mikrobiologiya, virusologiya va immunologiya fani

PPTX 37 pages 7.8 MB Free download

37 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 7.8 MB

File type PPTX

Pages 37

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 37

lektsiya №1 mikrobiologiya, virusologiya va immunologiya fani,uning maksadi va vazifalari. mikroorganizmlarning morfologiyasi. mikroorganizmlar morfologiyasi mikroorganizmlarni 1923 yilda bergi klassifikatsiyasi bo'yicha: bakteriyalar, viruslar, spiroxetalar, rikketsiyalar, xlamidiyalar, mikroplazmalar, aktinomitsetlar, zamburug'lar, sodda hayvonlar. mikrobiologiya fanini o'rganish har bir sohadagi shifokor uchun zarurdir. yuqumli kasalliklarni keltirib chiqarishda mikroorganizmlarning roli kattadir. bularni mikrobiologik usullarda tekshirib, to'g'ri diagnoz qo'yib davolashda davolovchi shifokorlar uchun ahamiyati kattadir. bakteriyalar - (yunoncha so'z bo'lib, bacterion-tayoqcha demakdir) bir hujayrali, xlorofilsiz mikroorganizmlar bo'lib, asosan bo'linib ko'payish xususiyatiga ega. bakteriyalar bir-birlaridan shakliga, surtmada joylanishiga, katta-kichikligiga qarab farqlanadi. shakliga qarab bakteriyalar: 1.sharsimon, 2.tayoqchasimon (tsilindrsimon), 3. egri, burama bakteriyalarga bo'linadi. biologik ashyodan surtma tayyorlanganda: 1.mikrokokklar 2.diplokokklar 3.tetrakokklar 4.stafilakokklar 5.streptokokklar 6.sartsinalarga bo'linadi. katta-kichikligiga qarab (razmer) bakteriyalar quyidagi guruhlarga bo'linadi: a)juda mayda- 0,1 - 1,0 mkm (ko'kyo'tal qo'zg'atuvchisi) b)mayda- 1,2 mkm (brutsullyoz, tulyaremiya qo'zg'atuvchisi) v)o'rtacha- 10 mkm (ichak tayoqchasi va boshqalar) g)katta, yirik-10 mkm, undan yuqori (kuydirgi kasalligini qo'zg'atuvchisi) tayoqchasimon bakteriyalar surtmada: surtmada joylashishiga qarab: yakka-yakka bo'lib …

2 / 37

lib, patogen mikroblarni ajratib olishda va ularni bir-biridan farqlashda (differentsirovka) va bazi bakteriyalarni morfologik belgisini o'rganib, shu kasallikka diagnoz qo'yishda xizmat qiladi. shuni esda saqlash kerakki. bazi xollarda tashqi muhit ta'sirlari natijasida bakteriyalar o'z shaklini o'zgartiradi, bu hodisani polimorfizm hodisasi deb ataladi. bakteriyalarning bu xususiyati mikrobiologiya fanining amaliy mashg'ulotida katta ahamiyatga egadir. mikroorganizmlar asosan makroorganizmga nisbatan ular bo'linadi: saprofitlarga shartli patogenlarga patogenlarga ijobiy ularning roli salbiy bakteriyalarning strukturasi, kimyoviy tarkibi, o'lchamlari, mikrobiologik amaliyotdagi ahamiyati. bakteriya hujayrasining tuzilishi elektron mikroskop va kimyoviy tekshirishlar yordamida aniqlanadi. prokariotlar gaploid organizmlar bo'lib, ularda mitoxondriya va golji apparati yo'q. ular xujayra devori, tsitopl membrana, tarkibida turli xil kiritmalar bo'lgan tsitoplazma, organellalar (mezosoma, ribosoma, polisoma) nukleoid va boshqa elementlardan tashkil topgan murakkab tuzilishga ega bo'lgan spora, kapsula, xarakatlanish organellalaridan iborat. bakteriya qobig'i bu tsitoplazmatik membrana, hujayra devori va kapsula kavati, ayrim bakteriyalarda haqiqiy kapsuladan tashkil topgan. hujayra devori qalinligi 10-35 nm, tarkibi asosan peptidoglikan, murein, mukopeptiddan …

3 / 37

azma va mikobakteriyalarda bu tuzilma bo'lmaydi. hujayra devorining mikroblar oziqlanishida katta ahamiyati bor. u moddalarni tanlab o'tkazish xususiyatiga ega bo'lganligi uchun turli moddalarning hujayra ichiga o'tib almashinuv mahsulotlarining tashqariga chiqib turishini ta'minlaydi. molekulalari uncha katta bo'lmagan suv, glyukoza, aminokislotalar, yog' kislotalar hujayra devori orqali oson o'tadi. tsitoplazmada asosan xujayra organellalari joylashadi. ko'pgina bakteriyalar tsitoplazmasi kolloid holatda bo'lib, suv, oqsillar, uglevodlar, lipoidlar, mineral tuzlar aralashmasidan iborat. tiniq suvsimon, sal yopishqoq tsitoplazmatik membrana bilan o'ralgan bo'ladi. mezosomalar xujayra devorining tsitoplazmaga botib kirishi natijasida xosil bo'lib -mitoxondriyalar vazifasini o'taydi. bakteriyalar hujayrasining asosiy qismi bo'lib, ular hujayraning bo'linishi hamda oksidlanish-qaytarilish jarayonlarida ishtirok etadi. ribosomalar tsitoplazmada diametri 100-200 a ga teng bo'lgan ribonukleoproteid donachalari mavjud. ribosomalar rnk va oqsildan iborat bo'lib bakteriyalar tsitoplazmasida erkin xolda yotadi. ribosomalar soni har bir hujayrada 100 tagacha va undan ham ortiq bo'lishi mumkin. bakteriyalar protoplazmasida ribosomal rnk (rrnk) dan tashkari informatsion rnk (irnk) ham bo'ladi. nukleoid prokariotlarda yadro vazifasini …

