morfemika

PPTX 19 pages 362.4 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 362.4 KB

File type PPTX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

morfemika. morfema, uning turlari so‘zning morfemik tarkibi reja: morfemika haqida umumiy ma’lumot. 2. morfema va uning turlari: 1) o‘zak morfema va uning xususiyatlari; 2) affiks morfema va uning xususiyatlari; 3. affiks morfemaning ma’no va vazifalari jihatdan turlari: 1) so‘z yasovchi affikslar va ularning turlari; 2) shakl yasovchi affikslar va ularning turlari; 4. affiks morfemaning tuzilish jihatdan turlari: 1) sodda affikslar; 2) murakkab affikslar. morfemika grammatikaning alohida bir bo‘limi bo‘lib, so‘zlarning morfemik tarkibini, undagi morfemalarning o‘zaro munosabatini, turlarini o‘rganadi. morfemika-so‘zning ma’noli qismlari haqidagi ta’limot. so‘zning morfem tarkibi uni tashkil etuvchi morfemalar yig‘indisidir. masalan: yoq/moq, inkichka/la/moq, ikki/lan/moq, manfaat/parast, manfaat/dor. morfemika haqida umumiy ma’lumot so‘zlar kopincha tarkibiy jihatdan turli qismlardan iborat bo‘ladi: mustaqil-lik-ning 33 yil-lik bayram-i nishon-la-n-di. ko‘rinyaptiki, gap tarkibidagi so‘zlar atash ma’nosini yoki grammatik ma’noni ifodalaydigan qismlarga bo‘lindi. ana shu kichik qismlarni o‘rganadigan bo‘lim morfemika(lot. morfe – shakl degani) deb ataladi. morfema va uning xususiyatlari so‘zning eng kichik ma’noli qismi morfema deb …

2 / 19

ashadi. 2. asos morfema doim tub bo‘ladi. 3. asos morfema so‘z yasalishi uchun ham, shakl yasalishi uchun ham asos bo‘ladi: ishchan, ishni. 4. asos morfema qo‘shimchasi mavjud bo‘lgan so‘zlardagina ajratiladi. morfemaning turlari va ularning xususiyatlari affiks morfema (lotincha affixus – «bog‘langan», - «biriktirilgan») mustaqil qo‘llanmaydigan, bog‘liq holda, asoska qo‘shilib keladigan, asosning leksik-grammatik xususiyatlari bilan bog‘liq bo‘lgan har xil ma’nolarni ifodalashga xizmat qiladigan morfemadir. mustaqil qo‘llanmaydi. 2. asos ifodalaydigan tub leksik ma’noga yangi leksik belgi qo‘shishi mumkin: ishchi 3. asos ifodalagan ma’noga qo‘shimcha grammatik ma’no qo‘shishi mumkin: ishga. affiks morfemaning ma’no va vazifalari jihatdan turlari so‘z yasovchi qo‘shimchalar asosga qo‘shilib, yangi ma'noli so‘z hosil qiladigan qo‘shimchalardir: o‘t - o‘tloq, arra - arrala, kuch - kuchli, hosil -serhosil. bular ot, sifat, fe’l va favish turkumida uchraydi. so‘z yasovchi affikslarning so‘z yasash darajasiga ko‘ra turlari 1. juda ko‘p yangi so‘z yasashga xizmat qiluvchi affikslar unumli affiks deyiladi: jang-chi, bo‘yoq-chi; aql-li, bola-li, g‘ayrat-li, yeyish-li; …

