ma’lumotlar bazasi va ularni boshqarish tizimlari

DOCX 10 pages 43.7 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 43.7 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

ma’lumotlar bazasi va ularni boshqarish tizimlari. reja 1. ma’lumotlar bazasi va ularni boshqarish tizimlari haqida tushuncha. 2. mbbtning asosiy tushunchalari 3. ma’lumotlar bazasi turlari. tayanch soʻz va iboralar: ma’lumotlar bazasi, maydon, yozuv. 1. ma’lumotlar bazasi axborot texnologiyalarning rivojlanishi va axborot oqimlarining tobora ortib borishi, ma’lumotlarning tez oʻzgarishi kabi holatlar insoniyatni bu ma’lumotlarni oʻz vaqtida qayta ishlash choralarini qidirib topishga undaydi. ma’lumotlarni saqlash, uzatish va qayta ishlash uchun ma’lumotlar bazasi (mb) ni yaratish, soʻngra undan keng foydalanish bugungi kunda dolzarb boʻlib qolmoqda. ma’lumotlar bazasi – bu oʻzaro bog’langan va tartiblangan ma’lumotlar majmuasi boʻlib, u koʻrilayotgan obyektlarning xususiyatini, holatini va obyektlar oʻrtasidagi munosabatni ma’lum sohada tavsiflaydi. darhaqiqat, hozirgi kunda inson hayotida mbda kerakli axborotlarni saqlash va undan oqilona foydalanish juda muhim rol oʻynaydi. sababi: jamiyat taraqqiyotining qaysi jabhasiga nazar solmaylik oʻzimizga kerakli ma’lumotlarni olish uchun, albatta, mbga murojaat qilishga majbur boʻlamiz. demak, mbni tashkil qilish axborot almashuv texnologiyasining eng dolzarb hal qilinadigan …

2 / 10

dan, mbdagi kerakli ma’lumotni bilish yoki izlash uchun biror dastur tuzishga hojat qolmasin. shuning uchun ham mbni tashkil etishda ma’lum qonun va qoidalarga amal qilish lozim. bundan buyon axborot soʻzini ma’lumot soʻzidan farqlaymiz, ya’ni axborot soʻzini umumiy tushuncha sifatida qabul qilib, ma’lumot deganda aniq bir belgilangan narsa yoki hodisa sifatlarini nazarda tutamiz. bugungi kunda ma’lumotlarni eng ishonchli saqlaydigan vositalardan biri esa hozirgi zamon kompyuterlaridir. kompyuterlarda saqlanadigan mb - bu maxsus formatga ega boʻlgan muayyan tuzilmali fayl demakdir. kompyuter xotirasida har bir fayl, yozuv deb ataladigan bir xil turdagi qismlardan iborat boʻladi. yozuv-oʻzaro bog’langan ma’lumotlarning bir qismidir. fayldagi yozuvlar soni, qaralayotgan ma’lumotning oʻlchoviga bog’liq. har bir yozuv esa maydon deb ataladigan boʻlaklardan tashkil topadi. maydon ma’lumotlarning, imkoni boricha, qisqa toʻplamidan iborat boʻlishi lozim. har bir maydon, oʻzi ifodalaydigan ma’lumotlariga koʻra, biror nomga ega boʻladi. fikrimizni misol bilan ifodalashga harakat qilamiz. masalan, biror oliy oʻquv yurtining aniq fakultetida tahsil olayotgan biror guruh …

3 / 10

zuvlarni esa faqat amaliy dasturlar yordamida olish mumkin boʻladi. modomiki shunday ekan, mb tashkil qilish, ularga qoʻshimcha ma’lumotlarni kiritish va mavjud mbdan foydalanish uchun maxsus mblar bilan ishlaydigan dasturlar zarur boʻladi. bunday dasturlar majmui ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi (mbbt) deb yuritiladi. aniqroq qilib aytganda, mbbt–bu koʻplab foydalanuvchilar tomonidan mbni yaratish, unga qoʻshimcha ma’lumotlarni kiritish va mbni birgalikda ishlatish uchun zarur boʻlgan dasturlar majmuidir. mbbtning tarkibida asosiy komponenti–bu ma’lumotlar boʻlsa, boshqa komponenti–foydalanuvchilar, hardware- texnik va software-dasturiy ta’minoti hisoblanadi. hardware tashqi qoʻshimcha xotiradan (disk, magnit lentasi) iborat boʻlsa, dastur qismi esa mb bilan foydalanuvchi oʻrtasidagi muloqotni tashkil qilishni amalga oshiradi. mbning tuzilishi oʻrganilayotgan obyektning ma’lumotlari koʻrinishi, ma’nosi, tuzilishi va hajmiga bog’liq boʻladi. odatda, foydalanuvchilar quyidagi kategoriyalarga boʻlinadilar: · foydalanuvchi-dastur tuzuvchi, · tizimli dastur tuzuvchi, · ma’lumotlar bazasi administratori. bunda dastur tuzgan foydalanuvchi mbbt uchun yozgan dasturiga javob beradi, tizimli dastur tuzuvchi esa butun tizimning ishlashi uchun javobgar hisoblanadi. u holda mb administratori …