4 / 37

han turli moddalardan iborat bo'lib, lipoproteid tabiatli membrana (monoplast) bilan o'ralgan. vakuollar soni 6-10 ta, faol o'sish davrida 20 tagacha etadi. ayrim olimlarning fikricha vakuollar bakteriya hujayrasidagi zaharli moddalar, jumladan ekzotoksin yig'iladigan joy, 2 chi guruh tadqiqotchilarining fikricha ko'p suv to'planganda xosil bo'ladigan tuzilmalardir. bakteriyalarning kapsula xosil qilishi ayrim bakteriyalar turli omillar ta'sirida ko'plab shilimshiq modda ishlab chiqarib hujayrani qoplaydi. ba'zi mikroblar faqat odam yoki hayvon organizmiga tushganda kapsula xosil qiladi. bular pnevmokokklar, kuydirgi, qorason qo'zg'atuvchilaridir. boshqalari (kapsulali bakteriyalar guruhi vakillari) doimo oziq muhitda ham kapsula xosil qiladi. kapsula mikrob hujayrasini himoyalaydi, ularga fagotsit hujayralar, antitelolar sezilarli darajada ta'sir qilmaydi. ayrim bakteriyalar (stafilokokk, streptokokk, bug'ma qo'zg'atuvchisi va boshqalar) mikrokapsula xosil qiladi, buni faqat elektron mikroskop yordamida aniqlash mumkin. uglevodi mo'l bo'lgan oziq muhitlarda ko'pgina bakteriyalar mikrokapsula, saprofit bakteriyalar esa bir necha bakteriya hujayra uchun umumiy bo'lgan kapsula xosil qiladi. bunday bakteriyalar zoogleyalar deyiladi. sporalar. spora xosil qilish tayoqchasimon bakteriya batsilla …

5 / 37

fida bo'lsa, vegetativ shaklda 80-90% hajmda bo'ladi. spora xosil bo'lish jarayoni 16-20 soat davom etadi. bu jarayonda tsitoplazmaning nukleoid tutuvchi bir qismida ko'p qavatli zich qobiq xosil bo'lib, hujayraning qolgan qismi nobud bo'ladi. sporaning chidamliligi uning tarkibida lipidlar, oqsil, kaltsiy tuzlarining ko'p-ozligi va erkin suv miqdorining keskin kamayib qolishiga bog'liq. sporalar atrof muhitda, anabioz tarzda yillab yashashi mumkin. sharoit yaxshilansa, ya'ni oziq muhit, issiqlik, namlik etarli bo'lsa, 4-5 soat davomida spora vegetativ shaklga o'tib, mikrob yana faoliyatini davom ettiraveradi. sporalar bakteriyalar tanasida joylashishiga qarab 3 guruhga bo'linadi: 1-markaziy; 2-subterminal – tayoqchaning bir uchiga yaqin joylashgan; 3-terminal - tayoqchaning eng uchida joylashgan sporalar. spora xosil qiluvchi patogen bakteriyalar (kuydirgi, qoqshol, gazli gangrena qo'zg'atuvchilari) odam va hayvon organizmida spora xosil qilmaydi. bu jarayon faqat organizmdan tashqarida kislorod etarli miqdorda bo'lgan muhitda ruy beradi. chunki bu mikroblar obligat va fakultativ anaeroblar hisoblanadi. kapsula ba'zi bir mikroorganizmlar tashqi muhit kuchlarining ta'siridan himoyalanish maqsadida hujayra …

Want to read more?

Download all 37 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mikrobiologiya, virusologiya va immunologiya fani"

lektsiya №1 mikrobiologiya, virusologiya va immunologiya fani,uning maksadi va vazifalari. mikroorganizmlarning morfologiyasi. mikroorganizmlar morfologiyasi mikroorganizmlarni 1923 yilda bergi klassifikatsiyasi bo'yicha: bakteriyalar, viruslar, spiroxetalar, rikketsiyalar, xlamidiyalar, mikroplazmalar, aktinomitsetlar, zamburug'lar, sodda hayvonlar. mikrobiologiya fanini o'rganish har bir sohadagi shifokor uchun zarurdir. yuqumli kasalliklarni keltirib chiqarishda mikroorganizmlarning roli kattadir. bularni mikrobiologik usullarda tekshirib, to'g'ri diagnoz qo'yib davolashda davolovchi shifokorlar uchun ahamiyati kattadir. bakteriyalar - (yunoncha so'z bo'lib, bacterion-tayoqcha demakdir) bir hujayrali, xlorofilsiz mikroorganizmlar bo'lib, asosan bo'linib ko'payish xususiyatiga ega. bakte...

This file contains 37 pages in PPTX format (7.8 MB). To download "mikrobiologiya, virusologiya va immunologiya fani", click the Telegram button on the left.

Tags: mikrobiologiya, virusologiya va… PPTX 37 pages Free download Telegram