adabiy til rivojining xususiyatlari

PPTX 31 pages 1.2 MB Free download

31 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.2 MB

File type PPTX

Pages 31

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 31

prezentatsiya powerpoint kishilar chiroyli, mazmundor nutq masalasi bilan juda qadimdan qiziqib keladilar. qadimgi gretsiya (yunoniston) da va rimda nutq madaniyatining nazariy asoslari yaratildi. nutq oldiga qo’yiladigan talablar ishlab chiqildi. bu davrda davlatning, savdo-sotiqning, sud ishlarining nihoyatda taraqqiy etishi, notiqlikni san’at darajasiga ko’tardi. yetuk inson bo’lishi uchun albatta, notiqlik san’atini egallash shart qilib qo’yiladi. ana shu ehtiyoj tufayli notiqlik nazariyasi yaratildi. uning sitseron, demosfen, kvintilian, aristotel kabi nazariyotchilari yetishib chiqdi. sitseron demosfen kvintilian aristotel eramizning 335 -yilida aristotelning «ritorika» si yaratildi. unda notiq oldiga quyidagilarni vazifa qilib qo’ydi: materialni har tomonlama tayyorlash; materialni joylashtirish rejasini belgilash; materialni o’zlashtirish, nutq qurilishini to’g’rilash; notiqning nutq materialini o’rganishi; materialni so’z bilan ifodalash; nutqni talaffuz qilish, ya’ni nutq jarayoni. sitseronning «notiq haqida», «notiq», «brut» asarlari hozir ham ma’lum qimmatga egadir. rim notiqlik maktabining yana bir buyuk vakili mark fabiy kvintiliandir. u o’zining «notiq bilimi haqida» kitobida bilimdonlikni notiqliqning birinchi sharti qilib qo’yadi. kvintilian notiqlikka doir …

2 / 31

iqlik diplomatik notiqlik. m.v.lomonosovning xizmatlari tufayli rus tili nutq madaniyati borasida jiddiy nazariy fikrlar o’rtaga tashlandi, uning amaliy ahamiyati nimada ekanligi ko’rsatib berildi, rus tilining lisoniy boyliklari asosida ijodiy rivojlantirildi. m.v.lomonosovning «rus she’riyati qoidalari haqida maktublar» (1739), «rus grammatikasi» ( 1755-1957 ), «nutq madaniyati bo’yicha qisqacha qo’llanma» (1748) kabi asarlari rus tilini ilmiy o’rganishni boshlab beribgina qolmasdan, rus tilshunosligining keyingi taraqqiyotida muhim ahamiyatga ega bo’ldi. o’rta osiyo madaniyati tarixida ham nutq madaniyati bilan shug’ullanish o’ziga xos mavqega ega. taniqli siyosatshunos olim nazrullo jo’rayev o’zining «agar ogohsen…» nomli kitobida haqli ravishda yozganidek, «sivilizatsiya dunyoning turli mintaqalarida turlicha yuz berib, muayyan hududlar aholisi dunyoqarashi va turmush tarziga chuqur o’rnashgan. sivilizatsiya, jumladan yunonistonda nafosat, hindistonda din, ovrupada moddiy texnika taraqqiyoti, turonda esa axloq tarzida vujudga kelgan. yurtimizda axloq benihoya serqamroq, qiyosi yo’q tushuncha sifatida ardoqlanib kelingan. ma’nili va bejirim gapira bilish, nutqdagi ma’qul va noma’qul so’zlarni ilg’ay olish, so’zning orqa o’ngini, munosib o’rnini …

3 / 31

zaruriy ehtiyojlar talabi bilan yuzaga kelishini aytadi. uningcha, grammatika, aruz va mantiq fanlari ham shu ehtiyojning hosilasidir. inson nutqi o’z tuzilishi materialiga ko’ra rostni ham, yolg’onni ham ifodalashi mumkin. o’zi sazovor bo’lmagan hamd-u sano-yu maqtovlarni talab qilish uyatsiz, telba odamlarning odatlaridandir. mahmud zamahshariy bu ko’plab munozaralarga sabab bo’ladi. inson bu munozaralar jarayonida rostni yolg’ondan ajratadigan «mezon» ni yaratadi. bu mantiq fani edi. inson nutqida shubhali o’rinlar sezilsa, ma’lum «mezon» yordamida ular tuzatiladi. olim mantiqni o’rganmaganlarga: «agar u dangasalikni tashlab, oromga berilmasdan, gap bilan bog’lanib keladigan nahv (grammatika), aruz (she’r o’lchovi) va mantiq (logika) ni mutolaa qilganda edi, so’z zotan, nasr va nazmga ajralishini bilgan bo’lardi», – deydi. demak, beruniy nutqning ikki xil – nasr, nazm ko’rinishi borligini ko’rsatadi. nutqning bu turlari ma’lum qoidalar asosida shakllanadi. beruniy shakl va mazmun birligiga katta ahamiyat beradi. sakl mazmunga xizmat qilishi kerak. mazmunsiz har qanday chiroyli shakl ham el orasida e’tibor qozonmaydi. nutqning nasriy …

