obrazlilik

PPTX 19 pages 763.0 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 763.0 KB

File type PPTX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

badiiy obraz badiiy obraz obrazlilik obrazlilik — san'atning asosiy xususiyati, hayotni o'zlashtirishning o'ziga xos shakli va usuli, uning “tili” va shu bilan birga hayot hodisalari ustidan chiqargan “hukmi”. badiiy obraz—obrazlilik tushunchasining o'zagi. obrazlilik — adabiy ijodning mohiyatini, umumiy xususiyatlarini, adabiy qahramon, badiiy til, tabiat, buyumlar, jismlar, narsalar, hayvonot dunyosi tasviri va hokazolarni o'z ichiga qamrab oladi. obraz—san'at asaridagi inson tasviri. demak, obrazlilik—keng ma'noda, badiiy obraz—tor ma'noda qo'llanilar ekan. obraz atamasining o'zi ham keng va tor ma'nolarda qo'llanilishi mumkin. keng ma'noda qo'llanilganda obraz tushunchasi doirasiga inson tasviridan tashqari, peyzaj, detallar, buyumlar, jism¬lar, hayvonot dunyosi, badiiy tasvir vositalari va hokazolar tushuniladi. tor ma'noda qo'llanilganda esa faqat inson hayotining badiiy manzaralari anglashiladi, xolos. obrazlilik, ayni choqda, badiiylik ham demakdir. obraz atamasi aristotel “poeziya san'ati haqida” nomli asarida “obraz” atamasi o'rnida “mimesis” iborasini ishlatgan. “mimesis”—taqlid demakdir. binobarin, olim mimesis (obraz) turmushga taqliddan yaratiladi deb hisoblagan. “obraz” atamasi birinchi marta mashhur nemis faylasufi gegelning estetikaga …

2 / 19

professor l.i.timofeevning ta'rificha, “obraz” — to'qima yordami bilan yaratilgan va estetik qiymat kasb etgan inson hayotining umumlashma va, ayni chog'da konkret manzarasidir. obraz deganda inson hayotining badiiy manzaralari tushunilar ekan. inson hayotining badiiy manzaralari deganda esa biz adabiy asarda inson hayoti manzaralarini tasvirlash jarayonida namoyon bo'ladigan quyidagi to'rt xususiyatni anglaymiz: a) umumlashmalik, b) konkretlilik, individuallik, v) ba¬diiy to'qimadan foydalanish, g) tasvirda ta'sirchanlikka erishish. badiiy obrazning umumlashmaligi. l.n.tolstoyning fikricha, adabiyotda ma'lum bir tip yaratish uchun shu toifadagi juda ko'p kishilarga xos xususiyatlarni tanlab olib, badiiy bir butunlikka jamlash kerak. adabiy asar qahramoni hayotdagi kishi¬larga juda o'xshab ketsada, ularning aynan o'zi bo'la olmaydi. obraz umumlashma natija bo'ladi. oybekning “qutlug' qon” romanidagi mirzakarimboy obrazi — xx asr boshlarida tug'ilib kelayotgan o'zbek milliy burjuaziyasining umumlashma obrazi—tipi ekanligini payqash qiyin emas. realistik badiiy asarlardagi obrazlarda hayotdagi jonli odamlarning tipik xususiyatlari umumlashtirilib ko'rsatiladi. a.m.gorkiyning quyidagi fikri alohida e'tiborga loyiq: “badiiy adabiyot ayrim faktlarga bo'ysunmaydi, chunki u …

3 / 19

allashtirish orqali o'z ifodasini topadi. oybekning “qizlar” dostonida nazmixon, oltinoy, dilbar, oyjamol va gulshan obrazlarini yaratganki, bularning har birining o'z qiyofasi—o'z yoshi, zavqi, qilig'i, biografiyasi, port¬reti bor. mashhur rus klassik yozuvchisi m.e.saltikov-shedrin realistik adabiyotning muhim xususiyatlaridan biri — insonni hayotda bo'lganidek murakkab, ko'p qirrali, rang-barang xislatlar egasi qilib ko'rsatishdan iboratdir, deb ta'kidlaydi. badiiy obraz tuzilishida to'qima. badiiy adabiyot, hodisa va harakterlarni, tipiklashni, “o'ylab topish”ni, to'qimani talab etadi. adabiyotda “...badiiy to'qima qancha ko'p bo'lsa, shuncha yaxshi, — degan aleksey tolstoy. — lekin badiiy to'qimani shunday amalga oshirish kerakki, undan o'quvchida chinakam turmush haqiqati degan taassurot qolsin. zotan, butun adabiyot badiiy to'qimalardan iborat, chunki turmush hodisalari zamon va makon ichida sochilib yotadi. bu o'rinda mashhur yozuvchimiz abdulla qodiriyning “o'tgan kunlar” va “mehrobdan chayon” romanlari bosh kahramonlarining yaratilish jarayonlari haqida aytgan gaplari g'oyatda e'tiborli: “xalq orasida bunday tiplar (otabek, kumush bibi, anvar, ra'no — t.b.) ko'p... lekin ularning hammasini ham asardagi kabi aynan …

