raqobat bozor iqtisodiyotida monopoliya

DOC 28 pages 136.0 KB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 136.0 KB

File type DOC

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

raqobat va monopoliy narxning mohiyati va shalklanish xususiyatlari bozor iqtisodiyotida monopoliya reja: kirish 1. monopoliya tushunchasi 2. bozorning asosiy modellari 3. aksmonopoliya siyosati xulosa adabiyotlar kirish raqobat bozor iqtisodiyotining va umuman tovar xo'jaligining eng muhim belgisi, uni rivojlantirish vositasi hisoblanadi. raqobatning iqtisodiy mazmunini tushunib olish unga turli tomondan yondashishini talab qiladi. mustaqil tovar ishlab chiqaruvchilar (korxonalar) o'rtasidagi raqobat tovarlarni qulay sharoitda ishlab chiqarish va yaxshi foyda keltiradigan narxda sotish, umuman, iqtisodiyotda o'z mavqyeini mustahkamlash uchun kurashdan iborat. bunda ular kerakli ishlab chiqarish vositalari, xom ashyo va materiallar sotib olish, ishchi kuchini yollash uchun ham kurashadi. ishlab chiqaruvchilar o'rtasidagi raqobat pirovardida iste’molchilarni o'ziga jalb etish uchun kurashni ham anglatadi. resurslarni yetkazib beruvchilar o'zlarining iqtisodiy resurslarini (kapital, yer-suv, ishchi kuchi) yuqori narxlarda sotish uchun raqobatlashadilar. ishlab chiqaruvchilar va resurslarni yetkazib beruvchilar o'rtasidagi raqobat bozor munosabatlari rivojlangan, iqtisodiyot to'liq erkinlashgan sharoitda yorqin namoyon bo'ladi. raqobat iste’molchilar o'rtasida ham yuz beradi: ular tovarlarni qulay …

2 / 28

dilar. bunda monopolchilarning shaxsiy manfaatiga asoslangan, ularning foydasini ko’zlagan shartlar qolgan barcha uchun majburiy hisoblanadi. bularga nisbatan boshqalar bozorga ta’sir o’tkazish kuchiga ega bo’lmay, o’z manfaatlarini ko’zlash imkonidan mahrum bo’ladilar. taklif hajmi va bozordagi baho monopoliya tomonidan belgilanadi. monopoliya holati firmalarga juda qo’l keladi. chunki xaridorlarga qaram bo’lish, ularning didiga qarab ish tutish zaruratidan holi bo’linib, ularning talabiga zid ish ko’rish imkoni tug’iladi. agarda xaridorlar majburiy qo’yilgan baholardan norozi bo’lsalar, monopolchi ishlab chiqarishni qisqartirib, savdoga chiqadigan tovar (xizmat)larni kamaytirishi mumkin. bunda xaridorlarning mavjud yuqori bahoni tan olishdan boshqa iloji qolmaydi, albatta. buning xaridorlarga qanday ta’sir etishi, kam xarajatli oilalarning ahvoli og’irlashuvi bilan monopoliyaning ishi bo’lmaydi. monopolchilarni faqat bir narsa: yuqori foyda va katta daromad qiziqtiradi. monopolcha bozorni boshqarishning turlicha foyda olish usullari mavjud bo’lishiga qaramay, ularning hammasi jamiyat uchun katta iqtisodiy zarar keltirishini insoniyat o’z tarixida ko’rib o’tdi. bu haqida keyinroq so’z yuritamiz. hozir tabiiy monopoliya haqida so’z yuritaylik. jamiyatning …

3 / 28

, gaz quvurlari kabilarni ko’rsatish mumkin. tabiiy monopoliya shunday holatni taqozo etadiki, bunda ob’ektiv kuchlar (tabiiy yoki texnik) sababli tovar ishlab chiqarish yoki xizmat ko’rsatish bir firma qo’lida bo’lib, lekin bu jamiyat uchun foydali hisoblanadi. buning oldini olib bo’lmaydi, hatto zaruriyati ham yo’q. ammo narx-navo bu monopoliyalar uchun davlat tomonidan yoki mahalliy hokimiyat tomonidan belgilanish zaruriyati tug’iladi. 2. bozorning asosiy modellari monopoliyaning o’sishi, uning raqobatga ta’siri bozorning shakllanishini o’zgartiradi. bu quyidagi jadvalda o’z aksini topgan. 2-jadval bozorning asosiy modellari belgilari raqobat va monopoliyaga qarab bozor modeli sof raqobat sof mono-poliya monopoliyali raqobat oligopoliya firmalar soni juda ko’p bitta ko’p bir nechagina mahsulot turi standartlashgan yagona, o’xshashi yo’q tabaqalash- gan sgandartlashgan yoki tabaqalashgan baho nazorati yo’q ta’sirli qisman cheklangan kirish sha roiti juda oson o’rab olin gan nisbatan engil ta’sirli to’siqlar mavjud narxsiz raqobat yo’q deyarli yo’q sifat, rek lama, savdo tamg’alari kabilarga e’tibor katta - juda keng qo’llaniladi jadvalda raqobat …

