termodinamika

PPTX 17 pages 885.2 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 885.2 KB

File type PPTX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

eritmalar termodinamika shomaribxodjayeva d. k. reja: energiya turlari; termodinamika qonunlari; kimyoviy termodinamika. energiya — materiyaning bir turdan ikkinchi turga aylanishidagi ma’lum bir harakat turining miqdor o‘lchami. u materiyaning harakat mezoni bo‘lganligi sababli, hamma vaqt sistemaning ish bajarish qobiliyatini belgilaydi. energiya bir necha turga bo‘linadi: kimyoviy energiya —moddaning kimyoviy tabiati (tuzilishi, kimyoviy bog‘ turlari va h.k.) bilan belgilanadigan energiyadir mexanik energiya — makrojismlarning harakatini ta’minlaydigan va shu jarayon hisobiga sodir bo‘ladigan ishni amalga oshiradigan energiya turidir. o‘z navbatida bu energiya ikki qismga bo‘linadi: 1. kinetik energiya (ekin) — zarrachalarning harakat tezligi bilan belgila-nadigan energiya. 2. potensial energiya (e pot) — zarrachalarning o‘zaro joylashuvi bilan belgilanadigan energiya. issiqlik energiyasi-atom va molekulalarning betartib (xaotik) issiqlik harakati hisobiga kelib chiqadigan kinetik energiya yig‘indisidir. elektr energiyasi - elektr zaryadiga ega bo‘lgan va shu sababli elektr maydonida harakatlana oladigan zarrachalar energiyasidir. tirik organizmlarda sodir bo‘ladigan energiya almashinuvi yuqorida keltirilgan to‘rtta energiya turlari chegaralarida sodir bo‘ladi. jarayon …

2 / 17

bilan boradi. 2. nurlanish ish turi — hujayralarning kimyoviy energiyasi hisobiga shakllanadigan va nur tarqatish bilan davom etadigan energiya kamayishining ish miqdori. buning oqibatida barcha tirik organizmlar, shu jumladan odam organizmi ham o‘zidan o‘ta kuchsiz elektromagnit nurlanish tarqatadi. bu hodisa inson aurasining shakllanishiga olib keladi. 3.mexanik ish turi — mexanik kuchlarga qarshi bajariladigan ish miqdori. bunga odam mushaklarining qisqarishi hisobiga bajariladigan mexanik ishni misol qilish mumkin. jumladan, mushaklarning qisqarishini amalga oshiradigan modda — aktomiozin oqsilidir. uning qisqarishini ta’minlaydigan energiya esa atf molekulasining gidrolizi natijasida hosil bo‘ladi: 4.elektr ish turi — zaryad qiymatiga ega bo‘lgan zarrachalarning (ionlarning) elektr maydonida tashilish ish miqdori. buning oqibatida dastlabki va so‘nggi (ish bajarilgandan keyingi) elektr potensiallari va elektr toklari qiymatlari orasida farq kelib chiqadi. organizmda bu ish turi hujayralarda biopotensiallar hosil bo‘lishida va ko‘zgalishning hujayralararo o‘tkazish hollarida kuzatiladi. 5. osmotik ish turi —konsentratsiya qiymati kichik bo‘lgan eritma muhitida saqlangan modda zarrachalarini yarim o‘tkazuvchanlik tabiatiga ega …

3 / 17

otlari va tashlandiq moddalar) almashinuvini amalga oshiradi. 1) yopiq sistemalar— bunday sistemalar tashqi muhit bilan faqat energiya almashinuvida ishtirok etadi. bunga shartli ravishda isitgich yoki sovutgich apparatlarini misol qilib keltirish mumkin (isitgich spirali oksidlanishi yoki sovutgichdagi freon atrof-muhitga tarqalishini hisobga olmagan taqdirda). 3.ajratilgan sistemalar — bunday sistemalarda tashqi muhit bilan modda va energiya almashinuvi sodir bo‘lmaydi. shartli misol tariqasida issiq suvli termosni keltirish mumkin. termos devorini tashkil etadigan shisha suvda deyarli erimaydi. ammo shu bilan bir qatorda mutloq erimaydigan modda yo‘q. termosdagi suv uzoq vaqt sovumasdan saqlanishi mumkin. ammo bu holat cheksiz vaqt qiymatiga ega emas. agar biror-bir sistemaning makroskopik holati unda (tashqi muhit omillari ta’sir etmagan holda) amalga oshayotgan jarayonlar ta’siri oqibatida o‘zgarmasa bunday holatga muvozanatda turgan sistema holati va unga to‘g‘ri keladigan qiymatlar muvozanat qiymatlari deb ataladi. bunga to‘yingan eritmalardagi dinamik muvozanatni misol tariqasida keltirish mumkin: eritmadagi moddaning qancha qismi cho‘kmaga tushsa, cho‘kmada bo‘lgan moddaning aynan shuncha miqdori …

