uglevodlarning organizmda almashinuvi

PPTX 67 pages 3.1 MB Free download

67 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.1 MB

File type PPTX

Pages 67

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 67

uglevodlarning me'da-ichak yo'llarida monosaxaridlarga qadar parchalanishi va hazm bo'lishi uglevodlarning organizmda almashinuvi hayvon organizmi tomonidan iste'mol kilinadigan o'simlik ozuka mahsulotlarining asosiy kismi uglevodlardan tashkil topgan. bularning ko'p qismi polisaxaridlar (kletchatka, kraxmal, glikogen), disaxaridlar (saxaroza, laktoza) va oz mikdorda monosaxaridlardan iboratdir. odam va hayvonlar ozuqasi tarkibida uglevodlar miqdor jihatdan birinchi o'rinni egallaydi. ular organizmda lipidlar bilan bir qatorda, asosan, energetik funksiyani bajaradi, ammo energiya hosil bo'lishi uchun tezda safarbar qilinadigan moddalar, uglevodlar, ayniqsa glyukozadir. katta yoshdagi odam, odatda, bir sutkada 450-600 g uglevod iste'mol qilar ekan, ovqatda uglevodlarni xamir, unli va donli ovqatlar, kartoshka, sut hamda shirinliklar tarkibidagi qand va bir oz miqdorda go'sht .hamda jigardagi glikogen shaklida qabul qiladi. organizmda uglevodlarning mikdori oz bo'lishiga karamasdan, organizm uchun kerak bo'lgan energiyaning asosiy kismi, ya'ni 50—60% shularning oksidlanishlari natijasida hosil bo'ladi. ozuka tarkibidagi di-va polisaxaridlar ovkat hazm qilish organlarida fermentlar ta'sirida monosaxaridlarga kadar gidrolizlanadi va konga fakat glyukoza shaklida so'riladi. bir va …

2 / 67

kkab tuzilishga ega bo'lgan shakarli moddalardagi ichki a—1,4 glyukozid bog'larni parchalaydi. bu fermentning ta'sirida ozuka tarkibidagi kraxmalning bir qismi maltozaga kadar gidrolizlanadi. maltoza, maltaza fermentining ta'sirida glyukozaga aylanadi. buni kuyidagicha ifodalash mumkin. amilazamaltaza kraxmal-->-maltoza---->-glyukoza kraxmal molekulasi ancha murakkab tuzilishga ega bo'lganligi, ya'ni amiloza va amilopektindan tashkil topganligi sababli amilaza kraxmalni to'lig'icha gidrolizlay olmaydi. u to'g'ri zanjir xolatida birikkan glyukopiranoza molekulalari orasidagi 1,4— glyukozid bog'larini parchalash xususiyatiga ega. tarmoklangan tuzilishga ega bo'lgan amilopektin molekulasidagi 1,6— glyukozid bog'larini esa maxsus amilo 1,6— glyukozidaza fermenti parchalash kobiliyatiga ega. ozuka tarkibidagi uglevodlar og'iz bo'shligidan qizilo'ngach orqali oshqozonga o'tadi. bu erda amilaza va maltaza fermentlarining ta'siri yo'qoladi. chunki bu erda muhit kislotali, ya'ni rn=1,5—2 dir. uglevodlar oshqozonda hech qanday o'zgarishga uchramaydi, bu erda uglevodlarni parchalovchi ferment yo'q. fakatgina cho'chqaning me'da shirasi tarkibida amilaza fermenti bor. oshqozonda o'zgarishga uchramagan uglevodlar 12 barmokli ichakka o'tadi va bu erda barcha murakkab tuzilishga ega bo'lgan uglevodlar me'da osti bezi …

3 / 67

g so'rilishi uchun imkoniyat yaratiladi. hosil bo'lgan oddiy shakarsimon moddalarning me'da-ichak yo'llarida so'rilish tezligi ham bir xil emas. ulardan fruktoza, galaktoza va mannozalar ichak devorlaridan so'rilish oldidan fosforli birikmalar xosil kilib, ichak devorlaridan shimilayotganda ular glyukozaga izomerizaniyalanadi va ichak vorsinkalarining kapilyarlari orqali faqat glyukoza holatidagina qon tomirlari sistemasiga shimilib, qon oqimi bilan birga birinchi navbatda jigarga boradi. masalan, fruktozaning glyukozaga o'tishini kuyidagicha ifodalash mumkin. bu jarayonda atf (adenozintri-fosfat) va geksokinaza, izomeraza hamda fosfataza fermentlari ishtirok etadi. ichak devorlarida galaktozaning glyukozaga aylanishi ham deyarli shu boskichlarda o'tib, unda atf, udf, galaktokinaza va fosfataza fermentlari ishtirok etadi. qon tarkibidagi qand mikdorining o'zgarishi va uning idora etilishi glyukoza — konning doimiy tarkibidagi kismi hisoblanadi. qon tarkibida glyukoza mikdorining doimo bir me'yorda saklanishi hayvon organizmi normal holatda bo'lishini va unda turli xil fiziologik jarayonlarning to'g'ri yo'nalishda o'tishini ta'minlaydi. me'da-ichak yo'llarida uglevodlarning parchalanishi natijasida hosil bo'lgan monosaxaridlarning (glyukoza) ichak vorsinkalari kapilyar darvoza venasidagi mikdori o'zgarib …

