – bu atrof–muhitning atropogen omillar ta'sirida ifloslanish (kimyoviy va fizik, jumladan radiatsion) darajasini monitoring qilish va uni bartaraf qilish chora–tadbirlarini ishlab chiqishni ilmiy jihatdan asoslab berishdan tashkil topadi. ushbu maqsadda 1989–yilda atrof–muhitning ifloslanish darajasini baholash uchun, halqaro «biotest» dasturi ishlab chiqilgan. radiatsion ekologiyada atrof–muhitning turli xil toksik ta'sir ko'rsatish xossasiga ega bo'lgan, radioaktiv chiqindilar bilan ifloslanish darajasini baholashda biotest va bioindikatsiya uslublaridan foydalaniladi: · biotest (bioassay) – laboratoriya sharoitida ifloslanish muhiti tarkibidan olingan biologik ob'ektlar sinov namunalarining morfologik, genetik, biokimyoviy va hakozo struktura–funktsional tizimlaridagi o'zgarishlar asosida muhitning ifloslanish darajasini baholash uslubi hisoblanadi. · bioindikatsiya (bioindication) – yashash muhitida tabiiy va antropogen tavsifga ega zararli chiqindilar ta'siriga nisbatan tirik organizmlarning …

2 / 12

i; – energiya qiymati ga teng bo'lgan fotonlarning havoda yutilish koeffitsenti (m–1); – havoning zichligi (kg/m3); – nurlantirish manbasidan hisoblash amalga oshirilgan nuqtagacha bo'lgan masofani ifodalaydi (m). biologik to'qima yoki organda yutilgan doza () – bu to'qima yoki organ tomonidan yutilgan, o'rtacha doza qiymatini ifodalaydi, ya'ni bunda yutilgan nurlanish energiyasining to'qima yoki organda bir tekisda taqsimlanishi e'tiborga olinadi. alohida olingan to'qima yoki organga () ta'sir ko'rsatuvchi, har xil turdagi va energiyadagi, ya'ni parametr bilan tavsiflanuvchi ionlashtiruvchi nurlanish aralash maydonining ta'sir ko'rsatkichi sifatida ekvivalent doza qabul qilinadi. ekvivalent doza () quyidagi tenglama orqali ifodalanadi: bu erda radiatsion koeffitsent qiymati tegishli jadval asosida aniqlanadi (8.1–jadval): 8.1–jadval nurlanish turi energiya diapazoni foton, elektron barcha energiyalar diapazoni 1 neytron 20 mev 5 10–100 kev, 2–20 mev 10 0,1–2 mev 20 proton >2 mev 5 α–zarrachalar barcha energiyalar diapazoni 20 ekvivalent doza o'lchov birligi zivert (zv) hisoblanadi: 1 zv=1 gr biologik organizmda to'qima va organlarning …

3 / 12

000 000 tonna yoqilg'i yondirilishi, atmosferaga ~20 000 000 000 tonna so2, ~300 000 000 tonna so, ~50 000 000 tonna nox, ~150 000 000 tonna so2, ~5000 000 tonna h2s, shuningdek ~400 000 000 tonnadan ortiq turli xil zararli chang, aerozollar ajratilishi, gidrosferaga ~600 000 000 000 tonnadan ortiq chiqindilar, ~10 000 000 tonna neft va neft maxsulotlari chiqarib tashlanishi, qishloq xo'jaligida dunyo miqyosida ekin maydonlari tuproqlari tarkibiga ~100 000 000 tonna atrofida kimyoviy mineral o'g'itlar qo'shilishi, biosferaga ~100 000 000 tonnadan ortiq ksenobiotiklar qo'shilishi hisoblab chiqilgan. global miqyosda radioaktiv ifloslanish 1970–yillarga kelib, yadro qurolining sinovlari natijasida 5,5×10–19 bk ni tashkil qilishi, shuningdek dunyo okeaniga radioaktiv chiqindilarning chiqarib tashlanishi hisobiga 1,7×1017 bk ifloslanish yuzaga kelishi qayd qilingan. radiatsion fon ta'sirida odam organizmining radiatsion nurlanish olish jarayoni – tashqi va ichki nurlanish tavsiflariga ega hisoblanadi. tashqi nurlanish – bu odam organizmidan tashqarida joylashgan, ya'ni tashqi muhitda joylashgan radiatsion manbalar va …