4 / 17

lashtirish mumkin. masalan, suv molekulalari agregat holatiga bog‘liq bo‘lgan temperatura qiymatlari bo‘yicha quyidagicha joylashtirilishi mumkin: agar suvning shu agregat holatlari o‘zaro aralashtirilsa, ma’lum vaqt o‘tgandan so‘ng sistemada issiqlik muvozanati kelib chiqishi hisobiga ularning temperatura qiymatlari tenglashadi: umuman olganda termodinamikaning nolinchi qonuni sistemada sodir bo‘ladigan issiqlik muvozanatiga asoslangan bo‘lib quyidagicha talqin etiladi: agar a va b jismlar bir-biriga bog‘liq bo‘lmagan ravishda c jism bilan issiqlik muvozanati holatida bo‘lsa, ular (a va b jismlar) o‘zaro issiqlik muvozanati holatida bo‘ladi, ya’ni issiqlik muvozanati sistemaning xoxlagan nuqtalaridagi temperaturaning o‘zaro tengligi bilan xarakterlanadi: t(a)=t(c) vat(b)=t(c) bo‘lsa t(a)=t(b) bo‘ladi. odam organizmi va tashqi muhit orasidagi, odam tanasi a`zolari orasidagi temperatura almashinuvlari, qator omillar bilan birga, termodinamikaning nolinchi qonuni orqali ham tushuntiriladi. termodinamika nolinchi qonuni termodinamikaning birinchi qonuni energiya va ish tushunchasiga asoslangan bo‘lib, ularning o‘zaro bog‘liqligini ko‘rsatadi. har qanday sistema ma’lum bir energiya miqdori bilan xarakterlanadi va uning to‘liq energiya miqdori (δ e) uch turdagi energiya …

5 / 17

qiymatini amaliy jixatdan topib bo‘lmaydi. shu sababli uning qiymati biror-bir jarayon amalga oshgandan keyingi (u2) va dastlabki (u1) ichki energiya qiymatlari orasida farq sifatida aniqlanadi: δuichki=u2 — u1 agar biror-bir sistemaga ma’lum miqdorda issiqlik (q) berilsa bu holda q sistemaning ichki energiyasining ortishiga (δuichki ) va tashqi kuchlarga qarshi ish (a) bajarishga sarf bo‘ladi. q = δuichki +a. bu tenglama issiqlik o‘zgarishini ifodalaydi (energiya saqlanish qonunining ifodasi bo‘lib) va termodinamika birinchi qonunining matematik ifodasi hisoblanadi. har qanday makroskopik sistemalar doimiy miqdordagi energiyaga ega bo‘ladi va bu energiyalar bir turdan ikkinchi turga o‘ta olishi mumkin xolos. energiya miqdori sistemaning tashqi muhit bilan energiya almashinuvi (energiya qabul qilishi yoki yo‘qotishi) hisobigagina o‘zgarishi mumkin. bu qonundan quyidagi ikki postulat kelib chiqadi: 1- postulat. hech qaerdan energiya olmasdan doimiy ravishda ishlovchi mashinani yaratib bo`lmaydi, ya`ni birinchi turdagi abadiy dvigatel bo‘lishi mumkin emas. 2-postulat. energiya o‘z-o‘zidan yo‘q yoki paydo bo‘lmaydi, balki bir turdan ikkinchi turga …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "termodinamika"

eritmalar termodinamika shomaribxodjayeva d. k. reja: energiya turlari; termodinamika qonunlari; kimyoviy termodinamika. energiya — materiyaning bir turdan ikkinchi turga aylanishidagi ma’lum bir harakat turining miqdor o‘lchami. u materiyaning harakat mezoni bo‘lganligi sababli, hamma vaqt sistemaning ish bajarish qobiliyatini belgilaydi. energiya bir necha turga bo‘linadi: kimyoviy energiya —moddaning kimyoviy tabiati (tuzilishi, kimyoviy bog‘ turlari va h.k.) bilan belgilanadigan energiyadir mexanik energiya — makrojismlarning harakatini ta’minlaydigan va shu jarayon hisobiga sodir bo‘ladigan ishni amalga oshiradigan energiya turidir. o‘z navbatida bu energiya ikki qismga bo‘linadi: 1. kinetik energiya (ekin) — zarrachalarning harakat tezligi bilan belgila-nadigan energiya. 2. potensial...

This file contains 17 pages in PPTX format (885.2 KB). To download "termodinamika", click the Telegram button on the left.

Tags: termodinamika PPTX 17 pages Free download Telegram