nutq buzilishlarini tahlil qilish tamoyillari

PPTX 26 pages 5.0 MB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 5.0 MB

File type PPTX

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

prezentatsiya powerpoint nutq buzilishilarini tahlil qilish tamoyillari nutq buzilishlari tahlilining maqsadi — nutq patologiyalari tadqiqotlarining mazmuni, yo'nalishini ilmiy asoslash va nuqson tuzilishini ochib ko‘rsatishdan iborat. nutq buzilishlarini tahlil qilish tamoyillari, nutq buzilishlari tasnifining asosini va ularning oldini olish, bartaraf etish va korreksiyalashning ilmiy asoslangan usul va yoilarini ishlab chiqishni tashkil qiladi. nutq buzilishlarini tahlil qilish tamoyillariga ta’rif bergan dastlabki tadqiqotchilardan biri r.ye. levina hisoblanadi. u uchta tamoyilni ajratadi: rivojlanish, tizimli yondashuv va nutqning bola psixik rivojlanishining boshqa tomonlari bilan o‘zaro aloqasini ko'rib chiqish. nutq buzilishlarini tahlil qilishda bu tamoyillar logopediyada yetakchi o‘rinda qoladilar. rivojlanish tamoyili nuqson kelib chiqishining evolutsion-dinamik tahlilini ko'zda tutadi. nutq kamchiligini statistik ta’riflashdan tashqari, uning kelib chiqishini dinamik tahlil qilish hamjuda muhimdir. nerv-psixik funksiyalari uzluksiz rivojlanish va shakllanish jarayonida bo'lgan bolalarda nafaqat birlamchi nuqsonning bevosita natijalarini baholash, balki uning nutqiy va bilish funksiyalarining shakllanishiga uzoq muddat ta’sir etishi ni ham baholash muhimdir. bolaning yoshga oid rivojlanish dinamikasida …

2 / 26

lishini egallashning normal yo'nalishini izdan chiqaradi, ya’ni bolada nutqiy rivojlanmaganlik belgilari kuzatiladi. bunda artikulatsion organlar harakatchanligining chegaralanganligi natijasida tovush talaffuzning buzilishi yetakchi nuqson bo‘lsa, bunga nisbatan nutqiy rivojlanmaganlik ikkilamchi bo'lib hisoblanadi. nutq buzilishlarning tahlili rivojlanish nuqtayi nazaridan yetakchi nuqson va unga bog'liq ikkilamchi buzilishni ajratish imkonini beradi. bu nutq buzilishlari tashxisida muhim ahamiyatga egadir. bola hayotining birinchi yilida yetakchi faoliyat shakli uni kattalar bilan hissiy-ijobiy munosabati hisoblanadi. bu dastlabki nutqiy muloqotning shakllanishi uchun asos bo'lib xizmat qiladi. faqat uning asosida bolada kattalar bilan muloqotga talab shakllanadi, ovoz reaksiyalari ko'rinishida uning dastlabki shart-sharoitlari rivojlanadi, ularning ifodaliligi, sensor funksiyalari, ya’ni kommunikativ-bilish kompleksi rivojlanadi. bu bolaning keyingi psixik rivojlanishida hal qiluvchi ahamiyatga ega. faoliyatning bunday turi zaif rivojlanuvchi bolalarda (masalan, kasalxonada uzoq muddat yotishni talab qiladigan kasallik yoki atrofdagilar bilan muloqotning kamligi) nutq rivojlanishining dastlabki shart-sharoiti yetarli shakllanmaydi va bunday bola hayotining dastlabki yillarida nutq rivojlanishidan orqada qolishi mumkin. bola hayotining ikkinchi yilida, …

3 / 26

paralich bolalarda ham kuzatiladi 3 yoshdan boshlab o'yin yetakchi faoliyatga aylanadi. bu jarayonda nutqning intensiv (jadal) rivojlanishi amalga oshadi. maxsus tadqiqotlarda kichik m aktab yoshidagi bolalarda belgili o ‘yinlar bilan nutq rivojlanishining aloqasi ochib berilgan. shu bilan bog'liq ravishda bir qator xorij mualliflari o'yinni nutqiy rivojlanishni baholash va oldindan aytib berish usuli sifatida tavsiya qiladilar (ferrell v. i. et al, 1984). va nihoyat, maktab yoshidagi yetakchi o‘quv faoliyati bolaning yozma nutqini rivojlantirish va og'zaki nutqini takomillashtirishning asosini tashkil qiladi tizimli yondashuv faoliyati tamoyili muloqot jarayonida nutq buzilishlarini tahlil qilish uchun, ular genezini tushunish uchun va ayniqsa, ularni bartaraf etish va korreksiyalash yo'llarini aniqlash uchun muhimdir. tizimli yondashuv tamoyili nutqning turli komponentlarini o'zaro sistemali aloqasi va sistemali qurilishiga asoslanadi: uning tovush, talaffuz tomoni, fonematik jarayonlar, leksik-grammatik qurilish. nutq buzilishlari turli darajada u yoki bu komponentga ta’sir ko'rsatishi mumkin. ayrim hollarda ko'proq uning tovush talaffuz tomoni buziladi, nutq aniqligi aziyat chekadi — …

