raqobat bozor iqtisodiyotida

DOC 40 pages 1.3 MB Free download

40 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.3 MB

File type DOC

Pages 40

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 40

raqobat va monopoliy narxning mohiyati va shalklanish xususiyatlari bozor iqtisodiyotida raqobat reja: kirish asosiy qism 1. raqobatning mohiyati va obyektiv asoslari 2. monopoliyalarning mohiyati va uning vujudga kelish sabablari 3. mukammal bozorda raqobat va monopoliya 3. o‘zbekistonda raqobat muhitining vujudga kelishi xulosa adabiyotlar kirish raqobat bozor iqtisodiyotining va umuman tovar xo'jaligining eng muhim belgisi, uni rivojlantirish vositasi hisoblanadi. raqobatning iqtisodiy mazmunini tushunib olish unga turli tomondan yondashishini talab qiladi. mustaqil tovar ishlab chiqaruvchilar (korxonalar) o'rtasidagi raqobat tovarlarni qulay sharoitda ishlab chiqarish va yaxshi foyda keltiradigan narxda sotish, umuman, iqtisodiyotda o'z mavqyeini mustahkamlash uchun kurashdan iborat. bunda ular kerakli ishlab chiqarish vositalari, xom ashyo va materiallar sotib olish, ishchi kuchini yollash uchun ham kurashadi. ishlab chiqaruvchilar o'rtasidagi raqobat pirovardida iste’molchilarni o'ziga jalb etish uchun kurashni ham anglatadi. resurslarni yetkazib beruvchilar o'zlarining iqtisodiy resurslarini (kapital, yer-suv, ishchi kuchi) yuqori narxlarda sotish uchun raqobatlashadilar. ishlab chiqaruvchilar va resurslarni yetkazib beruvchilar o'rtasidagi raqobat bozor …

2 / 40

anglatadi. bu munosabatlarni qiymatning mehnat va naflilik nazariyalarini sintez qilish usulini davom ettirgan holda quyidagi ko'rinishda ifodalash mumkin ( 1-chizma). chizmadan ko'rinadiki, ishlab chiqaruvchilar o'rtasida sarflangan xarajatlarining har bir birligi evaziga ko'proq foyda olish uchun kurash boradi. mana shu foyda orqasidan quvish natijasida ular orasida tovarlarni sotish doiralari, ya'ni qulay bozorlar, arzon xom ashyo, va arzon ishchi kuchi, energiya manbalari uchun kurash boradi. o’z navbatida xaridorlar, ya’ni iste’molchilar sarflagan har bir so'm xarajati evaziga ko'proq naflilikka ega bo'lish uchun kurashadilar, ularning har biri arzon hamda sifatli tovar va xizmatlarga ega bo'lishga harakat qiladilar. aksariyat holatlarda raqobatni bevosita tovarlar yoki tarmoqlar o'rtasidagi kurash sifatida ta’riflaydilar: “tovarlar hamda ularning ishlab chiqaruvchilari - firmalar, tarmoqlar. mamlakatlar o'zaro raqobatlashadilar. shunga ko'ra, raqobat va raqobatbardoshlikni ham tovarlar, ham tovar ishlab chiqaruvchilarga nisbatan ko'rib chiqish mumkin”. ma’lumki, kurash — bu o'z manfaatini himoya qilish, raqibni yengib chiqish hamda g'olib bo'lish uchun harakat, turli vosita va usullarni …

3 / 40

asi; 5)taqsimlash vazifasi; 6)nazorat qilish vazifasi. iqtisodiy adabiyotlarda bir tarmoq ichidagi raqobatning to'rt shakli alohida ajratilib ko'rsatiladi. bular erkin raqobat, monopolistik raqobat, monopoliya va oligopoliyadir. hozirda turli darajadagi monopolistik tuzilmalar rivojlanib borishi bilan ular o'rtasidagi raqobatning shakllari ham turli ko'rinishlarda namoyon bo lmoqda. jumladan, turli monopollashuv darajasidagi tuzilmalar o'rtasida mavjud bo'lishiga ko'ra quyidagi raqobat turlarini ajratib ko'rsatish mumkin: 1) monopollashmagan korxonalar o'rtasidagi raqobat; 2) monopoliyalar hamda monopolistik birlashmalarga kirmagan ishlab chiqaruvchilar o'rtasidagi raqobat; 3) turli monopoliyalar o'rtasidagi raqobat; 4) monopolistik birlashmalarning o'zini ichidagi raqobat. o'z miqyosiga ko'ra raqobat ikki turga-tarmoq ichidagi va tarmoqlararo raqobatga bo'linadi. shuningdek, iqtisodiy adabiyotlarda g'irrom va halol raqobatlashuv usullari ham ajratib ko‘rsatiladi. raqobatlashuvning noan’anaviy, jamiyat tomonidan e ’tirof etilmagan, ijtimoiy ahloq qoidalari doirasidan chetga chiquvchi, noiqtisodiy (ya’ni jismoniy kuch ishlatish, majburlash, raqiblarning obro'siga putur yetkazish va h.k.) usullaridan foydalanish g'irrom raqobat deb yuritiladi. g‘irrom raqobat orqali firmalar o‘z raqiblarining tarmoqqa kirib kelishini tajovuzkorona va shafqatsiz bartaraf …