4 / 67

nning parchalanish funktsiyasi o'zgarishi natijasida konda glyukoza mikdorining ortishiga giperglikemiya deb, kand mikdorining kamayib ketish jarayonini esa gipoglikemiya deb ataladi. hayvon organizmida uglevodlar almashinuvining idora kilinishida me'da osti bezi faoliyatining, ya'ni unda ishlab chikiladigan insulin va glyukogon gormonlarining ahamiyati ham kattadir. insulin uglevodlar almashinuviga turlicha ta'sir ko'rsatadi. insulin etishmay kolganda konda glyukoza mikdori normadan oshib ketadi (giperglikemiya) «kandli diabet» kasalligi paydo bo'ladi. organizmga insulin gormoni ortikcha yuborilganda, kondagi glyukoza mikdori keskin kamayib ketib, gipoglikemiya yuz beradi. glyukagon gormoni esa glikogenning jigarda parchalanish jarayonini kuchaytiradi, ya'ni giperglikemiyani vujudga keltiradi. ta'siri insulin ta'siriga karama-karshi bo'ladi. uglevodlar almashinuvida jigarning roli me'da-ichak yo'llarida ichak vorsinkalarining kapilyarlari orkali konga so'rilgan monosaxaridlar (glyukoza) konning yo'nalishi bilan avvalo jigarga boradi va unda tegishli o'zgarishlarga uchraydi. jigar uglevodlarning modda almashinuv jarayonida xizmat kiladigan eng muhim organlardan biridir. u har-xil uglevod bo'lmagan moddalar va glyukozadan glikogenning sintezlanish jarayonini ta'minlaydi. jigar tarkibidagi glikogenning mikdori ozukaning tarkibi va ovkatlanish rejimiga bog'likdir. …

5 / 67

nish jarayoniga yo'likib, organizm ehtiyoji uchun sarflanadigan energiyaga aylanadi. jigar hujayralariga so'rilib o'tgan kondagi glyukoza maxsus fermentlar (geksokinaza va glyukokinaza) ishtirokida, atf ta'sirida fosforillanish jarayoniga uchrab, glyukoza- 6 fosfatga aylanadi. bu esa o'z navbatida fosfoglyukomutaza fermenti ta'siri ostida glyukoza — 1 — fosfatga aylanib, to'g'ridan-to'g'ri glikogen sintezlanishida katnashadi. organizmning fiziologik holati hamda to'qima va hujayralarning glyukozaga bo'lgan ehtiyojiga qarab, jigarda zahira glyukoza shaklida to'planib turgan glikogen qaytadan glyukozaga parchalanadi. bu jarayon faqatgina jigarda bo'ladigan maxsus fermentlar ishtirokida amalga oshadi. shuning uchun ham jigarni vakt-vakti bilan konni glyukoza bilan ta'minlab turuvchi organ deb hisoblash mumkin. boshka organlar esa o'z navbatida kondagi shu glyukoza hisobidan ta'minlanib turadi. hujayralarda glyukozadan glikogenning sintezlanishi qamda uglevodlarning anaerob va aerob sharoitda oksidlanishi hayvonlar ozukalarining asosiy tarkibiy kismini (o'rtacha 70—80%) uglevodlarning vakillari tashkil etadi. ma'lumki, uglevodlar kimyoviy tarkiblariga ko'ra uchta katta guruhga, ya'ni monosaxaridlar, oligosaxaridlar va polisaxaridlarga bo'lib o'rganiladi. monosaxaridlarning ba'zi vakillari (asosan glyukoza) yilning yoz va …

Want to read more?

Download all 67 pages for free via Telegram.

Download full file

About "uglevodlarning organizmda almashinuvi"

uglevodlarning me'da-ichak yo'llarida monosaxaridlarga qadar parchalanishi va hazm bo'lishi uglevodlarning organizmda almashinuvi hayvon organizmi tomonidan iste'mol kilinadigan o'simlik ozuka mahsulotlarining asosiy kismi uglevodlardan tashkil topgan. bularning ko'p qismi polisaxaridlar (kletchatka, kraxmal, glikogen), disaxaridlar (saxaroza, laktoza) va oz mikdorda monosaxaridlardan iboratdir. odam va hayvonlar ozuqasi tarkibida uglevodlar miqdor jihatdan birinchi o'rinni egallaydi. ular organizmda lipidlar bilan bir qatorda, asosan, energetik funksiyani bajaradi, ammo energiya hosil bo'lishi uchun tezda safarbar qilinadigan moddalar, uglevodlar, ayniqsa glyukozadir. katta yoshdagi odam, odatda, bir sutkada 450-600 g uglevod iste'mol qilar ekan, ovqatda uglevodlarni xamir, unli va donli ...

This file contains 67 pages in PPTX format (3.1 MB). To download "uglevodlarning organizmda almashinuvi", click the Telegram button on the left.

Tags: uglevodlarning organizmda almas… PPTX 67 pages Free download Telegram