termodinamika fani

DOCX 10 pages 27.3 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 27.3 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

issiqlik. joul tajribasi. issiqlik va ishningekvivalentligi.termodinamikaning birinchi qonuni tenglamasi tahlili. reja: 1. issiqlik. joul tajribasi. 2.issiqlik va ishning ekvivalentligi. 3.termodinamika birinchi qonuni tenglamasi tahlillari. termodinamika fani temperatura, issiqlik va issiqlik bilan ishning bir-biriga aylanishi haqidagi fandir: "termo" - issiqlik, "dinamis" - kuch, ish. keyinchalik "dinamis" suzida faqat "kuch" tushunchasi saqlanib qolgan va shuning uchun termodinamika so’zi bilan uning mazmuni orasida qarama-qarshilik vujudga kelgan. "termodinamika" atamasini birinchi bor 1854 yil tomson taklif kilgan. "dinamika" so’zining ishlatilishi nomuvozanat holatlarni ko’z oldimizga keltiradi, ammo termodinamika bilan butunlay tanish bo`lmagan odamgina chalg`ishi mumkin. fanga "termodinamika"ning o`rniga "termostatika" atamasini kiritish takliflari ham bo`lgan, lekin ushbu takliflar qabul qilinmasdan qolib ketdi. bu erda "dinamika" so’zi xarakatdagi sistemalarni o`rganishni bildirmaydi, balki jarayon natijasida sistema bir muvozanat xolatdan ikkinchisiga o`tganda uni termodinamik parametrlarining o`zgarishini, turli jarayonlarda bajarilgan ish, issiqlik va ichki energiyaning o`zgarishini, ya’ni sistemadagi energiya balansini ko`rsatadi. bundan tashqari, termodinamika jarayonning yo`nalishini, borish-bormasligini ham ko`rsatib beradi.temperaturani tushunish …

2 / 10

chiqarib yuborgan ekan. uchta idishdagi suv bilan o`tkazilgan tajribada ikkala qo`limizda albatta turlicha issiqlik tuyg`ulari bo`ladi. lekin temperaturani o`lchash yoki u haqida fikr yuritish uchun tajribani bunday qo`yish mutlaqo noto`gridir. tajribaning xatosi nimada? temperaturani termometr yordamida o`lchaganimizda ham termometrdagi suyuqlik xarakatdan to`xtaguncha kutib turishimiz shart. shunda ikkala termometr ham uchinchi idishdagi suvning haroratini bir xilda ko`rsatadi. termometrda haroratni o`lchayotganimizda qo`llashimiz zarur bo`lgan tartibni qo`limiz orqali xis qilayotganimizda ham tatbiq qilishimiz shartdir.xozirgi termometrlarning kupida termometrik suyuqlik sifatida simob ishlatiladi. shkala normal bosimdagi suvning muzlash va qaynash temperaturalari bo`yicha belgilanadi. farengeytning zamonaviy termometrlarida odam tanasining temperaturasi (og`izda o`lchangan) 96°f ni emas, balki 98,6°f ni tashkil qiladi. ilmiy tadqiqotlarda ishlatilayotgan zamonaviy termometr shved olimi selsiy (1742 yil) tomonidan yaratilgan. unda doimiy nuqtalar sifatida 1 atm bosim ostidagi suvning muzlash (0°) va qaynash (100) temperaturalari olingan. shuning uchun eski internatsional shkala - selsiy shkalasi yuz gradusli shkala deyiladi. xozirgi kunda ikkinchi temperaturalar shkalasi ham …

3 / 10

og’liq emas, ya'ni shi bajarilmaydi. issiqlik miqdori (δq) issiqlik almashuvi natijasida bir jismdan ikkinchi jismga molekulalarning issiqlik harakati o’tishini xarakterlovchi energetik miqdordir. jismga tashqaridan berilayotgan issiqlik musbat, jismdan olinayotgan issiqlik manfiy qiymatga ega. ingiliz olimi j. p. joul issqlik va ishning bir-biriga ekvivalent (teng kuchli) ekanligini, issiqlikning ishga, ishning issiqlikka ekvivalent ravishda aylanishini tajribada isbot qildi. si da ish va issiqlik joul hisobida o’lchanadi. issiqlikning o’lchov sistemasida qo’llaniladigan birligi kaloriya (kal) bo’lib, 1 kaloriya deb 1 g suvni 19,5°s dan 20,5°s gacha isitish uchun sarf bo’lgan issiqlik miqdori qabul qilingan. 1 -rasm silindr ichidagi gazning ds yuza elementi df tashqi kuch tasirida dh masofaga siljisa (1 rasm.) elementar da ish bajariladi, yani: da=df*dh=pdsdh; p-tashqi bosim, ds*dh=dv ekanini hisobga olsak, da=df*dh=pdsdh=p*dv bo’ladi. to’liq tashqi bajarilgan ish quyidagicha bo’ladi: (2) v1 va v2-boshlang’ich va oxirgi (kengaygan ) hajmlar. gaz kengayganda bajarilgan ishni musbat (a>0), gaz qisilganda bajarilgan ishni manfiy (a izoprotsesslarda bajarilgan …