4 / 19

y shaxslarga bag'ishlangan adabiy asarlarda badiiy to'qima bir qadar kamroq ishlatiladi. badiiy to'qima hayotni tipiklashtirib tasvirlash usuli sifatida qo'llaniladi. yozuvchi ijodiy fantaziyaga, hayolga, badiiy to'qimaga kancha boy bo'lsa, u yaratgan obrazlar shu qadar haqqoniy, hayotiy, mukammal bo'ladi. badiiy obrazning estetik ta'sirchanligi. badiiy obraz kitobxonda, albatta, qandaydir estetik hissiyot (emo¬tsiya) uyg'otishi kerak. chunonchi, hayotdagi xunuklikni aks ettirgan badiiy obraz kitobxonda nafrat yyg'otca, go'zallikni ifodalagan obraz estetik zavq-shavq beradi. yozuvchi badiiy obraz orqali estetik idealini tasvirlaydi: ideal ijobiy obrazda bevosita, salbiy obrazda bilvosita ifodalanadi. frantsuz san'atshunosi ippolit ten (1828—1893)ning hikoya qilishicha, amerikalik oddiy bir askar teatrga tushib, “otello” spektaklini tomosha qiladi. sahnada otel¬lo rashq o'tida yonib, sevikli xotini, pok dezdemonani bo'g'ib o'ldirar ekan, tomoshabin askar undan g'oyatda nafratlanib ketadi va otello — aktyorni otib tashlaydi. obraz-personaj — harakter-tip. ma'lumki, adabiyotshunosligimizda qo'llanilayotgan “obraz”, “personaj”, “harakter” va “tip” atamalari anglatadigan tushunchalar bir-biri bilan uzviy bog'liq—ular adabiy asarda ishtirok etuvchi odamlar tasvirini anglatadi, lekin, ayni …

5 / 19

estetik o'zlashtirishning asosiy usulidir. harakter (yun. charakter — xususiyat, belgi) — ma'lum ijtimoiy faoliyat tipi. harakter, l.i.timofeev aytganidek, obrazning yadrosi. harakter, birinchi navbatda, konkret hayotiy sharoitda o'z individual hatti-harakatlari va ruhiy kechinmalari bilan namoyon bo'ladigan insonning aniq tasviri. nazariy adabiyotlarda harakterning mohiyatini aniqlaydigan ikki asosiy xususiyat ko'rsatiladi: a) “shaxs iro¬da yo'nalishini ko'rsatuvchi narsa harakterni belgilaydi”. n.pogodinning uqtirishicha, “agar odam burnini qashi¬sa yo qashimasa, sekin yoki tez yursa shu bilan harakter bo'la bermaydi, harakter—shaxs irodasining yuzaga chiqishi, harakatda ifodalanishi”. xulq-atvorni belgilaydigan individual ruhiy belgilar: mardlik, qo'rqoqlik, insoflilik, insofsizlik, tashabbuskorlik, mehnatsevarlik, ishyoqmaslik, dangasalik kabilar. bunday individual ruhiy xususiyatlarsiz harakterni tasavvur qilib bo'lmaydi. xar qanday harakter ham adabiy tip bo'la olmasligi mumkin. harakterning eng mukammal shakligina adabiy tip darajasiga ko'tarilgan bo'ladi. tip (yun. typos — iz, nusxa, tamga; namuna, obraz) —aniq iroda yo'nalishi, individual ruhiy xususiyatlari bilan ma'lum bir sinf yoxud guruhning muhim xususiyatlarini o'zida aks ettirgan shaxslar obrazi (m. kushjonov). adabiy tip …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "obrazlilik"

badiiy obraz badiiy obraz obrazlilik obrazlilik — san'atning asosiy xususiyati, hayotni o'zlashtirishning o'ziga xos shakli va usuli, uning “tili” va shu bilan birga hayot hodisalari ustidan chiqargan “hukmi”. badiiy obraz—obrazlilik tushunchasining o'zagi. obrazlilik — adabiy ijodning mohiyatini, umumiy xususiyatlarini, adabiy qahramon, badiiy til, tabiat, buyumlar, jismlar, narsalar, hayvonot dunyosi tasviri va hokazolarni o'z ichiga qamrab oladi. obraz—san'at asaridagi inson tasviri. demak, obrazlilik—keng ma'noda, badiiy obraz—tor ma'noda qo'llanilar ekan. obraz atamasining o'zi ham keng va tor ma'nolarda qo'llanilishi mumkin. keng ma'noda qo'llanilganda obraz tushunchasi doirasiga inson tasviridan tashqari, peyzaj, detallar, buyumlar, jism¬lar, hayvonot dunyosi, badiiy tasvir vositala...

This file contains 19 pages in PPTX format (763.0 KB). To download "obrazlilik", click the Telegram button on the left.

Tags: obrazlilik PPTX 19 pages Free download Telegram