4 / 31

birinchisi jismlarga (substantsiya -narsalar) va aktsidentsiya (hodisalar) ga ism beruvchi til haqidagi ilmlar deb tasdiqlayman». ikkinchi ilm grammatikadir; u jismlarga berilgan ismlarni qanday tartibga solishni hamda substantsiya (narsa) na aktsidentsiya (hodisa) ning joylashishini va bundan chiqadigan natijalarni ifodalovchi hikmatli so’zlarni va nutqni qanday tuzishni o’rgatadi. uchinchi ilm mantiqdir; ma’lum xulosalar keltirib chiqarish uchun logik figuralarga binoan qanday qilib darak gaplarni joylashtirishni o’rgatadi, bu xulosalar yordamida biz bilmagan narsalarni bilib olamiz hamda nima to’g’ri nima yolg’on ekanligi haqida hukm chiqaramiz. abu abdulloh al-xorazmiy (vafoti 997) ham o’zining «mafotixul – ulum» («ilmlar kalitlari») asarida o’sha davr nutq madaniyatining ba’zi bir masalalari – devonxona ish qog’ozlari, ularning shakllari, ishlatiladigan istilohlar (terminlar); shuningdek adabiyotshunoslik fani istilohlari, ularning ta’rifi haqida ma’lumot beradi. asarning beshinchi bobida aruz va qofiya ilmi hamda she’riyatda ishlatiladigan badiiy tasvir vositalari, ularning fazilatlari va nuqsonlari ustida so’zlaydi. bu shuni ko’rsatadiki, x asrdayoq ulkamizda badiiy nutq yuksak darajada rivojlangan. uning nazariyasi, mukammal …

5 / 31

va notiq bo’lishi lozim». har bir notiq o’z nutqi ustida ko’p mashq qilishi xalq oldida nutq so’zlaganda yoqimli va bamani gapirishi, xalqning e’tiborini qozonishi zarur. «xalq oldida gapirganda so’zing go’zal bo’lsin, bu so’zni xalq qabul qilsin. haloyik sening so’z bilan baland darajaga erishganingni bilsin, chunki kishining martabasini so’z orqali biladilar, … har kishining aholi o’z so’zi ostida yashiringan bo’ladi». kaykovusning notiq so’zning ma’nolarini har tomonlama o’rgangan bo’lishi kerak, deb hisoblaydi: «ey, farzand, so’zning yuz va orqa tomonini bilgin, ularga rioya qilgin, so’zlaganingda ma’noli gapir, bu notiqlikning alomatidir. agar gapirgan vaqtingda so’zning qanday ma’noga ega ekanini bilmasang, qushga o’xshaysan, bunday qushni to’ti deydilar!. shunday kishini notiq (suxanguy) deymizki, uning har so’zi xalqqa tushunarli bo’lsin va xalqning har so’zi unga ham ma’lum bo’lsin. o’ylamasdan so’zlama, har bir so’zni o’ylab gapir, to aytgan so’zingdan pushaymon bo’lmagaysan. agar so’zni va ilmni yaxshi bilsang ham, hech bir so’zni buzma to’g’ri ta’rifla. so’zni bir xilda gapir». …

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About "adabiy til rivojining xususiyatlari"

prezentatsiya powerpoint kishilar chiroyli, mazmundor nutq masalasi bilan juda qadimdan qiziqib keladilar. qadimgi gretsiya (yunoniston) da va rimda nutq madaniyatining nazariy asoslari yaratildi. nutq oldiga qo’yiladigan talablar ishlab chiqildi. bu davrda davlatning, savdo-sotiqning, sud ishlarining nihoyatda taraqqiy etishi, notiqlikni san’at darajasiga ko’tardi. yetuk inson bo’lishi uchun albatta, notiqlik san’atini egallash shart qilib qo’yiladi. ana shu ehtiyoj tufayli notiqlik nazariyasi yaratildi. uning sitseron, demosfen, kvintilian, aristotel kabi nazariyotchilari yetishib chiqdi. sitseron demosfen kvintilian aristotel eramizning 335 -yilida aristotelning «ritorika» si yaratildi. unda notiq oldiga quyidagilarni vazifa qilib qo’ydi: materialni har tomonlama tayyorlash; materialni ...

This file contains 31 pages in PPTX format (1.2 MB). To download "adabiy til rivojining xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: adabiy til rivojining xususiyat… PPTX 31 pages Free download Telegram