geterotsiklik birikmalar

PPTX 38 pages 2.3 MB Free download

38 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.3 MB

File type PPTX

Pages 38

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 38

besh a’zoli geterotsiklik birikmalar besh a’zoli geterotsiklik birikmalar bir geteroatomli besh a‘zoli geterotsiklik birikmalarning eng oddiy vakillari furan, tiofen va pirroldir . ulardan furan diyen va oddiy efir, tiofen diyen va sulfid, pirrol esa diyen va amin xossalariga ega bo’lishi kerak. haqiqatda esa ular kutilgan xossalarni namoyon qilmaydi. tiofen sulfidlardan farqli o’laroq, odatdagi sharoitda oksidlanmaydi, pirrol esa aminlarining aksincha asos xossalariga deyarli ega emas. bu geterotsikllar xuddi benzol kabi birikish reaksiyalariga qaraganda nitrolash, sulfolash, galogenlash va boshqa elektrofil almashinish reaksiyalariga oson kirishadi. furan, tiofen va pirrolning aromatik xossalari ular molekulasining o’ziga xos elektron tuzilishi bilan tushuntiriladi. shuning uchun ulardan birining, masalan pirrolning elektron tuzilishini qarab chiqamiz. bu p-elektronlarning bulutlari halqa tekisligining ustiga va ostiga qarab yo’naladi va bir-birini qoplaydi. natijada, benzol molekulasidagi singari molekula tekisligiga perpendikulyar bo’lgan umumiy olti π- elektronli bulut, boshqacha aytganda yopiq π-elektronli aromatik sekstet hosil bo’ladi π-elektronlarning bunday delokallashishi geterotsiklni barqaror qiladi. furan va tiofenning tuzilishi …

2 / 38

onlarni zncl₂, p₂o₅yoki h₂so₄ishtirokida degidratlash bilan olinadi: furan 1 2 3 kimyoviy xossalari furan elektrofil almashinish va birikish reaksiyalariga, shuningdek, halqaning ochilishi hamda kislorodning almashinishi bilan boradigan reaksiyalarga kirisha oladi. furan halqasi ishqorlar ta‘siriga chidamli, ma‘dan kislotalar ta‘sirida esa oson parchalanadi. shuning uchun ham furanni nitrolashda nitrat kislota o’rniga atsetilnitrat, sulfolashda esa sulfat kislota o’rniga piridinsulfotrioksid ishlatiladi: kimyoviy xossalari furanni galogenlash nitrolash singari oraliq birikish mahsulotlarining hosil bo’lishi orqali boradi: tgf – alifatik oddiy efir xossalariga ega. furandan farqli o’laroq, u aromatik xossalarni namoyon qilmaydi. furan 400-4500ᵒc da al ₂o ₃ ishtirokida vodorod sulfid bilan reaksiyaga kirishib tiofen, ammiak bilan esa pirrol hosil qiladi. bu reaksiyalarda halqadagi kislorod oltingugurt va azotga almashinadi. furan, tiofen va pirrolning yuqori haroratda al₂o₃ ishtirokida bir-biriga aylanishi quyidagi sxema bo’yicha boradi (y. k. yuryev reaksiyasi): furfurol u sanoatda tarkibida pentozan bo‗lgan xomashyo (yog’och, kepak, somon, kungaboqar po’chog’i, makkajo’xori so’tasi va boshqa qishloq xo’jaligi mahsuloti chiqindilari) …

3 / 38

ishlatiladigan vositalar) olinadi. ayrim furan birikmalarining simobli va bisulfitli hosilalari begona o’tlarga qarshi kurashda ishlatiladi. furan qatorining bir necha nitrohosilalari kuchli bakteritsid ta‘siriga ega. furfurol surkov moylarini to’yinmagan va aromatik tabiatli qo'shimchalardan tozalashda, baliqlar jigaridan a vitaminini ekstraktsiya qilishda, erituvchi sifatida, shuningdek, furan qatori birikmalari, adipin kislota, geksametilendiamin va boshqa moddalarni olishda xomashyo sifatida ishlatiladi. tiofen va uning hosilalari tiofen 840c da qaynaydigan, benzol hidli, suvda erimaydigan rangsiz suyuqlik. olinish usullari 1. sanoatda tiofen butan va sulfit angidrid bug’ini katalizator (cr2o3 , mo2o3, v2o5) to’ldirilgan va 5500c gacha qizdirilgan naydan o’tkazish bilan olinadi: kimyoviy xossalari tiofen furandan farqli o’laroq havoda o’zgarmaydigan, kislotalar va oksidlovchilar ta‘siriga chidamli, xossalari jihatdan benzolga eng yaqin barqaror aromatik birikmadir. u elektrofil almashinish reaksiyalariga kirishish xususiyati jihatdan furan bilan benzol oralig’idagi holatni egallaydi. tiofen bu reaksiyalarga benzolga nisbatan bir necha marta tez kirishadi. u oson galogenlanadi. qo’llaniladigan xlorning miqdoriga qarab, mono-, di-, tri- va tetraxlortiofenlar aralashmasi …

