geterosiklik aromatik birikmalar va ularning reaksion qobiliyati

PPTX 36 стр. 1,8 МБ Бесплатная загрузка

36 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,8 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 36

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 36

besh a’zoli geterotsiklik birikmalar geterosiklik aromatik birikmalar va ularning reaksion qobiliyati 1. geterohalqali birikmalar deb nimaga aytiladi? 2.aziridin formulasini yozing? 3. azetidin formulasini yozing 4.tietan olinishi formulasini yozing bir geteroatomli besh a‘zoli geterotsiklik birikmalarning eng oddiy vakillari furan, tiofen va pirroldir . ulardan furan diyen va oddiy efir, tiofen diyen va sulfid, pirrol esa diyen va amin xossalariga ega bo’lishi kerak. haqiqatda esa ular kutilgan xossalarni namoyon qilmaydi. tiofen sulfidlardan farqli o’laroq, odatdagi sharoitda oksidlanmaydi, pirrol esa aminlarining aksincha asos xossalariga deyarli ega emas. bu geterotsikllar xuddi benzol kabi birikish reaksiyalariga qaraganda nitrolash, sulfolash, galogenlash va boshqa elektrofil almashinish reaksiyalariga oson kirishadi. furan, tiofen va pirrolning aromatik xossalari ular molekulasining o’ziga xos elektron tuzilishi bilan tushuntiriladi. shuning uchun ulardan birining, masalan pirrolning elektron tuzilishini qarab chiqamiz. bu p-elektronlarning bulutlari halqa tekisligining ustiga va ostiga qarab yo’naladi va bir-birini qoplaydi. natijada, benzol molekulasidagi singari molekula tekisligiga perpendikulyar bo’lgan umumiy olti π- …

2 / 36

440-4600ᵒc da, katalizator (rux va temir xromitlari, marganets, xrom va rux oksidlari aralashmasi) ishtirokida dekarbonillanib furanga aylanadi: 3. furan gomologlari 2,5-diketonlarni zncl₂, p₂o₅yoki h₂so₄ishtirokida degidratlash bilan olinadi: furan 1 2 3 kimyoviy xossalari furan elektrofil almashinish va birikish reaksiyalariga, shuningdek, halqaning ochilishi hamda kislorodning almashinishi bilan boradigan reaksiyalarga kirisha oladi. furan halqasi ishqorlar ta‘siriga chidamli, ma‘dan kislotalar ta‘sirida esa oson parchalanadi. shuning uchun ham furanni nitrolashda nitrat kislota o’rniga atsetilnitrat, sulfolashda esa sulfat kislota o’rniga piridinsulfotrioksid ishlatiladi: kimyoviy xossalari furanni galogenlash nitrolash singari oraliq birikish mahsulotlarining hosil bo’lishi orqali boradi: tgf – alifatik oddiy efir xossalariga ega. furandan farqli o’laroq, u aromatik xossalarni namoyon qilmaydi. furan 400-4500ᵒc da al ₂o ₃ ishtirokida vodorod sulfid bilan reaksiyaga kirishib tiofen, ammiak bilan esa pirrol hosil qiladi. bu reaksiyalarda halqadagi kislorod oltingugurt va azotga almashinadi. furan, tiofen va pirrolning yuqori haroratda al₂o₃ ishtirokida bir-biriga aylanishi quyidagi sxema bo’yicha boradi (y. k. yuryev reaksiyasi): …

3 / 36

va kapron ishlab chiqarishda qo’llaniladi. furan birikmalari bilan malein angidridi yoki butadiyen-1,3 dan samarali ta‘sir qiladigan repellentlar (zararli hasharotlarga qarshi ishlatiladigan vositalar) olinadi. ayrim furan birikmalarining simobli va bisulfitli hosilalari begona o’tlarga qarshi kurashda ishlatiladi. furan qatorining bir necha nitrohosilalari kuchli bakteritsid ta‘siriga ega. furfurol surkov moylarini to’yinmagan va aromatik tabiatli qo'shimchalardan tozalashda, baliqlar jigaridan a vitaminini ekstraktsiya qilishda, erituvchi sifatida, shuningdek, furan qatori birikmalari, adipin kislota, geksametilendiamin va boshqa moddalarni olishda xomashyo sifatida ishlatiladi. tiofen va uning hosilalari tiofen 840c da qaynaydigan, benzol hidli, suvda erimaydigan rangsiz suyuqlik. olinish usullari 1. sanoatda tiofen butan va sulfit angidrid bug’ini katalizator (cr2o3 , mo2o3, v2o5) to’ldirilgan va 5500c gacha qizdirilgan naydan o’tkazish bilan olinadi: kimyoviy xossalari tiofen furandan farqli o’laroq havoda o’zgarmaydigan, kislotalar va oksidlovchilar ta‘siriga chidamli, xossalari jihatdan benzolga eng yaqin barqaror aromatik birikmadir. u elektrofil almashinish reaksiyalariga kirishish xususiyati jihatdan furan bilan benzol oralig’idagi holatni egallaydi. tiofen bu reaksiyalarga …

