radiatsion gigiyena fani haqida tushuncha o'rganish obyektlari

PPTX 26 pages 3.1 MB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.1 MB

File type PPTX

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

farg'ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti tibbiy profilaktika ishi yo'nalishi 1- bosqich 424-gurux talabasi yusufjonova zuhraning mutaxassislikka kirish fanidan mustaqil ishi farg'ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti tibbiy profilaktika ishi yo'nalishi 1- bosqich 424-gurux talabasi yusufjonova zuhraning mutaxassislikka kirish fanidan mustaqil ishi 2025-yil 2-semestr radiatsiyon gigeyena fani haqida tushuncha o'rganish obyektlari reja : 1. radiatsion gigiyena fani va uning vazifalari 2. radiatsion gigiyenada yadro fizikasi asoslari 3.odam organizmiga ta’sir ko‘rsatadigan umumiy radiatsion fonning gigiyenik ahamiyati maqsad talabalarga radiatsion gigiyena fanining mazmuni, asosiy tushunchalari hamda u o‘rganadigan obyektlar haqida umumiy bilim berish, radiatsiya manbalarining inson salomatligiga ta’siri va ularni nazorat qilish usullari bo‘yicha boshlang‘ich tushunchalarni shakllantirish. xix asraing eng muhim kashfiyotlaridan biri - radioaktivlik va ionlantiruvchi nurlarning kashf etilishi bo‘lib, ular insoniyatning xo‘jalik faoliyatidagi ko‘plab sohalar, ilm-fan, sog‘liqni saqlash, energetika,shuningdek, harbiy sohada keskin burilish yasalishiga sabab bo‘ldi. ayni vaqtda inson faoliyatida ionlantiruvchi nur manbalari qo’llanilmaydigan sohani topish mushkul. biroq ushbu buyuk kashfiyotlar amalga …

2 / 26

tirish vaqti va boshqa radiologic xususiyatlaridan kelib chiqqan holda nurlanishning salbiy ta’sir qilish ehtimolini aniqlash; - sanitariya qoidalari va radiatsion xavfsizlik me’yorlarini ishlab chiqish; - sanitariya qoidalari va radiatsiya xavfsizligini insonlaming amaliy faoliyatiga tatbiq qilish. bu masalalami hal qilish uchun radiobiologiya bilimlariga ega bo‘- lish, shu bilan birga yadro fizikasi asoslari haqida aniq tasavvurga ega boiish kerak. 1895-yili nemis fizigi vilgelm konrad rentgen tomonidan ionlantiruvchi nurlar kashf etildi. dastavval bu numi olim “x-nurlar” deb atadi. germaniya olimlari bu buyuk ixtirodan larzaga tushishdi va rentgen kashf etgan nurlami uning sharafiga “rentgen nurlari” deb atashga qaror qilishdi. yangi nurlarning o‘ziga xosligi shunda ediki, ular qora o‘rov qog‘ozidan, inson tanasidan va barcha narsalardan o‘tib ketaverardi. ushbu kashfiyoti uchun v.k. rentgen 1901 -yilda nobel mukofotiga sazovor bo‘ldi. radioaktivlik deganda, ayrim elementlarning o‘zgaruvchan atom yadrolarining o‘z-o‘zidan o‘zgarishi natijasida boshqa nuklidga o‘tib qolishi jarayonida, o‘zidan ana shunday nurlanishlarni tarqatishiga aytiladi. bu nurlar boshqa har qanday muhit …

3 / 26

miqdori davriy jadvaldagi element raqamiga va uning atom ogirligiga teng. bir xil tartib raqamiga ega, ammo og‘irligi turlicha boigan radionukleidlar izotoplar deb ataladi. izotoplarning parchalanishi nurlanish ajralib chiqishi bilan birga kechadi. izotoplar — aynan bitta elementning atomlari boiib, ularda protonlar soni bir xil, ammo neytronlar soni turlicha boiadi. izotoplar bir xil kimyoviy tarkibga ega, biroq yadro xususiyatlari (barqarorligi va ogirligi) salmoqli farqlanadi. radioaktiv parchalanish - bu atom yadrosidan juda katta tezlikda atrof-muhitga tarqaladigan “elementar” zarrachalar (atomli va subatomli) boiib, odatda ularni radioaktiv zarrachalar yoki radioaktiv nurlanishlar deb atash qabul qilingan. bunda deyarli hamma holatlarda ham bir kimyoviy elementning atom yadrosi (demak atomning o‘zi), boshqa kimyoviy elementning atom yadrosiga aylanib qoladi; yoki bir kimyoviy elementning bitta izotopi shu elementning boshqa izotopiga aylanib qolishidir. radioaktiv parchalanish, huddi boshqa turdagi radioaktiv o‘zgarish kabi, tabiiy (o‘z-o‘zidan, beixtiyor yuz beradigan) va barqaror atom yadrosiga ichkaridan qandaydir zarrachaning tushib qolishi tufayli ro‘y beradigan sun’iy boiishi mumkin. …