3 / 19

asi hamda ma’nolariga ko‘ra ikki guruhga bo‘linadi: 1) lug‘aviy shakl yasovchi qo‘shimchlar asosga qo‘shilib, unga ko‘plik, kichraytirish, erkalash, chegaralash, kamlik, oshirish, kuchaytirish, gumon, taxmin kabi ma'nolarni ifodalaydigan qo‘shimchlardir: uycha, kitoblar, kattaroq, ozgina, yurib, onajon, bura, oqarinqira(di), chayqa, tepkila. 2) sintaktik shakl yasovchi qo‘shimchalar so‘zlarni bir-biriga bog‘laydigan qo‘shimchlardirdir: bularga kelishik (kitobni o‘qidi, uyga ketdi, daftarning varag‘i), egalik (maktabimiz hovlisi, mening ukam, talabalar uyi), shaxs-son (biz keldik, men bordim, sen kelding) qo‘shimchalari kiradi. bu qo‘shimchlar yana sintaktik munosabat shakllari ham deyiladi. affiks morfemaning tuzilish jihatdan turlari 1. sodda affikslar boshqa qo‘shimchalarga ajralmaydi: ish-chi, aql-li, gul-la-di. 2. murakkab affikslar kamida ikkita qo‘shimchaning qo‘shilishidan hosil bo‘ladi: dehqonchilik, odamgarchilik, yordamlash, otlan, uydagi, yuzlab, butunlay, ochiqchasiga, tortqila, xomligicha, tepkila, turtkila, yugurgilamoh, ezg‘ilamoh, akalarcha. bu qo‘shimchalar ma’lum so‘zlar tarkibida kelganida boshqa ma’noli qismlarga ajralmaydi. o‘zbek tilida morfemalarning joylashish tartibi o‘zbek tilida affikslarning asosga qo‘shilish tartibi, odatda, quyidagicha: asos + so‘z yasovchi affiks + lug‘aviy shakl yasovchi affiks …

4 / 19

i asos qo‘shimcha gullardan gul -lar, -dan lug‘aviy shakl yasovchilar i. otlarda: 1. ko‘plik: -lar; 2. kichraytirish: -cha; -choq; -chak; 3. erkalash: -gina; 4. qarashlilik (xoslik): -niki; 5. chegara shakli: - gacha; 6. hurmat shakli: -jon, -xon, -oy; lug‘aviy shakl yasovchilar ii. sifatlarda: 1. ozaytirma daraja: -ish; -mtir; imtir; -gina; 2. qiyosiy daraja: -roq. lug‘aviy shakl yasovchilar iii. sonlarda: 1. dona son: -ta; 2. jamlovchi son: - ov; -ala; -ovlon; 3. taqsim son: - tadan; 4. chama-taxmin son: - tacha; larcha; 5. tartib son: -nchi; -inchi. lug‘aviy shakl yasovchilar iv. fe’llarda: 1. bo’lishsizlik shakli: 2. nisbat; 3. fe’lning vazifa shakllari; 4. fe’lning modal ma’no yuklovchi qo’shimchalari: -ma 4. fe`lning modal ma`no yuklovchi qo`shimchalari: a) harakatning kuchliligi: -la, -qa, -a, -gila, (-kila, -qila/-g`ila), -i, - g`i, -qi b) harakatning kuchsizligi: -ish, -ik, -iq, -imsira, -inqira sintaktik shakl yasovchilar 1. egalik, 2. kelishik, 3. bog‘lama 4. shaxs-son, 5. zamon, 6. mayl munosabat …

5 / 19

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "morfemika"

morfemika. morfema, uning turlari so‘zning morfemik tarkibi reja: morfemika haqida umumiy ma’lumot. 2. morfema va uning turlari: 1) o‘zak morfema va uning xususiyatlari; 2) affiks morfema va uning xususiyatlari; 3. affiks morfemaning ma’no va vazifalari jihatdan turlari: 1) so‘z yasovchi affikslar va ularning turlari; 2) shakl yasovchi affikslar va ularning turlari; 4. affiks morfemaning tuzilish jihatdan turlari: 1) sodda affikslar; 2) murakkab affikslar. morfemika grammatikaning alohida bir bo‘limi bo‘lib, so‘zlarning morfemik tarkibini, undagi morfemalarning o‘zaro munosabatini, turlarini o‘rganadi. morfemika-so‘zning ma’noli qismlari haqidagi ta’limot. so‘zning morfem tarkibi uni tashkil etuvchi morfemalar yig‘indisidir. masalan: yoq/moq, inkichka/la/moq, ikki/lan/moq, manfaat/parast, ...

This file contains 19 pages in PPTX format (362.4 KB). To download "morfemika", click the Telegram button on the left.

Tags: morfemika PPTX 19 pages Free download Telegram