hissiy, empirik, nazariy, mantiqiy va intuitiv bilish darajalarining o`zaro aloqari farqi

DOC 13 pages 83.0 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 83.0 KB

File type DOC

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

mavzu: hissiy, empirik, nazariy, mantiqiy va intuitiv bilish darajalarining o`zaro aloqari farqi reja: 1. empirik bilish xususiyatlari. 2. nazariyaning empiriya bilan determinasiyasi. 3. nazariyani yaratishning asosiy shakllari. hissiy darajadagi bilimning shakllari. sezgi a'zolari orqali olingan bilim – hissiy bilimlardir. narsalarning xossalarini sezgi a'zolari sezish va idrok etish natijasida olingan bilim hissiy bilimdir. masalan, inson uchayotgan samolyotni ko‘radi va buning nimaligini biladi. sezgi. bilish faoliyatida sezgi – narsalar ayrim xossalarining sezgi a'zolari orqali his qilingan oddiy obrazi, in'ikosi, nusxasi yoki o‘ziga xos surati dastlabki sezgi obrazi hisoblanadi. masalan, aplesinda biz to‘q sariq rang, o‘ziga xos hid, ta'mni sezamiz. chunki, sezgilar insondan tashqaridagi muhitda yuz berayotgan va uning sezgi a'zolariga ta'sir ko‘rsatayotgan jarayonlarda yuzaga keladi. ovoz va yorug‘lik to‘lqinlari, mexanik bosim, kimyoviy ta'sir va hokazolar tashqi ta'sirlantiruvchilar hisoblanadi. forobiy bilishning ikki shakli – hissiy va oqilona bilishni farqlaydi. insonni tashqi dunyo bilan bog‘lovchi sezgilar roliga e'tiborni qaratar ekan, forobiy ularni besh turga …

2 / 13

atida inson va birinchi sabab o‘rtasida bog‘lovchi bo‘g‘in bo‘lib xizmat qiladi, birinchi sabab esa, o‘z navbatida, aqlga bevosita ta'sir ko‘rsatadi. harakatlanuvchi aql jon bilan ruh orqali bog‘lanadi, jon inson tanasidan o‘rin oladi, shunday qilib, nodunyoviy hayot jihatlari insonga o‘tadi va pirovardida inson mohiyati, bilimlari – uning aqli boqiylik xususiyatini kasb etadi. forobiy fikricha, sezgilar tartibga ega bo‘lganidek, aqlning ham o‘z tegishli tartibi mavjuddir . birinchi metod tabiiy fanlar (fizika)ga, ikkinchisi – matematikaga mos tushadi. ikkala metoddan ham faqat fanda narsa va hodisaning u yoki bu jihatini teranroq tushunish maqsadida foydalaniladi. sezgilar dunyoning sifat jihatidan rang-barangligining ob'ektiv xususiyatini aks ettiradi va uning ta'sirida yuzaga keladi. sezgilar hodisalarning miqdor ko‘rsatkichlari haqida ham ancha boy axborot beradi. sezgilar bir xil ohangdagi ovozlar o‘rtasidagi farqni ularning kuchiga qarab, rang tuslarini, temperaturadagi o‘zgarishlarni, narsalar va jarayonlardagi boshqa farqlarni ancha aniq aks ettiradi. sezish qobiliyatining yo‘qolishi muqarrar tarzda ongning yo‘qolishiga olib keladi. sezishning ko‘rish, eshitish, tebranish, …

3 / 13

ko‘p sonliligi tashkil etadi. sezgi – ob'ektiv dunyoning sub'ektiv obrazi, degan tamoyil sifatlarni birlamchi va ikkilamchiga mexanik tarzda ajratishga qarshi yo‘nalgan. bu nuqtai nazardan birlamchi sifatlar (shakl, hajm va h.k.) narsalarning ob'ektiv mavjud xususiyatlari in'ikosi hisoblanadi, ikkilamchi sifatlar (rang, ovoz va h.k.) sof sub'ektiv xususiyat kasb etadi. ayni bir sezgiga narsalarning har xil xossalari mos kelishi mumkin: oq rang sezgisi ko‘rish doirasidagi to‘lqinlar barcha uzunliklarining elektromagnit xossalari qorishmasini ham, qo‘shimcha ranglar har qanday juftligi (qizil va ko‘k-yashil, sariq va safsar) qorishmasini ham aks ettiradi. bundan oq rang to‘lqin yoki narsa yuzasining ob'ektiv xossasi sifatida qaralishi mumkin emas, degan yanglish xulosa chiqariladi. qora rang to‘lqin xossasi emas: uning sharti – ko‘rish doirasida nurlanishning yo‘qligi. to‘lqin yo‘q narsa haqida axborot bera olmaydi. bundan quyidagi soxta xulosa kelib chiqadi: rang, hid – bu narsalarning xossalari emas, balki bizning sezgilarimizdir (e.max); «rang» so‘zi bilan ruhiy kechinmalarning muayyan toifasi belgilanadi (v.ostvald). dunyo esa ovozsiz, bo‘yoqlar …