4 / 12

a mavjud bo'lgan radioaktiv kimyoviy elementlar (radionuklidlar) va kosmik nurlanishlar ta'sirida shakllanadi. tabiiy radiatsion fon sharoitida odam organizmi yil davomida kosmik radiatsion nurlanish ta'sirida ~30–50 milliber, tuproq va havo tarkibidagi radionuklidlar (, , , , , ) ta'sirida ~80 milliber radiatsion nurlanish olishi qayd qilinadi. umumiy holatda, tabiiy radioaktiv nurlanish manbalari (kosmik nurlanish, tuproq–suvning tabiiy radioaktivligi va boshq.) ta'sirida o'rtacha ~125 mber/yil ekvivalent dozadagi radiatsion nurlanish yuzaga keladi. tabiiy radiatsion nurlanish manbalari – kosmik radiatsiya, tog' jinslarining γ–nurlanishi kabilardan tashkil topadi. er qatlamida mavjud bo'lgan radioaktiv kimyoviy elementlar – , , , , , , izotoplari ta'sirida biosferada tabiiy radiatsion fon yuzaga keladi. er sharining turli xil mintaqalarida tabiiy radiatsion fon qiymati o'zaro farqlanadi.er sharining ayrim hududlarida tabiiy radioaktiv fon qiymati ~4–12 mkr/s ni tashkil qiladi va bu hududlarda (braziliya, frantsiya, xindiston, misr) istiqomat qiluvchi aholining radiatsion nurlanishi qiymati ~30–100 mber/yilga teng hisoblanadi. frantsiya, aqsh, yaponiyada tahminan 95% aholi istiqomat …

5 / 12

gidan foydalaniladi. belgilangan me'yorlar bo'yicha, 5–25 mkrentgen/soat qiymatidagi radiatsion fon odam organizmi uchun me'yoriy darajadagi radiatsiya deb qabul qilingan. odam organizmi tomonidan qabul qilinuvchi umumiy samarali ekvivalent nurlanish dozasi qiymati (2,421 mzv) tarkibida – tabiiy radionuklidlar ta'sirida nurlanish 2 mzv (~82,61%) va texnogen tavsifga ega radiatsion manbalar ta'sirida radiatsion nurlanish 0,421 mzv (~17,39%) ga teng hisoblanishi qayd qilinadi. bunda tabiiy radiatsion nurlanish qiymati tarkibida er qobig'ida joylashgan radionuklidlar ta'sirida 1,675 mzv (69,186%), kosmik nurlanish ta'sirida 0,315 mzv (13,011%) ga tengligi qayd qilinadi. ko'pgina holatlarda tarkibida tabiiy radionuklidlar yuqori kontsentratsiyada to'planuvchi tabiiy materiallardan ishlangan ob'ektlar texnogen tavsifga ega radiatsion fonni yuzaga keltirishi qayd qilinadi. masalan, dunyo miqyosida radiatsion nurlanish dozasi nisbatan yuqori bo'lgan inshootlardan biri – bu dunyoning eng yirik vokzallaridan biri bo'lgan nyu–york vokzali (grand central station) hisoblanadi. bu inshoot poydevori va devorlari tarkibida yuqori kontsentratsiyada radioaktiv izotoplar mavjud bo'lgan granit tog' jinsidan qurilgan. bu vokzalda ~1 soat davomida poezdni …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "radiatsion ekologiya"

ekologiyada radioizotoplarning qo'llanilishi, radioaktivlik orqali yoshni aniqlash reja: 1. radiatsion monitoring, radiatsion fon 2. radionuklidlar, radon radioaktiv izotopi 3. ekologiyada radioizotoplarning qo'llanilishi, radioaktivlik orqali yoshni aniqlash. radiatsion monitoring ma'lumki, ekologik biofizika, jumladan radiatsion ekologiya fan sohalarining amaliy jihatdan muhim vazifalaridan biri – bu atrof–muhitning atropogen omillar ta'sirida ifloslanish (kimyoviy va fizik, jumladan radiatsion) darajasini monitoring qilish va uni bartaraf qilish chora–tadbirlarini ishlab chiqishni ilmiy jihatdan asoslab berishdan tashkil topadi. ushbu maqsadda 1989–yilda atrof–muhitning ifloslanish darajasini baholash uchun, halqaro «biotest» dasturi ishlab chiqilgan. radiatsion ekologiyada atrof–muhitn...

This file contains 12 pages in DOCX format (8.7 MB). To download "radiatsion ekologiya", click the Telegram button on the left.

Tags: radiatsion ekologiya DOCX 12 pages Free download Telegram