4 / 40

yuzakichilik, ko‘zbo‘yamachilik kabi salbiy holatlarga barham beradi; — qarindosh-urug‘chilikni, oshna-og‘aynigarchilikni, tanishbilishlikni, ma'muriy-buyruqbozlikni tan olmaydi. raqobat kurashining ikki usuli farqlanadi: narx vositasidagi raqobat va narxsiz raqobat. monopoliyalarning mohiyati va uning vujudga kelish sabablari narx vositasida raqobatlasbuvda kurashning asosiy usuli bo'lib ishlab chiqaruvchilarning o‘z tovarlari narxini boshqa ishlab chiqaruvchilarning shunday mahsulotlari narxiga nisbatan pasaytirishi hisoblanadi. narx vositasida raqobatlashish usullaridan biri — demping narxlarni qo‘llashdir. bunda milliy ishlab chiqaruvchilar o'zlarining tovarlarini boshqa mamlakatlarga ichki bozordagi narxlardan, ayrim hollarda tannarxidan ham past bo'lgan narxlarda sotadi. narxsiz raqobat shu bilan tavsiflanadiki, bunda raqobat kurashining asosiy omili tovarlarning narxi emas, balki uning sifati, servis xizmat ko'rsatish, ishlab chiqaruvchi firmaning obro'-e’tibori hisoblanadi.narxsiz raqobat bilan bir vaqtda yashirin narx yordamidagi raqobat ham bo'lishi mumkin. buning uchun yangi tovarlarning sifati va iste’mol xususiyatlarining yaxshilanishi ular narxlarining oshishiga qaraganda tez ro'y berishi kerak. hozirgi davrda bir turdagi mahsulotlarning ko'payishi ularning sotishni rag'batlantiruvchi reklama, tovar belgilari va fabrika muhrlaridan foydalanishni keltirib …

5 / 40

r har doim raqobat kurashida yutib chiqadi. monopoliyalarning iqtisodiy asosi va ularning turlari iqtisodiyotda bozor mexanizmining samarali amal qilishi va raqobat muhitining ta’minlanishi monopoliyalar, ularning kelib chiqish sabablari va amaliyotidagi xususiyatlarini ko'rib chiqishni taqozo etadi. monopoliya tushunchasiga turli o'quv adabiyotlarida turlicha ta’rif beriladi. jumladan, ba’zi o'rinlarda unga “davlat, korxonalar, tashkilotlar, sotuvchilarning qandaydir xo'jalik faoliyatini amalga oshirishdagi mutlaq huquqi” monopoliya — monopol yuqori narxlarni o‘rnatish hamda monopol yuqori foyda olish maqsadida tarmoqlar, bozorlar va yaxlit makroiqtisodiyot ustidan hukmronlikni amalga oshiruvchi yirik korxonalar (firma, korporatsiyalar)ning birlashmalari. “monopoliya” atamasining kelib chiqishi bozorga oid tushunchalardan (ya’ni, grekcha “monoc” - yagona, bitta va “poleo” - sotaman) tarkib topsada, biroq uning iqtisodiy asoslari aslida ishlab chiqarishga borib taqaladi. monopoliyalar vujudga kelishining moddiy asosi ishlab chiqarishning to’planishi hisoblanadi. ishlab chiqarishning to‘planishi ishlab chiqarish vositalari, ishchi kuchi hamda mahsulot ishlab chiqarish hajmining yirik korxonalarda to'planishini namoyon etadi. kapitalning to'planishi — bu qo'shimcha qiymatning bir qismini jamg'arish (kapitallasht irish) …

Want to read more?

Download all 40 pages for free via Telegram.

Download full file

About "raqobat bozor iqtisodiyotida"

raqobat va monopoliy narxning mohiyati va shalklanish xususiyatlari bozor iqtisodiyotida raqobat reja: kirish asosiy qism 1. raqobatning mohiyati va obyektiv asoslari 2. monopoliyalarning mohiyati va uning vujudga kelish sabablari 3. mukammal bozorda raqobat va monopoliya 3. o‘zbekistonda raqobat muhitining vujudga kelishi xulosa adabiyotlar kirish raqobat bozor iqtisodiyotining va umuman tovar xo'jaligining eng muhim belgisi, uni rivojlantirish vositasi hisoblanadi. raqobatning iqtisodiy mazmunini tushunib olish unga turli tomondan yondashishini talab qiladi. mustaqil tovar ishlab chiqaruvchilar (korxonalar) o'rtasidagi raqobat tovarlarni qulay sharoitda ishlab chiqarish va yaxshi foyda keltiradigan narxda sotish, umuman, iqtisodiyotda o'z mavqyeini mustahkamlash uchun kurashdan iborat. b...

This file contains 40 pages in DOC format (1.3 MB). To download "raqobat bozor iqtisodiyotida", click the Telegram button on the left.

Tags: raqobat bozor iqtisodiyotida DOC 40 pages Free download Telegram