o‘simpliklar gayorug‘lik va issiqlikning ta’siri

PPTX 20 pages 420.5 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 420.5 KB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

tabiiy fanlar fakulteti biologiya yo’nalishi 3-kurs talabalari uchun o’simliklar ekologiyasi fanidan 3-ma’ruza taqdimoti mavzu: o‘simliklarga yorug‘lik va issiqlikning ta’siri tabiiy fanlar fakulteti biologiya yo’nalishi 3-kurs talabalari uchun o’simliklar ekologiyasi fanidan 3-ma’ruza taqdimoti mavzu: o‘simliklarga yorug‘lik va issiqlikning ta’siri reja: 1 2 3 4 issiqlik va uning o‘simliklar hayotidagi roli o’simliklarning yorug’lik ta’siriga ko’ra ekologik guruhlari o’simliklarning issiqlik ta’siriga ko’ra ekologik guruhlari yorug‘lik va uning o‘simliklar hayotidagi roli yorug‘lik va uning o‘simliklar hayotidagi roli yorugʻlik – bu elektromagnit toʻlqinlar. yer foydalaniladigan radiatsion energiyaning deyarli hammasini (90%ni) atmosferaning yuqori chegarasida quyoshdan oladi. atmosferaga yetib kelgan yorug‘lik nurlarining to‘lqin uzunligi 200 dan 4000 nm gacha o‘zgarib turadi. xalqaro birliklar sistemasida (si) yorug‘lik nurlarining to‘lqin uzunligini mikrometr (mkm) va nanometr (nm) bilan o‘lchash qabul qilingan. bunda: 1 mkm =10-3 mm=10-4 sm = 10-3 nm; 1 nm =10-6 mm = 10-7 sm =10 angetrem (a) = 10-10 m ga teng. quyoshdan tushadigan nur energiyasining ko‘p …

2 / 20

ini 750-4000 nm to‘lqinli infraqizil nurlar tashkil etadi. to‘lqin uzunligi 4000 nmdan ortiq bo‘lgan nurlar uzun to‘lqinli yoki uzoq infraqizil nurlardan iborat. yer sathidagi issiqlik nurlanishi ana shu to‘lqin energiyasi hisobiga ro‘y beradi. kleshnin, 1954 o‘simliklar bargiga tushadigan quyosh nuri energiyasini ta’sir ko‘rsatishi bo‘yicha 4 ta fiziologik zonaga bo‘lish mumkin: to‘lqin uzunligi 300-520 nm bo‘lgan ta’sir zonasi to‘lqin uzunligi 520-700 nm bo‘lgan ta’sir zonasi to‘lqin uzunligi 700-1050 nm bo‘lgan ta’sir zonasi to‘lqin uzunligi 1050 nm dan yuqori to‘lqindagi zona 1.to‘lqin uzunligi 300-520 nm bo‘lgan ta’sir zonasi. bu to‘lqindagi nurlar o‘simliklar xlorofilli, protoplazma, fermentlar tomonidan yutiladi. lekin uning asosiy qismi xlorofillar tomonidan yutiladi. 2.to‘lqin uzunligi 520-700 nm bo‘lgan ta’sir zonasida nurlarning yutilishi xususan xlorofillga bog‘liq bo‘ladi. bu to‘lqindagi nurlar to‘q; sariq-qizil nurlar xissasiga to‘g‘ri keladi. ular fotosintez protsessida qanchalik katta ahamiyatga ega ekanligi k. a. timiryazev tomonidan ko‘rsatib o‘tilgan edi. bu radiatsiyadagi nurlar o‘simliklarda boradigan barcha fiziologik protsesslar fotosintez, rivojlanish, shakllanish …

3 / 20

orofill tomonidan yutiladi va bizningcha, ular fotosintez protsessida foydali bo‘lishi mumkin. har holda infraqizil nurlarning yo‘qolishi mahsuldorlikning qisman pasayishiga olib kelishi kuzatilgan. sariq-yashil nurlar o‘simlik barglari tomonidan kam yutiladi va fotosintez protsessiga bevosita ta’sir etmaydi, lekin bu xildagi nurlar, bizningcha, barglarda kuchli darajada yorug‘likdan qo‘zg‘alish manbai sifatida xizmat qilib, yorug‘likdan qo‘zg‘alishni tartibga soladi va shu yo‘l bilan fotosintez protseesiga ta’sir ko‘rsatadi. ultrabinafsha nurlar tirik organizmlarga falokatli ta’sir ko‘rsatadi. masalan, 30 sm qalinlikdagi suv to‘satdan nurlantirilganda mutlaqo steril holatga keladi. haqiqatan ham, bu to‘lqindagi nurlar o‘simliklar tanasiga uncha chuqur kirmaydi, ular ta’sirida, odatda, epidermis nobud bo‘ladi, hujayralarda ichkarida joylashgan sitoplazma esa himoyalangan holda saqlanib qoladi. ultrabinafsha nurlar antotsian tomonidan yaxshi yutiladi; shunga ko‘ra, bu pigment ekran kabi ta’sir ko‘rsatib, o‘simliklarni himoyalaydi. ultrabinafsha nurlar xlorofillga deyarli ta’sir qilmaydi, lekin zaiflashib qolgan (rangsiz) o‘simliklarda ularning ta’siri ostida xlorofill intensiv ravishda hosil bo‘ladi. o‘simliklarga tushadigan yorug‘lik 2 xil ko’rinishda bo’ladi: - bevosita to‘g‘ri (tik) …

