osmon sferasi va yoritgichlar

PPT 7 pages 402.0 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 402.0 KB

File type PPT

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

1- §. osmon sferasi, uning asosiy nuqta, aylana va chiziqlari 1- §. osmon sferasi, uning asosiy nuqta, aylana va chiziqlari. quyoshning yillik ko'rinma harakati. ekliptika osmon yoritgichlarining ko'rinma vaziyatlarini va harakatlarini o'rganish uchun kuzatish paytida ularning o'rinlarini aniqlash zarur bo'ladi. buning uchun yoritgichlarning osmondagi vaziyatlarini ma'lum yo'nalishlarga nisbatan o'rganish yetarli bo'lib, ko'p hollarda, ulargacha bo'lgan masofalarni aniqlashga ortiqcha ehtiyoj sezilmaydi. yoritgichlarning ko'rinma vaziyatlari va harakatlarini o'rganishdan oldin, ayrim tushunchalar hamda osmonning asosiy nuqta, chiziq va aylanalari bilan tanishishga to'g'ri keladi. osmon sferasi deb, radiusi ixtiyoriy qilib olingan va markazi kuzatuvchining ko'zi turgan nuqtada yotgan shunday sferaga ayti-ladiki, bu sferada ma'lum vaqtda yulduzlar, osmonda qanday ko'rinsa, shundayligicha proyeksiyalangan bo'ladi. ta'rifdan ko'rinishicha, osmon sferasi markazidagi nuqtada joylashgan kuzatuvchi, uning sirtida joylashgan yulduzlarhi osmonda qanday ko'rinsa, shundayligicha ko'radi. osmon sferasida yoritgichlarning o'zaro joylashishini aniqlashda, ularning ko'rinma va haqiqiy harakatlarini o'rganishda osmonning quyidagi asosiy nuqta, chiziq va aylanalariga tayaniladi. osmon sferasining markazida turgan kuzatuvchidan …

2 / 7

r kuzatuvchining yer sirtidagi o'z o'rnini o'z-gartirishiga bog'liq ravishda o'zgarib turadi. osmon sferasining, yer shari-ning asosiy chiziq va nuqtalari bilan bog'liq bo'lgan shunday nuqta va chi-ziqlari mavjudki, ular yerning istalgan joyidan kuzatilganda ham o'z holatlarini o'zgartirmaydi. olam qutblari, olam o'qi, osmon ekvatori ana shunday nuqta, chiziq va aylanalardan hisoblanadi. 10-rasm. osmon sferasining asosiy nuqta, chiziq va aylanalari. yer o'qi davomlarining osmon sferasi bilan kesishgan nuqtalari olam qutblari deyiladi. yer shimoliy qutbi davomining osmon sferasi bilan kesishgan nuqtasi olamning shimoliy qutbi p, janubiy qutbi davomining sfera bilan kesishgan nuqtasi esa olamning janubiy qutbi p' deyiladi. olam qutblarini tutashtiruvchi o'qni olam o'qi deb yuritiladi. osmon sferasini markazidan o'tib, uni olam o'qiga tik tekislik bilan kesishishidan hosil bo'lgan katta aylana osmon ekvatori deyiladi. osmon ekvatori yer ekvatori bilan bir tekislikda yotadi. osmon ekvatori tekisligiga parallel tekisliklar bilan sferani kesishishidan hosil bo'lgan aylanalar sutkalik parallellar deyiladi. olam o'qi orqali o'tuvchi tekisliklar bilan osmon sferasini …

3 / 7

o'rganish ortiqcha qiyinchilik tug'dirmaydi. quyoshning yulduzlar oralab g'arbdan sharqqa tomon ko'rinma (haqiqiy emas!) siljishi, eslatilganidek, juda qadimdan se-zilgan. bu siljish har sutkada salkam 1° bo'lib, quyosh bir yilda osmon sferasining zodiak yulduz turkumlari orqali yer atrofida bir marta to'la aylanib chiqadi. quyoshning yillik ko'rinma bu yo'li katta aylana bo'lib, u ekliptika deb yuritiladi. yil davomida, sistemali ravishda, tush paytida, quyoshning zenitdan uzoqligini ma'lum bir joydan turib o'lchash, uning osmon ekvatoridan og'ishi +23°26' dan -23°26' ga qadar o'zga-rishini ko'rsatadi. bundan ekliptika tekisligining osmon ekvatoriga og'ma-ligi e = 23°26' ga teng ekanligi ma'lum bo'ladi (11-rasm). ekliptikaning xarakterli to'rtta asosiy nuqtasi bo'lib, bulardan ikkitasi uning osmon ekvatori bilan kesishgan nuqtalarini, qol-gan ikkitasi esa osmon ekvatoridan eng katta og'ishga ega bo'lgan nuqtalarini xarakterlaydi. uning ekvator bilan kesishgan nuqtalaridan biri (quyosh osmonining janubiy yarim sharidan shimoliy yarim shariga kesib o'tayotganda hosil bo'lgani) bahorgi tengkunlik nuqtasi (^) deyilib, quyosh unda 21- mart kuni bo'ladi. ikkinchisi esa …

4 / 7

b ataladi. ekliptika qutblari orqali o'tuvchi katta aylanalar yoritgichning kenglik aylanalari deyiladi. quyoshning yillik ko'rinma harakat yo'li bo'ylab joylashgan yulduz turkumlarining sohasi, eslatilganidek (i bob, 4- §), zodiak soha deyiladi. bu sohada joylashgan 12 yulduz turkumi - hut, hamal, savr, javzo, saraton, asad, sunbula, mezon, aqrab, qavs, jaddi, dalv nomlari bilan yuritiladi. quyoshning yulduzlar fonida yillik ko'rinma harakat qilishi, aslida, yerning quyosh atrofida yillik haqiqiy harakati tufayli sodir bo'ladi. shuning uchun ham quyoshning yillik ko'rinma harakati tekisligi yer orbita tekisligi bilan ustma-ust tushadi. binobarin, ekliptikaning osmon ekvatoriga og'maligi - yer ekvatorining o'z orbita tekisligiga og'maligi bilan bir xil bo'ladi.

5 / 7

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "osmon sferasi va yoritgichlar"

1- §. osmon sferasi, uning asosiy nuqta, aylana va chiziqlari 1- §. osmon sferasi, uning asosiy nuqta, aylana va chiziqlari. quyoshning yillik ko'rinma harakati. ekliptika osmon yoritgichlarining ko'rinma vaziyatlarini va harakatlarini o'rganish uchun kuzatish paytida ularning o'rinlarini aniqlash zarur bo'ladi. buning uchun yoritgichlarning osmondagi vaziyatlarini ma'lum yo'nalishlarga nisbatan o'rganish yetarli bo'lib, ko'p hollarda, ulargacha bo'lgan masofalarni aniqlashga ortiqcha ehtiyoj sezilmaydi. yoritgichlarning ko'rinma vaziyatlari va harakatlarini o'rganishdan oldin, ayrim tushunchalar hamda osmonning asosiy nuqta, chiziq va aylanalari bilan tanishishga to'g'ri keladi. osmon sferasi deb, radiusi ixtiyoriy qilib olingan va markazi kuzatuvchining ko'zi turgan nuqtada yotgan shund...

This file contains 7 pages in PPT format (402.0 KB). To download "osmon sferasi va yoritgichlar", click the Telegram button on the left.

Tags: osmon sferasi va yoritgichlar PPT 7 pages Free download Telegram