o’simliklar ekologiyasidan 6-ma’ruza taqdimoti

PPTX 21 стр. 1,9 МБ Бесплатная загрузка

21 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,9 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 21

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 21

powerpoint presentation o’simliklar ekologiyasi fanidan 6-ma’ruza taqdimoti mavzu: tuproq – ekologik omil tuproq va uning tuzilishi tuproqning mexanik tarkibining ekologik ahamiyati tuproqning kimyoviy xossalarining ekologik ahamiyati tuproqdagi tirik organizmlarning ekologik ahamiyati reja: tuproq va uning tuzilishi tuproq qoplami yerning mustaqil qobigi (pedosfera) bo‘lib u biosferaning energiya balansida muhim rol o‘ynaydi. v.v.dokuchayev tuproqlarni yerning ustki qobig‘ini hosil qiluvchi alohida tabiiy jismlar deb ta’riflaydi. tuproq va uning tuzilishi tuproqlar yuza tog‘ jinslariga fizik-geografik muhit bilan organizmlarning tasiri ostida paydo bo‘lgan. tuproqning asosiy xususiyati o‘simliklar organik moddalar hosil qilishini, ya’ni uning unumdorligini ta’minlash uchun sharoit yaratishdan iborat. tuproqning ana shu unumdorligi tufayli o‘simliklar bemalol o‘sa oladi va quyosh energiyasidan foydalanib, yangi organik moddalar sintezlaydi. tuproqning tog‘ jinslaridan farq qiladigan xususiyatlari: tuproq qatlamining vertikal bo‘yicha bir xil emasligi, ya’ni gorizontlarga ajralishi; tuproqning muhim botanik geografik ahamiyatga ega bo‘lgan bo‘shliqlarida sodir bo‘ladigan o‘zgaruvchanlikning keskin namoyon bo‘lishi; tog‘ jinslariga xos bo‘lmagan fizik xususiyatlar, suv o‘tkazuvchanlik, havo …

2 / 21

tuproq orasidagi bog‘liqlikni o‘rganishga harakat qilganlar. o. dekandol (1832) tuproqning organik moddalariga katta ahamiyat bergan, unger (1836) tuproqning ximiyaviy xossalarini, turman (1849) fizik xossalarini birinchi o‘ringa qo‘ygan. gola (1919) tuproq eritmasining osmotik bosimiga ko‘proq e’tibor bergan. lekin o‘simlik uchun ham, umuman o‘simliklar uchun ham tuproqning barcha asosiy xossalari: uning kimyoviy tarkibi (mineral oziqlanishidagi elementlar, kislotaliligi va hokazolar), mexanik tarkibi, strukturasi, tuproq hosil qilish harakteri, tuproqning kelib chiqish tarixi va tuproq tiplari katta ahamiyatga ega. tuproqning ayrim xossalari quyidagilar: tuproqning yoshi tuproqning suv rejimi tuproqning issiqlik rejimi tuproqning havo rejimi tuproqning mexanik tarkibining ekologik ahamiyati tuproqning mexanik (yoki granulometrik) tarkibi nurash protsesslari va keyinchalik ona jinsning biologik qayta ishlanishi natijasidir. odatda, u turli o‘lchamdagi mineral zarrachalarning protsent hisobdagi nisbati bilan harakterlanadi. umuman olganda tuproq; mexanik tarkibining o‘simliklarga va o‘simliklar to‘plamiga bevosita ko‘rsatadigan ta’siri juda kam desa bo‘ladi. uning ta’siri, masalan, tuproq zichligining ortishida namoyon bo‘ladi. bu esa o‘simliklar ildizining chuqur kirib …

3 / 21

talashtiradi va ildizlarning tuproq zarrachalariga tegib turish imkoniyatini oshiradi. tuproq zarrachalari hajmiga ko’ra 2 tipga bo’linadi: og‘ir tuproqlar yengil tuproq tuproq zarrachalarining «o‘ziga xos, ya’ni ichki yig‘indi yuzasi» oziq moddalarning saqlanib turishida va mikroorganizmlar faoliyatida katta ahamiyatga ega. bu yuza kancha katta bo‘lsa, tuproqning ion almashtirish xususiyati shuncha yuqori bo‘ladi va u shuncha ko‘p suv saqlaydi. bu satx kichrayishi bilan tuproq zarrachalari orasidagi moddalar almashinuvi imkoniyati ham kamayadi. mineral zarrachalar o‘lchamiining maydalashishi tufayli tuproqning suv saqlash xususiyati ortadi, aeratsiyasi esa pasayib ketadi. bunday tuproqlar isishi uchun ko‘p issiqlik kerak bo‘ladi (ular «og‘ir tuproqlar» deyiladi). «yengil tuproq» deganda (mineral zarrachalari ancha yirik bo‘ladi), ancha issiq quruq, lekin tarkibida oziq moddalar kam bo‘ladigan tuproq haqida tushuncha paydo bo‘ladi. mineral zarrachalari ancha yirik bo‘lgan qumli tuproqlarning gumid iqlim sharoitida suv va havo o‘tkazuvchanligi yuqori bo‘ladi, ularning chuqur qatlamlarigacha isiydi, shunga ko‘ra, ular tufayli janubdagi ancha issiqsevar o‘simlik turlari shimoliy zonaga kirib borishi mumkin. …