4 / 36

molasi va suyak moyi (suyakni quruq haydab olinadi) tarkibida bo’ladi. xlorid kislota bilan ho’llangan archa cho’pini pirrol bug’i qizil rangga bo’yagani uchun, unga pirrol (yunoncha pir – olov demakdir) deb nom berilgan. 5. pirrol gomologlari 2,5-diketonlarni ammiak bilan qizdirib (paal-knorr sintezi) olinadi: kimyoviy xossalari pirrol asos xossalarini deyarli namoyon qilmaydi. uning imino guruhi vodorodi juda kuchsiz kislota xossalariga ega bo’lib, kaliy, natriy, litiy singari metallarga almashinadi va pirrolning tuzlari hosil bo’ladi: pirrolkaliy qattiq modda bo’lib, suv bilan reaksiyaga kirishganida pirrol, galogenalkanlar bilan – n-alkilpirrollar, kislota xlorangidridlari ta‘sirida esa n-atsilpirrollarni hosil qiladi. agar reaksiyalar qizdirish bilan olib borilsa, n-atsil- va n-alkilpirrollar qayta guruhlanadi, ya‘ni alkil va atsil guruhlari azot atomidan α-uglerod atomiga o’tadi: pirrol va uning hosilalari aromatik xossalarni yaqqol namoyon qiladi. u o’z xossalari bilan fenolga o’xshaydi. elektrofil almashinish (sulfolash, nitrolash, galogenlash, azobirikish va hokazo) reaksiyalariga oson kirishadi. pirrol furan singari kislotalar ta‘siriga juda sezgir (―atsidofob‖) bo’lgani uchun uni odatdagi …

5 / 36

boradi: pirrol furanga nisbatan qiyin qaytariladi. u qaynoq spirtda natriy bilan qaytarilmaydi. uni rux kukuni va sirka kislota bilan gidrogenlagan-da 3-pirrolin (2,5-digidropirrol), ni yoki rt katalizatori ishtirokida vodorod bilan qaytarganda esa pirrolidin hosil bo’ladi: 3-pirolin 900ᵒc da, pirrolidin esa 87-88ᵒc da qaynaydigan suyuqlikdir. 3-pirrolinning hosil bo’lishi pirrolning qisman diyenli xarakterga ega ekanligini ko’rsatadi. pirrolidin molekulasidagi azot atomida erkin elektron jufti borligi uchun u aminlar singari asos xossalariga ega. pirrolidin pirrolga nisbatan 10 ¹⁴ marta kuchli asos hisoblanadi. image1.emf image2.emf image3.jpeg oleobject1.bin image4.jpeg image5.jpeg image6.jpeg image7.jpeg image8.jpeg image9.jpeg oleobject3.bin image10.png image11.png image12.png image13.emf image14.png image15.png image16.png image17.png image18.png image19.png image20.png image21.png image22.emf image23.emf oleobject6.bin image24.emf image25.emf oleobject8.bin image26.png image27.emf image28.emf image29.png image30.png oleobject10.bin image31.png image32.png image33.emf image34.emf oleobject11.bin image35.emf image36.emf image37.emf image38.emf oleobject16.bin image39.png oleobject14.bin image40.png image41.emf image42.emf image43.emf image44.emf oleobject20.bin image45.png oleobject18.bin image46.emf image47.emf image48.emf image49.emf oleobject22.bin oleobject24.bin image50.png image51.emf image52.emf image53.emf image54.emf oleobject28.bin image55.png oleobject26.bin image56.emf image57.emf image58.png oleobject30.bin …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 36 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "geterosiklik aromatik birikmalar va ularning reaksion qobiliyati"

besh a’zoli geterotsiklik birikmalar geterosiklik aromatik birikmalar va ularning reaksion qobiliyati 1. geterohalqali birikmalar deb nimaga aytiladi? 2.aziridin formulasini yozing? 3. azetidin formulasini yozing 4.tietan olinishi formulasini yozing bir geteroatomli besh a‘zoli geterotsiklik birikmalarning eng oddiy vakillari furan, tiofen va pirroldir . ulardan furan diyen va oddiy efir, tiofen diyen va sulfid, pirrol esa diyen va amin xossalariga ega bo’lishi kerak. haqiqatda esa ular kutilgan xossalarni namoyon qilmaydi. tiofen sulfidlardan farqli o’laroq, odatdagi sharoitda oksidlanmaydi, pirrol esa aminlarining aksincha asos xossalariga deyarli ega emas. bu geterotsikllar xuddi benzol kabi birikish reaksiyalariga qaraganda nitrolash, sulfolash, galogenlash va boshqa elektrofil almashi...

Этот файл содержит 36 стр. в формате PPTX (1,8 МБ). Чтобы скачать "geterosiklik aromatik birikmalar va ularning reaksion qobiliyati", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: geterosiklik aromatik birikmala… PPTX 36 стр. Бесплатная загрузка Telegram