4 / 13

qo‘shilib bo‘lmaydi. ko‘z o‘zining rang sezadigan apparati bilan o‘zi idrok etuvchi rang mavjud bo‘lgani tufayli yuzaga kelgan va mavjud. idrok. sezgi a'zolariga bevosita ta'sir ko‘rsatuvchi predmetlar, ularning xossalari va munosabatlarini aks ettiruvchi yaxlit obrazni idrok etish deb ataladi. insonning idrok etishi narsalar, ularning xossalari va munosabatlarini tushunish va anglab yetishni o‘z ichiga oladi. bunda inson o‘zining har bir yangi taassurotini mavjud bilimlar tizimiga kiritadi. sezish va idrok etish inson tashqi dunyoga amaliy ta'sir ko‘rsatishi jarayonida, mehnatda, sezgi a'zolari faol ishlashi natijasida amalga oshadi va rivojlanadi; masalan, harakatsiz ko‘z narsalar rangini farqlashga qodir emas. organizmning makroskopik, yaxlit narsalar va jarayonlar olamida mo‘ljal olishga bo‘lgan ehtiyoji bizning sezgi a'zolarimizni shunday tashkil qilganki, biz narsalarni yaxlit holda idrok etamiz. aks holda hamma narsa harakatlanayotgan zarralar, molekulalar pardasiga aylangan va biz narsalarlarning chegaralarini ko‘rmagan bo‘lur edik. ko‘rish a'zosi organizm hayotida muhim rol o‘ynaydigan borliqdagi yorug‘lik hodisalarini mumkin qadar yaxshiroq aks ettirish yo‘nalishida rivojlangan. shu …

5 / 13

haqda muayyan tasavvur qoladi. yumiq ko‘zlar bilan ham biz nimalarnidir tasavvur qilamiz. shunday qilib, biz haqiqatga eltuvchi yo‘l naqadar og‘ir ekanligini ko‘ramiz: u amalda jonning barcha kuchlari – xotira, iroda, tasavvur, intuitsiya va aqlning bor kuchini ishga solishni nazarda tutadi. masalan, xotirani olaylik. bilish haqida xotirasiz fikr yuritish mumkinmi? albatta, yo‘q: xotirasiz jon – baliqsiz to‘r degan gap. bu ajoyib hodisasiz bilishni tasavvur qilish mumkin emas. sezish va idrok etish jarayonlari o‘zidan keyin miyada «iz» qoldiradi. bu izlarning mohiyati insonga ayni lahzada ta'sir ko‘rsatmayotgan narsalarning obrazlarini gavdalantirish qobiliyatidan va iborat. xotira o‘tmish va hozirgi zamonni birlashtiradi, ularning bir-biriga o‘tishini ta'minlaydi. “tovushlar va so‘zlar soni ko‘paygandan keyin, odamga uning xotirasi yordamga keladi... yozuv ham xotira bilan birga inson imkoniyatlarini oshiradi” . agar obrazlar miyada unga predmet ta'sir ko‘rsatgan paytda paydo bo‘lib, bu ta'sir to‘xtaganidan keyin darhol g‘oyib bo‘lganida, inson narsalarni har safar mutlaqo notanish narsalar sifatida qabul qilgan, u mazkur narsalarni …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hissiy, empirik, nazariy, mantiqiy va intuitiv bilish darajalarining o`zaro aloqari farqi"

mavzu: hissiy, empirik, nazariy, mantiqiy va intuitiv bilish darajalarining o`zaro aloqari farqi reja: 1. empirik bilish xususiyatlari. 2. nazariyaning empiriya bilan determinasiyasi. 3. nazariyani yaratishning asosiy shakllari. hissiy darajadagi bilimning shakllari. sezgi a'zolari orqali olingan bilim – hissiy bilimlardir. narsalarning xossalarini sezgi a'zolari sezish va idrok etish natijasida olingan bilim hissiy bilimdir. masalan, inson uchayotgan samolyotni ko‘radi va buning nimaligini biladi. sezgi. bilish faoliyatida sezgi – narsalar ayrim xossalarining sezgi a'zolari orqali his qilingan oddiy obrazi, in'ikosi, nusxasi yoki o‘ziga xos surati dastlabki sezgi obrazi hisoblanadi. masalan, aplesinda biz to‘q sariq rang, o‘ziga xos hid, ta'mni sezamiz. chunki, sezgilar insondan tashqarid...

This file contains 13 pages in DOC format (83.0 KB). To download "hissiy, empirik, nazariy, mantiqiy va intuitiv bilish darajalarining o`zaro aloqari farqi", click the Telegram button on the left.

Tags: hissiy, empirik, nazariy, manti… DOC 13 pages Free download Telegram