4 / 10

bir ma’lumotlar foydalanuvchilar tomonidan tez ishlatilib turiladi, boshqalari esa faqat talab asosida ishlatiladi. shuning uchun ma’lumotlarni tashqi xotiralarda joylashtiriladi va uni shunday tashkil qilish kerakki, eng koʻp ishlatiladigan ma’lumotlarga murojaat qilish qulay boʻlsin. ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimida har bir mb modeli quyidagi xususiyatlari boʻyicha tavsiflanadi: 1. ma’lumotlar tuzilmalarining turi. 2. ma’lumotlar ustida bajariladigan amallar. 3. butunlikning cheklanganligi. bu xususiyatlarni e’tiborga olgan holda ma’lumotlar bazasi modellari quyidagi turlarga boʻlinadi: · daraxtsimon (ierarxik) modellar. · tarmoqli (toʻrli) modellar. · relatsion modellar. yana shu narsani ta’kidlash lozimki, ma’lumotlar bazasi modellarining faqatgina yuqorida qayd qilingan modeli mavjud deyish, notoʻg’ri. chunki, bulardan tashqari yana ma’lumotlar bazasining binar munosabatlar modeli, er – modellari, semantik model kabi boshqa turlari ham mavjud. lekin amalda asosan dastlabki ta’kidlangan 3 turli modellar koʻproq qoʻllanilib kelinmoqda. shuning uchun ham biz ushbu modellarga qisqacha toʻxtalib oʻtamiz. daraxtsimon (ierarxik) modelda obyektlar yozuvlar koʻrinishida ifodalanadi. masalan, qoʻyroqda keltirilgan rasmda dasturlash tillarining daraxtsimon modeli koʻrsatilgan. …

5 / 10

ngan modullardan tashkil topgan: · mb boshqarish bloki disklardagi ma’lumotlar bilan foydalanuvchi dasturi va tizimning soʻrovi (guery) orasidagi interfeysni aniqlaydi. · fayl menedjeri-ma’lumotlar tuzilmasi bilan disklar oʻrtasidagi bog’lanishni boshqaradi. · guery-protsessor ingliz tilida yozilgan guery gaplarini mbni boshqarish bloki tushunadigan tilga oʻtkazadi. · prekompilator dml(data manipulation language) ma’lumotlar bilan manipulatsiya qiladigan til boʻlib, u quyidagi operatsiyalarga javob beradi: 1. mbdan ma’lumotlarni ajratib olish, 2. mbga ma’lumotlarni kiritish, 3. mbdan ma’lumotlarni olib tashlash, 4. mbni modifikatsiya (oʻzgartirishlar) qilish. · kompilator ddl(data definition language)-mb tilini, uning tuzilmasini va tashqi xotiralardagi axborot turini aniqlaydi. mbning tuzilmasi koʻpincha jadval shaklida boʻladi. shuni ta’kidlash lozimki, hozirgi vaqtda deyarli barcha mbbtlar asosan relatsion modellar asosida tashkil qilinmoqda. shuni nazarda tutgan microsoft office korporatsiyasi ham eng ommalashgan dastur vositalarga ega, bu dastur vositalari ixtiyoriy sohada yuqori darajadagi professional hujjatlar tayyorlash imkonini beradi. shulardan biri mblar bilan ishlashga moʻljallangan microsoft access dasturi boʻlib, bu dastur visual basic for …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ma’lumotlar bazasi va ularni boshqarish tizimlari"

ma’lumotlar bazasi va ularni boshqarish tizimlari. reja 1. ma’lumotlar bazasi va ularni boshqarish tizimlari haqida tushuncha. 2. mbbtning asosiy tushunchalari 3. ma’lumotlar bazasi turlari. tayanch soʻz va iboralar: ma’lumotlar bazasi, maydon, yozuv. 1. ma’lumotlar bazasi axborot texnologiyalarning rivojlanishi va axborot oqimlarining tobora ortib borishi, ma’lumotlarning tez oʻzgarishi kabi holatlar insoniyatni bu ma’lumotlarni oʻz vaqtida qayta ishlash choralarini qidirib topishga undaydi. ma’lumotlarni saqlash, uzatish va qayta ishlash uchun ma’lumotlar bazasi (mb) ni yaratish, soʻngra undan keng foydalanish bugungi kunda dolzarb boʻlib qolmoqda. ma’lumotlar bazasi – bu oʻzaro bog’langan va tartiblangan ma’lumotlar majmuasi boʻlib, u koʻrilayotgan obyektlarning xususiyatini, holatini v...

This file contains 10 pages in DOCX format (43.7 KB). To download "ma’lumotlar bazasi va ularni boshqarish tizimlari", click the Telegram button on the left.

Tags: ma’lumotlar bazasi va ularni bo… DOCX 10 pages Free download Telegram