moddaning agregat holati

DOCX 27 стр. 544,0 КБ Бесплатная загрузка

27 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 544,0 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 27

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 27

moddaning agregat holati reja: 1. moddalarning agregat holatlari 2. sirt taranglik va uni o’lchash uslublari 3. suyuqliklarning bug‛lanishi va qaynashi moddalarning agregat holatlari tabiatdagi barcha moddalar sharoitga qarab turli holatda—qattiq, suyuq, gaz va plazma holatida bo’ladi. bu holatlar moddaning agregat holati deyiladi. moddaning agregat holati uni tashkil etuvchi zarrachalar orasidagi masofaga va bu zarrachalar orasidagi o’zaro ta'sir kuchining katta-kichikligiga qarab aniqlanadi. moddaning agregat holatiga tashqi sharoit bosim va harorat katta ta'sir ko’rsatadi. bosim va harorat o’zgarganda moddani tashkil etuvchi zarrachalar orasidagi masofa o’zgarib, natijada modda asta-sekin bir agregat holatdan ikkinchi agregat holatga o’tishi mumkin. masalan, temir 1535°c ga qadar qattiq holatda bo’ladi, 1535°c da suyuq holatga o’tadi, qaynash haroratidan yuqori haroratga qadar qizdirilganda esa bug‛ga aylanadi, ya'ni gaz holatiga o’tadi. gaz holatidagi havoni kompressorlarda yuqori bosimda va past haroratgacha sovitish yo’li bilan suyuq holatga o’tkazish mumkin. kimyo zavodlarida ana shu yo’l bilan havodan azot va kislorod ajratib olinadi. suv normal …

2 / 27

o’ladi. plazma juda yuqori haroratlarda hosil bo’ladi, bunda modda molekula yoki atomlarning ionlari va elektronlar aralashmasiga aylanadi. plazmaning o’ziga xos xususiyati shundaki, u umuman elektroneytraldir (musbat zaryadlar soni manfiy zaryadlar soniga teng). plazmani ko’pincha zaryadlarining ichki taqsimlanishi jixatidan bir jinsli neytral deb bo’lmaydi. shuning uchun unda zaryadlarning tebranma harakati vujudga kelib, natijada plazma elektromagnit tebranishlar manbaiga aylanadi. yuqori haroratga ega ko’p kosmik jismlarda modda plazma holatida bo’ladi, plazma termoyadro jarayonlarini o’rganish paytida laboratoriya qurilmalarida ham hosil qilinadi. moddaning qattiq holati: agregat holatlarning biri bo’lib, u atomlarning (molekulalar, ionlarning) geometrik jihatdan batartib joylashganligi bilan ajralib turadi. qattiq holatda modda zarrachalari orasidagi masofa shu zarrachalarning o’lchamlariga deyarli teng bo’ladi. shu sababli zarrachalar orasidagi o’zaro ta'sir kuchlari katta bo’lgani uchun qattiq holatdagi moddalar muayyan shakl va hajmga ega bo’ladi. qattiq moddalar ichki tuzilishiga, ya'ni zarrachalarining bir-biriga nisbatan qanday tartibda joylashganligiga qarab kristall va amorf moddalarga bo’linadi. bir moddaning o’zi ham kristall ham amorf …

3 / 27

nligi juda kamligi bilan farq qiladi. shu sababli amorf moddalar o’ta sovitilgan suyuqliklarga o’xshatiladi. kristall holatning asosiy tashqi belgilari — moddaning aniq muayyan haroratda suyuq holatga o’tishi va tashqi muayyan geometrik shaklga ega bo’lishidir. undan tashqari, kristallning xossalari (masalan, issiq o’tkazuvchanligi) hamma yo’nalishda ham bir hil bo’lavermaydi. kristall moddalarda zarrachalar ma'lum tartib bilan joylashgan bo’ladi va fazoviy kristall panjarani hosil qiladi. fazoviy kristall panjaraning ko’p marta takrorlanib, jismning butun hajmini hosil qiladigan qismi elementar yacheyka deyiladi. kristall panjaralar zarrachalarning fazoda joylashish hususuyati va zarrachalar orasidagi o’zaro ta'sir turiga qarab molekulyar, atomli, ionli hamda metall kristall panjaralarga bo’linadi. bu panjaralarning har biriga kristall qattiq jismlarining ma'lum turiga muvofiq keladi. molekulyar kristall panjarali moddalarda kristall panjara tugunlarida neytral molekulalar bo’ladi. agar molekulalar qutblangan bo’lsa, ular birbiriga qarama-qarshi zaryadlangan qutblar bilan yondashib turadi. molekulalar qutblanmagan bo’lganda ham ular muayyan tartibda joylashgan bo’ladi. molekulalarning bunday joylashuvini qutichaga to’ldirib qo’yilgan stol tennisi sharchalarining joylashuviga o’xshatish …