4 / 38

noncha pir – olov demakdir) deb nom berilgan. olinish usullari. 1. sanoatda pirrol furan va ammiak bug’larini 4000ᵒc gacha qizdirilgan alyuminiy oksidi ustidan o’tkazish (y. k. yuryev reaksiyasi) bilan olinadi . 2.qahrabo kislota va ammiakdan olish: 3. katalizator (alyuminiy va toriy oksidlari aralashmasi) ishtirokida butin-2-diol-1,4 va ammiakdan olish: 4. atsetilen va ammiakni qizdirilgan fe2o3 ustidan o'tkazish bilan olish: 5. pirrol gomologlari 2,5-diketonlarni ammiak bilan qizdirib (paal-knorr sintezi) olinadi: kimyoviy xossalari pirrol asos xossalarini deyarli namoyon qilmaydi. uning imino guruhi vodorodi juda kuchsiz kislota xossalariga ega bo’lib, kaliy, natriy, litiy singari metallarga almashinadi va pirrolning tuzlari hosil bo’ladi: pirrolkaliy qattiq modda bo’lib, suv bilan reaksiyaga kirishganida pirrol, galogenalkanlar bilan – n-alkilpirrollar, kislota xlorangidridlari ta‘sirida esa n-atsilpirrollarni hosil qiladi. agar reaksiyalar qizdirish bilan olib borilsa, n-atsil- va n-alkilpirrollar qayta guruhlanadi, ya‘ni alkil va atsil guruhlari azot atomidan α-uglerod atomiga o’tadi: pirrol va uning hosilalari aromatik xossalarni yaqqol namoyon qiladi. u o’z xossalari …

5 / 38

,4,5-tetrayodpirrol hosil bo’ladi. 2,3,4,5-tetrayod[-pirrol barqaror, sariq kristall modda bo’lib, tibbiyotda iodol nomi bilan antiseptik sifatida ishlatiladi. pirrolni atsetillash juda oson va katalizatorsiz boradi: pirrol furanga nisbatan qiyin qaytariladi. u qaynoq spirtda natriy bilan qaytarilmaydi. uni rux kukuni va sirka kislota bilan gidrogenlagan-da 3-pirrolin (2,5-digidropirrol), ni yoki rt katalizatori ishtirokida vodorod bilan qaytarganda esa pirrolidin hosil bo’ladi: 3-pirolin 900ᵒc da, pirrolidin esa 87-88ᵒc da qaynaydigan suyuqlikdir. 3-pirrolinning hosil bo’lishi pirrolning qisman diyenli xarakterga ega ekanligini ko’rsatadi. pirrolidin molekulasidagi azot atomida erkin elektron jufti borligi uchun u aminlar singari asos xossalariga ega. pirrolidin pirrolga nisbatan 10 ¹⁴ marta kuchli asos hisoblanadi. image2.png image3.png image4.emf image5.emf image6.jpeg oleobject1.bin image7.jpeg image8.jpeg image9.jpeg image10.jpeg image11.jpeg image12.jpeg oleobject3.bin image13.png image14.png image15.png image16.emf image17.png image18.png image19.png image20.png image21.png image22.png image23.png image24.png image25.emf image26.emf oleobject6.bin image27.emf image28.emf oleobject8.bin image29.png image30.emf image31.emf image32.png image33.png oleobject10.bin image34.png image35.png image36.emf image37.emf oleobject11.bin image38.png image39.png image40.png image41.emf image42.emf image43.emf image44.emf oleobject16.bin image45.png …

Want to read more?

Download all 38 pages for free via Telegram.

Download full file

About "geterotsiklik birikmalar"

besh a’zoli geterotsiklik birikmalar besh a’zoli geterotsiklik birikmalar bir geteroatomli besh a‘zoli geterotsiklik birikmalarning eng oddiy vakillari furan, tiofen va pirroldir . ulardan furan diyen va oddiy efir, tiofen diyen va sulfid, pirrol esa diyen va amin xossalariga ega bo’lishi kerak. haqiqatda esa ular kutilgan xossalarni namoyon qilmaydi. tiofen sulfidlardan farqli o’laroq, odatdagi sharoitda oksidlanmaydi, pirrol esa aminlarining aksincha asos xossalariga deyarli ega emas. bu geterotsikllar xuddi benzol kabi birikish reaksiyalariga qaraganda nitrolash, sulfolash, galogenlash va boshqa elektrofil almashinish reaksiyalariga oson kirishadi. furan, tiofen va pirrolning aromatik xossalari ular molekulasining o’ziga xos elektron tuzilishi bilan tushuntiriladi. shuning uchun ulardan...

This file contains 38 pages in PPTX format (2.3 MB). To download "geterotsiklik birikmalar", click the Telegram button on the left.

Tags: geterotsiklik birikmalar PPTX 38 pages Free download Telegram