4 / 10

i deyiladi. demak, (3) formuladan, moddaga tashqaridan yoki moddadan tashqariga berilgan issiqlik miqdori q quyidagicha bo’ladi: (3a) bunda; m-moddaning massasi; s-solishtirma issiqlik sig’imi; t modda temperaturasining o’zgarishi. issiqlikning elementar miqdori: (4) bu formuladan solishtirma issiqlik: (5) gazlarda issiqlik sig’imi miqdori qanday izoprotsessda issiqlik berilishiga bog’liq. shu sababli issiqlik sig’imini yozishda indeksda izoprotsess ko’rsatiladi: masalan, sp- izobarik protsessda issiqlik sig’imi yoki sv-izoxorik protsessda issiqlik sig’imi. molyar issiqlik sig’imi solishtirma issiqlik sig’imining molyar massasi ko’paytmasiga teng: (6) si da molyar issiqlik sig’imining birligi j/mol*k, solishtirma issiqlik sig’imi birligi esa j/kg*k termodinamikaning birinchi qonunining ta’riflari. termodinamikaning birinchi qonuni energiyaning saqlanish qonunining hususiy xoli bo`lib, energiya, ish va issiqlik tarzida bir-biriga aylanadigan jarayonlarda energiyaning o`zgarishini ifodalaydi.energiyaning saqlanish qonuni termodinamik sistemalarga tatbiq qilinsa shunday ifodalanadi: izolyatsiyalangan (tashqi muhit bilan energiya almashinmaydigan) sistemaning energiyasi o`zgarmaydi, faqat ekvivalent nisbatlarida bir turdan ikkinchi turga aylanishi mumkin. masalan, 1 kgm mexanik ish 9,81 joul issiqlik energiyasiga ekvivalent (shu sababli …

5 / 10

ini aks ettiradi. mexanik energiya, elekr, nur energiyasi ish deyilib, adiabat bilan belgilanadi. ichki energiya u dan farq qilib, energiyaning adiabat va q turlari energiyaning uzatilish formalari sifatida qaraladi.termodinamikaning birinchi qonunidan muhim xulosa kelib chiqadi: issiqlik sarflamay turib ish bajarib bo`lmaydi. bu qonunning boshqacha ta’rifi ham bor: izolyatsiyalangan sistemada barcha turdagi energiyalar yig`indisi o`zgarmas miqdordir. birinchi qonuning matematik ifodasiga uchta kattalikdan faqat bittasi ichki energiyaning o`zgarishi u sistemasining boshlang`ich va oxirgi holatlari bilan aniqlanadi va bu holatga qaysi yo`l bilan o`tilganiga bog`liq emas. (q va a) qiymati esa jarayon qaysi usulda bajarilganiga ham bog`liq. termodinamikaning birinchi qonuni ko`pchilik tadqiqotchilarning hech nima sarflamay turib ish bajaradigan dvigatel qurish haqidagi o`y fikrlari puch ekanligini ko`rsatdi. shu sababli bu qonun quyidagicha ham ta’riflanadi: birinchi turdagi abadiy dvigatelning bo`lishi mumkin emas. termodinamikaning birinchi qonuni termodinamikaning birinchi qonunini r.meyer kashf etgan. bu qonun fizikaning asosiy qonuni, yani energiyaning saqlanish qonuni bo`lib, issiqlik chiqarish yoki yutish …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "termodinamika fani"

issiqlik. joul tajribasi. issiqlik va ishningekvivalentligi.termodinamikaning birinchi qonuni tenglamasi tahlili. reja: 1. issiqlik. joul tajribasi. 2.issiqlik va ishning ekvivalentligi. 3.termodinamika birinchi qonuni tenglamasi tahlillari. termodinamika fani temperatura, issiqlik va issiqlik bilan ishning bir-biriga aylanishi haqidagi fandir: "termo" - issiqlik, "dinamis" - kuch, ish. keyinchalik "dinamis" suzida faqat "kuch" tushunchasi saqlanib qolgan va shuning uchun termodinamika so’zi bilan uning mazmuni orasida qarama-qarshilik vujudga kelgan. "termodinamika" atamasini birinchi bor 1854 yil tomson taklif kilgan. "dinamika" so’zining ishlatilishi nomuvozanat holatlarni ko’z oldimizga keltiradi, ammo termodinamika bilan butunlay tanish bo`lmagan odamgina chalg`ishi mumkin. fanga "ter...

This file contains 10 pages in DOCX format (27.3 KB). To download "termodinamika fani", click the Telegram button on the left.

Tags: termodinamika fani DOCX 10 pages Free download Telegram