4 / 26

a ko‘pincha beta-manfiy parchalanish sodir boiadi. beta-manfiy parchalanish (beta) - yadrodan beta manfiy zarrachaelektronning chiqarilishi boiib, bitta neytronning g‘ayri ixtiyoriy (o‘zo‘zidan) parchalanishi natijasida proton va elektronga o‘tishi hisoblanadi. bunda og‘ir proton yadroda qoladi, yengil elektron esa - betamanfiy zarracha - juda katta tezlikda parchalanuvchi yadrodan otilib chiqadi. masalan, kaliy radioaktiv izotopining beta-parchalanishi natijasida (kaliy-40), kaltsiyning barqaror izotopiga aylanadi (davriy sistemada kaliyning o‘ng tarafidagi birinchi katakdagi) ya’ni kaltsiy -40 ga aylanadi. radioaktiv kaltsiy - 47 esa, o‘zidan bir katak o‘ngda joylashgan skandiy - 47 ga ( bu ham radioaktivli), o‘z o‘rnida betamanfiy parchalanish natijasida bu element barqaror titan - 47 ga aylanadi va h.k. gamma-nurlanish (y -nurlanish) — bu oddiy tibbiy roentgen nurlariga nisbatan “qattiqroq” elektromagnit nurlanishdir gamma-nurlanishning rentgen nurlanishidan farqi faqat “tugilgan joyi” elektron qobiqda emas, balki atom yadrosida boiishidir (huddi betanurlanish hodisasidagi kabi) nurlanishlar dozasi va o ‘ichov birliklari. ionlantiruvchi nurlanishlarning obyektga ta’sirini miqdoriy baholash uchun “doza” tushunchasi qabul …

5 / 26

va darajasi nafaqat in manbalari bilan kasbiy aloqadorlikka, balki atrof muhit radioaktivligi darajasiga ham bog‘liq bo‘ladi. butun aholining nurlanishi 3 ta asosiy omillarga: tabiiy radiatsion fon, tibbiy muolajalar va atrof muhitning radioaktiv ifloslanishiga bog‘liq bo‘ladi. radiatsion fon quyidagilarga bo‘linadi: - tabiiy radiatsion fon (trf); - texnologik o‘zgargan radiatsion fon (to‘rf); - sun’iy radiatsion fon (srf). tabiiy radiatsion fon yer qobig‘iga bogiiq bo‘lmagan ionlantiruvchi nurlardan (kosmik nurlanish) va yer qobig‘iga bog‘liq boigan manbalardan tashkil topadi. birlamchi kosmik nurlar - protonlardan (92%), alfa zarrachalari (7%) va zaryadi 10 dan ortiq bo‘lgan atom yadrolaridan iborat. kosmik nurlanishlar galaktika tumanlaridan va quyosh sathida sodir boiadigan termoyadro reaksiyalaridan hosil bo‘ladi. ikkilamchi kosmik nurlanishlar - kosmik nurlar yer yuzasiga yetib kelishi jarayonida atmosfera havosi tarkibidagi atomlar va boshqa kimyoviy elementlar bilan reaksiyaga kirishib, boshqa atom va molekulalarning ionlantirish xususiyatiga ega boigan fotonlarni hosil qiladi. ularning qiymati geografik kenglikka bogiiq: uning eng yuqori qiymati geografik qutb kengliklarida …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "radiatsion gigiyena fani haqida tushuncha o'rganish obyektlari"

farg'ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti tibbiy profilaktika ishi yo'nalishi 1- bosqich 424-gurux talabasi yusufjonova zuhraning mutaxassislikka kirish fanidan mustaqil ishi farg'ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti tibbiy profilaktika ishi yo'nalishi 1- bosqich 424-gurux talabasi yusufjonova zuhraning mutaxassislikka kirish fanidan mustaqil ishi 2025-yil 2-semestr radiatsiyon gigeyena fani haqida tushuncha o'rganish obyektlari reja : 1. radiatsion gigiyena fani va uning vazifalari 2. radiatsion gigiyenada yadro fizikasi asoslari 3.odam organizmiga ta’sir ko‘rsatadigan umumiy radiatsion fonning gigiyenik ahamiyati maqsad talabalarga radiatsion gigiyena fanining mazmuni, asosiy tushunchalari hamda u o‘rganadigan obyektlar haqida umumiy bilim berish, radiatsiya manbalarining inson...

This file contains 26 pages in PPTX format (3.1 MB). To download "radiatsion gigiyena fani haqida tushuncha o'rganish obyektlari", click the Telegram button on the left.

Tags: radiatsion gigiyena fani haqida… PPTX 26 pages Free download Telegram