o‘simliklarning o‘zidan changlanishini cheklovchi moslanishlar

PPT 29 pages 6.8 MB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 6.8 MB

File type PPT

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

o'z changini qabul qilolmaslik xodisasi (avtosterillik). mavzu: o‘simliklarning o‘zidan changlanishini cheklovchi moslanishlar o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi tabiiy fanlar fakulteti botanika kafedrasi tayyorladi: biologiya fanlari nomzodi, dotsent a. begmatov termiz-2023 reja: 1. o‘simliklardagi nomuvofiqlik (o‘z changini qabul qilolmaslik hodisasi avtosterillik). 2. nomuvofiqligi gomomorf bo‘lgan o‘simliklar; 3. nomuvofiqligi geteromorf o‘simliklar. 4. o‘z changini qabul qila olish hodisasi (avtofertillik) mavzu: o‘simliklarning o‘zidan changlanishini cheklovchi moslanishlar o'simliklarning o'zidan changlanishini cheklovchi moslanishlar o'simliklarda o'zidan changlanishning oldini olish maqsadida bir necha xil moslanishlar borligini o'tgan mavzularda ko'rib o'tdik. shular qatorida o'simlik gullaridagi nomuvofiqlikni ham ko'rsatib o'tish lozim bo'ladi. papáver rhoéas l. gulli o'simliklarning aksariyati, funktsional jihatdan faol bo'lgan gulchangi va tuxum hujayraga ega bo'lgan ikki jinsli gullarni hosil qilsada, o'z-o'zini changlantirishga qodir bo'lmaydi. chang (chang naychalari) va urug'chi to'qimalarida o'zidan changlanishni nazorat qiladigan faol genlar bo'lib, ularning ta'sirida chang naychalari o'sishdan to'xtaydi va nobud bo'lishadi. ko'pchilik o'simliklar o'zidan changlanish qobiliyatiga ega emas. …

2 / 29

'simlikdagi gul changining urug'chi tumshuqchasiga tushishi natijasida changlarning tumshuqchada o'sa olmasligi tushuniladi. ushbu nomuvofiqlikni nazorat qiluvchi genlar s-genlar deb nomlanadi, uning allellari esa s1, s2, s3 va xokazolar hisoblanadi. glikoproteinlar s-genlar mahsuloti bo'lib, changning o'sishini tartibga solib turadi. agarda gulchangi va tumshuqcha bir xil allel genlarga ega bo'lsa, bu changlar tumshuqchada o'sa olmaydi yoki juda zaif, nimjon rivojlanadi va nobud bo'ladi. ularning o'sishiga ustunchadagi muhit to'sqinlik qiladi. o'simliklardagi nomuvofiqlik nomuvofiqligi gomomorf bo'lgan o'simliklar; nomuvofiqligi geteromorf o'simliklar. o'simliklardagi nomuvofiqlik ikki xil bo'ladi: gomomorf nomuvofiqligi bo'lgan o'simliklarning gullari tuzilishida hech qanday farq bo'lmaydi – tur yoki populyatsiya ichidagi gullar barchasi morfologik jihatdan bir xil tuzilishga ega bo'ladi. o'simliklarda gomomorf nomuvofiqlik ko'proq uchraydi. uning o'zi ham ikki xil bo'ladi: gametofitdagi nomuvofiqlik; sporofitdagi nomuvofiqlik. i. nomuvofiqligi gomomorf bo'lgan o'simliklar gametofitdagi nomuvofiqlik chang donachalarining genotipi bilan belgilanadi. ushbu nomuvofiqlik populyatsiyalarda uchraydigan yuzlab allel genlarni o'zida namoyon etadigan bitta s geni bilan boshqariladi. diploid xromasoma to'plamiga …

3 / 29

3, s3s4 yoki s1s3 bo'lgan uch xil o'simlikning changlanishida genotipi s1s2 yoki s1s3, s1s5 va s4s6 bo'lgan o'simlik chang naychalarining o'sishi (gametofitdagi nomuvofiqlik) populyatsiyalarda o'zidan changlanish sodir bo'lsa, to'liq nomuvofiqlik yuzaga keladi; chang donachalari yarim va to'liq muvofiqlik doirasida bo'lsa bir o'simlik changlari boshqa o'simlikni changlantira oladi. natijada paydo bo'lgan nasllarning barchasi nomuvofiqlik genlari sababli geterozigotli bo'lishadi. sporofitdagi nomuvofiqlikda changlarning o'sish qobiliyati sporofit (mikrospora hosil qilgan o'simlik) genotipi bilan belgilanadi. bunday xollarda, changning unishi urug'chi tumshuqchasidayoq bostiriladi. s1s3 va s3s4 genotiplari changda emas, balki urug'chida namoyon bo'ladi. 2. sporofitdagi nomuvofiqlik geteromorf nomuvofiqligi bo'lgan o'simliklar populyatsiyalarida ikki yoki uch xil morfotipli gullar bo'ladi. geteromorf nomuvofiqlik gullari morfologik tuzilishi jihatidan farq qiladigan o'simliklarda uchraydi (geterostiliya). masalan, marjumak (grechixa) va navro'zgulda distiliya (bir biridan ustuncha va changchilarining uzunligi bilan farq qiladigan ikki xil tipdagi gullar hosil qilishi) xodisasi kuzatiladi. ulardagi changlanish va changning o'sishi faqat ikki xil morfotipli gullarning chatishganidagina amalga oshadi. o'simliklarning …