4 / 26

rining o'zaro aloqasi nutq rivojlanishi jarayonida yaqqol namoyon bo‘ladi. fonetik rivojlanish lug‘at boyishiga va grammatik vositalarning kengayishiga yordam beradi. nutq rivojlanishi sistemogenez tamoyili bo'yicha amalga oshadi. bu organizm rivojlanishining o'ziga xos qonuniyati hisoblanadi va asosiy xususiyati funksional sistemaning notekis (geteroxron) rivojlanishidan iborat. bu atrof-muhit shart-sharoitiga to‘g‘ri moslashuvni va moslashib ketishni ta’minlaydi (p.k. anoxin). funksional sistema to‘la darajada birdaniga shakllanmaydi. dastlab organizmning yashab ketishi uchun birmuncha muhim bo‘lgan, tizimning alohida komponentlarining struktura (tuzilish) qismlari birlashadi. shunga bog‘liq holda funksional sistemalar organizm hayotida moslashuvchanlikni ertaroq, ularning to‘la va tamomila yetilishiga qaraganda ertaroq egallaydilar. nutq rivojlanishining muhim asosi nutq-eshituv tizimida, so‘ng nutq- harakat analizatorida nutqning intonatsiya-ohang tomonini shakllantirish hisoblanadi. bu bola hayotining dastlabki oylarida inson ovozidagi tovushlarga sezgirligi singari muhim moslashuv ta’siriga egadir va go‘dakni o‘ziga xos insoniy, ijtimoiy muhitda yashab ketishini ta’minlaydi nutqning fiziologik mexanizmi ustida olib borilgan tadqiqotlarning ko'rsatishicha, minimal ta’minlash tamoyili bo'yicha nutqiy sistemaning semantik darajasi boshqalardan ilgari ishlaydi. shu …

5 / 26

asosini tashkil qiladi, nutq buzilishlariga ega bolalar uchun maxsus muassasalarni komplektlashni, shuningdek, nutq buzilishlari oldini olish va bartaraf etishning usul va yo'llarini aniqlaydi. r.ye. levina tomonidan ilgari surilgan, uchinchi tamoyil, bola psixik rivojlanishining boshqa tomonlari bilan nutqning aloqasi hisoblanadi. l.s. vigotskiy, a.n. leontev, a.r. luriya va boshqa olimlar ishining ko‘rsatishicha, insoniy xulq shakllari, nutq psixik funksiyalar va qobiliyat bolada tug‘ma bo'lmaydi. ular maqsad sari yo‘naltirilgan ta’lim va tarbiya, jamiyat hayotining shart-sharoitlari ta’siri ostida shakllanadi. bolaning barcha psixik jarayonlari — idrok, xotira, diqqat, tasavvur, tafakkur maqsad sari yo'naltirilgan xulq bevosita nutq ishtirokida rivojlanadi (l. s. vigotskiy, a. r. luriya, a. v. zaporojets va boshqalar). nutq buzilishlariga ega bolada muvofiq keluvchi korreksion tadbirlarni o'tkazmaslik, uning intellektual rivojlanish tempini sekinlashtirishi mumkin. nutq nuqsoni kuchi tufayli u atrofdagilar bilan kam muloqotga kirishadi, bunga bog'liq ravishda tasawur doirasi m a’lum miqdorda torayadi, tafakkur rivojlanishi tempi sekinlashadi. analiz-sintez faoliyati nutqni idrok qilish, tovush tahlili jarayonida katta …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nutq buzilishlarini tahlil qilish tamoyillari"

prezentatsiya powerpoint nutq buzilishilarini tahlil qilish tamoyillari nutq buzilishlari tahlilining maqsadi — nutq patologiyalari tadqiqotlarining mazmuni, yo'nalishini ilmiy asoslash va nuqson tuzilishini ochib ko‘rsatishdan iborat. nutq buzilishlarini tahlil qilish tamoyillari, nutq buzilishlari tasnifining asosini va ularning oldini olish, bartaraf etish va korreksiyalashning ilmiy asoslangan usul va yoilarini ishlab chiqishni tashkil qiladi. nutq buzilishlarini tahlil qilish tamoyillariga ta’rif bergan dastlabki tadqiqotchilardan biri r.ye. levina hisoblanadi. u uchta tamoyilni ajratadi: rivojlanish, tizimli yondashuv va nutqning bola psixik rivojlanishining boshqa tomonlari bilan o‘zaro aloqasini ko'rib chiqish. nutq buzilishlarini tahlil qilishda bu tamoyillar logopediyada yetakchi...

This file contains 26 pages in PPTX format (5.0 MB). To download "nutq buzilishlarini tahlil qilish tamoyillari", click the Telegram button on the left.

Tags: nutq buzilishlarini tahlil qili… PPTX 26 pages Free download Telegram