4 / 20

issiq bo‘lgan jismdan sovuqroq jismga o‘tishi mumkin. issiqlikning bunday o‘zgarishi yoki uzatilishining uchta usuli: radiatsiya, issiklik almashinuvi va konveksiya usuli mavjud. radiatsiya deganda, quyoshdan yoki quyosh nuridan isigan jismdan har xil uzunlikdagi (nurlar) tulqinlar tarqalishi tushuniladi. atmosfera kuyosh radiatsiyasining yoki insolyatsiyaning ma’lum bir qismini tutib qoladi, qolgan qismi esa yergacha yetib kelib, uni isitadi. yer isigandan keyin, o‘z navbatida, olgan energiyaning bir qismini atmosferaga qaytaradi. lekin atmosfera xuddi ekran singari vazifani bajaradi, ya’ni o‘ziga tushgan energiyani tutib qolib, bir qismini qaytaradi. temperatura termini (jismning isiganlik darajasi) jismning molekulyar aktivligi darajasini ifodalash uchun ishlatiladi. shunga ko‘ra, issiqlikni «temperatura» dan farq qila bilish kerak. boshqacha aytganda, «temperatura» sifat ko‘rsatkichi (molekulyar aktivlik darajasi), «issiqlik» esa miqdor ko‘rsatkichi hisoblanadi. buni bironbir narsaning ikki xil massasini bir xil temperaturagacha isitish uchun kichigiga kattasiga nisbatan kam energiya sarflanishdan ham bilish mumkin. o’simliklarning yorug’lik ta’siriga ko’ra ekologik guruhlari vizner o‘simliklarning yorug‘likka munosabatini hisobga olgan xolda ularni uchta …

5 / 20

, organlari suv yuzasida bo‘ladigan ko‘plab gidrofitlar ham kiradi. o‘rmon zonasidagi birinchi yarus o‘simliklari asosan daraxtlardan, ya’ni geliofitlardan tashkil topgan bo‘ladi. bu gruppaga o‘simlik qoplami bir-biriga kirishib ketmaydigan, ochiq yerlarda o‘sadigan o‘simliklarning, masalan, okqaldirmoq singari ayrim turlari ham kiradi. lekin geliofitlar gruppasiga kiradigan ayrim o‘simliklar bir oz soyalangan joylarda o‘sishga ham moslashgan bo‘ladi. shuning uchun ular orasida soyada o‘sa olmaydigan fakultativ gelifitlarni va soyada o‘sa oladigan obligat geliofitlarni farqlash mumkin. soyaga chidamli o‘simliklar. bu gruppaga kunduzgi to‘liq yorug‘da o‘sa oladigan, lekin bir oz soya joyda yanada yaxshi o‘sadigan o‘simlik turlari kiradi. turning soyada o‘sishga «moslashish» chegarasi ko‘p sabablarga bog‘liq bo‘ladi. chunonchi, u gullaydigan o‘simliklarda gullamaydiganlarga qaraganda yuqori bo‘ladi, madaniy o‘simliklar ular ustirilayotgan joyda konkurentlari ham bo‘lishi tufayli soyaga bemalol bardosh bera oladi va hokazo. soyasevar o‘simliklar (ssiofitlar) tabiiy sharoitda to‘liq yorug‘likda o‘sa olmaydi. garner va allard aktinoritmizm belgilari buyicha o‘simliklarni quyidagi 3 gruppaga bo‘ladilar: uzun kun o‘simliklari neytral qisqa kun …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘simpliklar gayorug‘lik va issiqlikning ta’siri"

tabiiy fanlar fakulteti biologiya yo’nalishi 3-kurs talabalari uchun o’simliklar ekologiyasi fanidan 3-ma’ruza taqdimoti mavzu: o‘simliklarga yorug‘lik va issiqlikning ta’siri tabiiy fanlar fakulteti biologiya yo’nalishi 3-kurs talabalari uchun o’simliklar ekologiyasi fanidan 3-ma’ruza taqdimoti mavzu: o‘simliklarga yorug‘lik va issiqlikning ta’siri reja: 1 2 3 4 issiqlik va uning o‘simliklar hayotidagi roli o’simliklarning yorug’lik ta’siriga ko’ra ekologik guruhlari o’simliklarning issiqlik ta’siriga ko’ra ekologik guruhlari yorug‘lik va uning o‘simliklar hayotidagi roli yorug‘lik va uning o‘simliklar hayotidagi roli yorugʻlik – bu elektromagnit toʻlqinlar. yer foydalaniladigan radiatsion energiyaning deyarli hammasini (90%ni) atmosferaning yuqori chegarasida quyoshdan oladi. atmosferaga...

This file contains 20 pages in PPTX format (420.5 KB). To download "o‘simpliklar gayorug‘lik va issiqlikning ta’siri", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘simpliklar gayorug‘lik va iss… PPTX 20 pages Free download Telegram