4 / 29

illarida uchrashi uning qadimgi moslanishlardan ekanligidan darak beradi. gulli o'simliklar nomuvofiqlikni tuban o'simliklardan meros qilib olishgan deb hisoblanadi. chetdan changlanuvchi o'simliklar bilan bir qatorda, o'zidan changlanadigan va shunga qaramasdan yaxshi taraqqiy etayotgan o'simliklar ham mavjud. bu o'simliklarning genetik o'zgaruvchanlikni cheklashga bo'lgan moyilligi, ularning aniq bir tashqi muhit sharoitlariga kuchli moslashganligi bilan izohlanadi. muhitning noqulay sharoitlarida o'sadigan o'simliklar ustunchalari o'z changini qabul qilish xususiyatiga ega bo'ladi. masalan, ko'pgina (ayniqsa, bir yillik) begona o'tlar bunga tipik misol bo'la oladi. chetdan changlanish u yoki bu sabablarga ko'ra amalga oshmay qolgan sharoitda o'zidan changlanish amalga oshadi. o'z changini qabul qila olish hodisasi (avtofertillik) s – genlarning turli funktsiyalari chalov (kovil) va randakda avtosterillik mavjud geterostiliya shunday o'simliklar borki, ularning ikki yoki uch xil tipdagi individlari bo'lib, ularning gullari ustunchalari va changchi iplarining o'lchamlarining uzunligi bilan bir-biridan farq qiladigan bo'ladi. ularning ba'zi bir tuplarining gullari uzun ustunchali bo'lsa, boshqa tuplarida esa kalta ustunchali bo'ladi, ayrimlarida …

5 / 29

ullari har-xil o'simliklarda etiladi. ya'ni bir o'simlikda kalta ustunchali gullar hosil bo'lsa, boshqa o'simlikda uzun ustunchali gullar etiladi. changchilari ancha pastki qismida joylashgan gullarning changdoniga hasharotlar xartumining pastki qismi tegib, changlarni o'ziga yopishtirib oladi. kalta ustunchali bo'lgan boshqa gullarning tumshuqchasiga xartumining o'sha qismi bilan tegib, ularni chetdan changlantiradi. bir vaqtning o'zida hasharotlar bosh qismiga changchilari gulning yuqori qismida joylashgan gullarning changlarini yopishtirib oladi va boshqa gullardagi uzun ustunchali urug'chilarni chetdan changlantiradi. o'zidan changlanishga to'sqinlik qiladigan omillar tristil o'simliklar tristil o'simliklardan biri qarmoqcho'p (lythrum salicaria) da 3 xil: qisqa, o'rtacha va uzun ustunchali gullari mavjud bo'lib, bu gullar o'simlikning boshqa-boshqa tuplarida hosil bo'ladi. rasmda ko'rinib turgani kabi, gullardagi tumshuqchalar va changdonlarning uch xil masofada joylanishi changlovchi hasharotlar tanasining ma'lum bir qismlariga to'g'ri keladi, ya'ni bir individ gullaridagi ustunchalarning uzunligi qolgan ikki xil o'simlik gullaridagi changchilarning uzunligiga to'g'ri keladi. distil o'simliklardagi kalta ustunchali gullarining changchilari gulchangini uzun ustunchali gullariga nisbatan kamroq hosil …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘simliklarning o‘zidan changlanishini cheklovchi moslanishlar"

o'z changini qabul qilolmaslik xodisasi (avtosterillik). mavzu: o‘simliklarning o‘zidan changlanishini cheklovchi moslanishlar o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi tabiiy fanlar fakulteti botanika kafedrasi tayyorladi: biologiya fanlari nomzodi, dotsent a. begmatov termiz-2023 reja: 1. o‘simliklardagi nomuvofiqlik (o‘z changini qabul qilolmaslik hodisasi avtosterillik). 2. nomuvofiqligi gomomorf bo‘lgan o‘simliklar; 3. nomuvofiqligi geteromorf o‘simliklar. 4. o‘z changini qabul qila olish hodisasi (avtofertillik) mavzu: o‘simliklarning o‘zidan changlanishini cheklovchi moslanishlar o'simliklarning o'zidan changlanishini cheklovchi moslanishlar o'simliklarda o'zidan changlanishning oldini olish maqsadida bir necha xil moslanishlar borligini o'tgan mavzularda...

This file contains 29 pages in PPT format (6.8 MB). To download "o‘simliklarning o‘zidan changlanishini cheklovchi moslanishlar", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘simliklarning o‘zidan changla… PPT 29 pages Free download Telegram