4 / 27

iy ioni bilan qurshab olingan (1rasm). natriy ioni musbat, xlor ioni esa manfiy zaryadli bo’lgani uchun bu zaryadlangan zarrachalar o’zaro elektrostatik kuchlar bilan tortishib turadi, demak, bunday moddalar molekulalarida ionli bog‛lanish mavjud bo’ladi. ion panjarali moddalarning suyuqlanish harorati yuqori bo’ladi. deyarli barcha tuzlar, ba'zi oqsidlar va asoslarning kristall panjaralari ionli bo’ladi. 1-rasm. nacl ning kristall panjarasi. atomli kristall panjara hosil qilgan moddalarda panjara o’zaro puxta kovalent bog‛lanish bilan bog‛langan elektroneytral atomlardan tarkib topgan bo’ladi. masalan, olmosning kristall panjarasi atomli panjaradir. unda har qaysi uglerod atorni boshqa to’rtta uglerod atomi bilan bog‛langan. kovalent bog‛lanish ancha puxta bo’lganligi sababli bunday kristallar juda qattiq, suyuqlanish harorati yuqori bo’ladi. metall kristall panjarada musbat ionlar tebranib turadi: musbat ionlar orasida erkin elektronlar barcha yo’nalishlarda harakatda bo’ladi bu elektronlar panjara ichida bir iondan ikkinchisiga bemalol o’tib yurganligi sababli erkin elektronlar deyiladi. metallning elektr, issiqlik o’tkazuvchanligi, magnit xossalari va metallar uchun xos boshqa xususiyatlar ana shu erkin …

5 / 27

mumkin. kristall panjaraning puxtaligi va barqarorligi uni hosil qiluvchi ionlar, atomlar yoki molekulalar orasidagi o’zaro ta'sir kuchlariga bog‛liq bo’ladi. zarrachalar orasidagi o’zaro ta'sir kuchlari muayyan miqdor energiya bilan tavsiflanadi, bu energiya kristall panjaraning energiyasi deyiladi. panjara energiyasi qancha katta bo’lsa, kristall panjara shuncha puxta bo’ladi. tuproq tarkibida qattiq kristall moddalar — gilsimon minerallar ko’p bo’ladi. gilsimon minerallarning soni juda ko’p, lekin tuproqda eng ko’p uchraydigan va uning unumdorligiga ta'sir etadigan minerallar, asosan, uch guruhga bo’linadi: kaolinit, montmorillonit va gidroslyuda guruhlari. gilsimon minerallar bir-biridan, asosan, tuzilishi bilan farq qiladi. turli gilsimon minerallarning kristall panjarasi bir hil elementar tuzilish birliklaridan tuzilgan, bu birliklar kremniy va kislorod, shuningdek alyuminiy, kislorod va vodorod atomlaridan tarkib topgan bo’ladi. bundan tashqari, gilsimon minerallar tarkibiga temir, kaliy, magniy, marganes va boshqa elementlar ham kirishi mumkin. gilsimon minerallar, asosan qatlamli tuzilishga ega bo’ladi. tuproqning eng muhim fizik-kimyoviy va suv xususiyatlari — yutish sig‛imi, gidrofilligi, yopishqoqligi, muhiti uning minerologik …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 27 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "moddaning agregat holati"

moddaning agregat holati reja: 1. moddalarning agregat holatlari 2. sirt taranglik va uni o’lchash uslublari 3. suyuqliklarning bug‛lanishi va qaynashi moddalarning agregat holatlari tabiatdagi barcha moddalar sharoitga qarab turli holatda—qattiq, suyuq, gaz va plazma holatida bo’ladi. bu holatlar moddaning agregat holati deyiladi. moddaning agregat holati uni tashkil etuvchi zarrachalar orasidagi masofaga va bu zarrachalar orasidagi o’zaro ta'sir kuchining katta-kichikligiga qarab aniqlanadi. moddaning agregat holatiga tashqi sharoit bosim va harorat katta ta'sir ko’rsatadi. bosim va harorat o’zgarganda moddani tashkil etuvchi zarrachalar orasidagi masofa o’zgarib, natijada modda asta-sekin bir agregat holatdan ikkinchi agregat holatga o’tishi mumkin. masalan, temir 1535°c ga qadar qattiq...

Этот файл содержит 27 стр. в формате DOCX (544,0 КБ). Чтобы скачать "moddaning agregat holati", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: moddaning agregat holati DOCX 27 стр. Бесплатная загрузка Telegram