4 / 28

him narsa mahsulot ishlab chiqarishning bir firma ixtiyorida bo’lishi va uning o’rnini oluvchining yo’qligi, ya’ni haqiqatan ham bozordagi tanholikdir. chunki, monopoliyaning barcha xususiyatlari shundan kelib chiqadi. bu modelning to’rt muhim tomonini ko’rsatish mumkin: 1) sotuvchi yakka, tarmoqning tengdoshi yo’q, chunki firma yakkayu-yagona; 2) sotiladigan mahsulot juda yuqori darajada bo’lib, undan yaxshirog’i yoki uning o’rnini bosadigani yo’q (ko’pincha ba’zi xomashyo va yangi mahsulot ta’minotchilariga xos); 3) monopolist bozorga o’z hukmini o’tkazadi, bahoni nazorat qiladi, tovarning bozorga kelishini o’z qo’lida ushlab turadi; 4) monopolist tomonidan raqiblar uchun bozorga kirish yo’li to’la to’siladi. bunda uning yagonaligi ish bersa, zaruriyat tug’ilsa, sun’iy to’siqlar ham ishga solinadi. ayniqsa bunda patent, litsenziyalardan to’la foydalanish mumkin. hozircha shu bilan chegaralanib (chunki quyida yana monopolizmga qaytamiz), bundan keyingi model — monopollik raqobatni ko’rib chiqaylik. bunda tanholik yoki ommaviylik sharoiti hukmron bo’lmay, bozorda nisbatan ishlab chiqaruvchilar ko’p bo’ladiyu, lekin ularning tovarlari bir xil bo’lmay, farqlanadi. shuning uchun ham ishlab …

5 / 28

, tarmoqqa kirish va ma’lum tovar bozorida ishtirok etish oson ko’chadi. bunday bozor ishtirokchilari juda yirik ishlab chiqarishga ega bo’lmay, nisbatan katta bo’lmagan firmalar bo’lib, ularning xarajatlari uchun katta mablag’ talab etilmaydi. monopolli raqobatdagi monopollik mazmunini nima belgilaydi, degan savol tug’ilishi mumkin. bunga javoban shuni aytish mumkinki, tovar xillari turliligi, sotuvga chiqariladigan tovarlarning farqlanishi va o’ziga xos monopol egalikning mavjudligi bozorda monopol hukmronlikni yuzaga keltiradi. tovar ishlab chiqaruvchilarning yagona bo’lmay, yana boshqalarning bo’lishi va tarmoqqa kirish erkinligi mavjud bo’lishiga qaramay, o’z tabaqalashgan tovari yoki xizmatiga o’zi baho qo’yish imkoniga ega bo’ladi. bundan tashqari bu bozorda mayda va o’rta ishlab chiqaruvchilar bilan birga yiriklari ham ishtirok etadi. shuning uchun ham hozirgi zamon harbiy mamlakatlar bozori tuzilishida shu biz ko’rayotgan monopolli raqobat ustunlik qiladi. keyingi model — oligopoliya bo’lib, raqobatda ishtirok etuvchilarning ozchilikni tashkil etishi bilan farqlanadi. agar bozordagi raqiblar ko’pchilik bo’lmay, juda ozchilikni tashkil etib, miqdori o’ndan oshmasa, buni oligopoliya deyiladi. …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "raqobat bozor iqtisodiyotida monopoliya"

raqobat va monopoliy narxning mohiyati va shalklanish xususiyatlari bozor iqtisodiyotida monopoliya reja: kirish 1. monopoliya tushunchasi 2. bozorning asosiy modellari 3. aksmonopoliya siyosati xulosa adabiyotlar kirish raqobat bozor iqtisodiyotining va umuman tovar xo'jaligining eng muhim belgisi, uni rivojlantirish vositasi hisoblanadi. raqobatning iqtisodiy mazmunini tushunib olish unga turli tomondan yondashishini talab qiladi. mustaqil tovar ishlab chiqaruvchilar (korxonalar) o'rtasidagi raqobat tovarlarni qulay sharoitda ishlab chiqarish va yaxshi foyda keltiradigan narxda sotish, umuman, iqtisodiyotda o'z mavqyeini mustahkamlash uchun kurashdan iborat. bunda ular kerakli ishlab chiqarish vositalari, xom ashyo va materiallar sotib olish, ishchi kuchini yollash uchun ham kurashadi. i...

This file contains 28 pages in DOC format (136.0 KB). To download "raqobat bozor iqtisodiyotida monopoliya", click the Telegram button on the left.

Tags: raqobat bozor iqtisodiyotida mo… DOC 28 pages Free download Telegram