4 / 21

; qo‘shimcha ildizlar hosil qilishi; transpiratsiyani kamaytirish yo‘llaridan biri mayda barglilik va bargsizlik (afilliya) dir. substrat harakatchan bo‘lgani uchun, odatda, psammofitlar anemoxorlar bo’lishi. substratning mexanik xususiyati qoyalarda, sochilmalarda, toshloqlarda o‘sadigan o‘simliklar (litofitlar) ga ham katta ta’sir ko‘rsatadi. ildizlar o‘sishi mumkin bo‘lmagan qoyalar va toshlar yuzasida birinchi navbatda epifit o‘simliklar, mikroorganizmlar, suvo’tlar, lishayniklar o‘sadi, ular uzoq davom etadigan biologik nurashga sabab bo‘ladi. agar qoya va toshlarda yoriqlar bo‘lsa, ayniqsa tuproq bilan to‘lgan bo‘lsa, u yerda xasmofit o‘simliklar o‘sadi. nihoyat, harakatchan tog‘ sochilmalarida substratning harakatchanligiga moslashgan xilma-xil o‘simliklar turi o‘sadi. bu xildagi o‘simliklar sochilmalarni asta-sekin mustaqkamlaydi, harakatini to‘xtatadi va keyinchalik mayda tuproq zarrachalari to‘plangandan keyin u yerda butalar va o‘tlar o‘sadi. tuproqning kimyoviy xossalarining ekologik ahamiyati tuproqning fizik yoki kimyoviy xossalaridan qaysi biri o‘simliklar hayotida hal qiluvchi ahamiyatga ega ekanligini aniqlashda tuproqning bir xossasini boshqasidan ajratish qiyin, ya’ni bunda o‘simliklar uchun zarur bo‘lgan tuproq ekologik sharoitining butun kompleksini hisobga olish zarur bo‘ladi. …

5 / 21

d ko‘rsatkichi bilan ifodalanadi. dengizlarda umuman ph ning qiymati ancha tug‘run bo‘lib, u taxminan 8,0 ga teng. quruqlikda esa yashash joyiga qarab ph o‘zgarib turadi; muayyan yashash joyi chegarasida ph tuproq gorizontlari bo‘yicha, ya’ni vertikal bo‘yicha o‘zgaradi. tuproqning yuza qatlami kislota hosil qiluvchi organik moddalarga boy bo‘lganligi uchun har doim kislotali bo‘ladi. tabiiy sharoitda tuproqning kislotaliligi iqlim, ona jins, tuproqning mineral va organik tarkibi, joyning relefi, shuningdek, o‘simliklar ta’sirida shakllanadi. masalan, yaylov va cho‘llarning arid (quruq) sharoitida neytral va ishqoriy tuproqlar sernam, sovuq iqlimli sharoitda esa kislotali tuproqlar ustunlik qiladi. gumid (nam) sharoitda yog‘ingarchilik ko‘p va temperatura past bo‘lganligi uchun o‘simliklar qoldig‘ining parchalanishi protsessi oxirigacha yetmaydi va suvda oson eriydigan ko‘p miqdordagi organik kislotalar hosil bo‘lishi bilan birga boradi. bu holda tuproqda ohak yetishmasligidan u kislotali reaksiyaga ega bo‘ladi. masalan, mo’tadil zonadagi ninabargli o‘rmonlar tuprog‘ining reaksiyasi ko‘pincha 5 ga yaqin, sfagnum moxi o‘sgan botqoqliklarda 4 ga teng yoki undan pastrok …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 21 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o’simliklar ekologiyasidan 6-ma’ruza taqdimoti"

powerpoint presentation o’simliklar ekologiyasi fanidan 6-ma’ruza taqdimoti mavzu: tuproq – ekologik omil tuproq va uning tuzilishi tuproqning mexanik tarkibining ekologik ahamiyati tuproqning kimyoviy xossalarining ekologik ahamiyati tuproqdagi tirik organizmlarning ekologik ahamiyati reja: tuproq va uning tuzilishi tuproq qoplami yerning mustaqil qobigi (pedosfera) bo‘lib u biosferaning energiya balansida muhim rol o‘ynaydi. v.v.dokuchayev tuproqlarni yerning ustki qobig‘ini hosil qiluvchi alohida tabiiy jismlar deb ta’riflaydi. tuproq va uning tuzilishi tuproqlar yuza tog‘ jinslariga fizik-geografik muhit bilan organizmlarning tasiri ostida paydo bo‘lgan. tuproqning asosiy xususiyati o‘simliklar organik moddalar hosil qilishini, ya’ni uning unumdorligini ta’minlash uchun sharoit yaratis...

Этот файл содержит 21 стр. в формате PPTX (1,9 МБ). Чтобы скачать "o’simliklar ekologiyasidan 6-ma’ruza taqdimoti", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o’simliklar ekologiyasidan 6-ma… PPTX 21 стр. Бесплатная загрузка Telegram