aniq va tabity fanlarni o’qitish metodikasi (fizika va astranomiya)

PPTX 34 pages 8.5 MB Free download

34 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 8.5 MB

File type PPTX

Pages 34

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 34

sipiral va elliptik gallaktikalarning paydo bo’lishi. spiral va elliptik gallaktikalar reja: 1.spiral va elliptik gallaktikalarning paydo bo’lishi 2.spiral gallaktikalar 3.elliptik gallaktikalar galaktikalar koinotning «g’ishtlari» hisoblanadi, shu sababli ularning qanday yuzaga kelgani va rivojlanish bosqichlari masalasi astrofizikaning hozirgi kundagi dolzarb muammolaridan biridir. galaktikalarning vujudga kelish nazariyasida ikkita bir-biriga qarama-qarshi bo’lgan tassavurotlar mavjud: 1) koinot evolyusiyasining boshlang’ich bosqichida avval galaktikalar protoo’tato’dalari shakllangan va ular asta-sekin yuzaga kelgan gravitasion beqarorlik natijasida bosqichma-bosqich bo’laklarga (fragmentasiyalarga) bo’linib borib, protogalaktikalar yuzaga kelgan va ulardan oqibat natijada galaktikalar vujudga kelgan; 2) koinotda avval yulduzlar sharsimon to’dalarining protobulutlari paydo bo’lgan va ular asta-sekin birlashib protogalaktikalarni, ular zaminida esa galaktikalar yuzaga kelgan. uzoq yillar davomida, aniqrog’i 80-yillarga qadar elliptik galaktikalar asosan asta siqilayotgan protogalaktikaning o’z o’qi atrofida aylanish tezligi oshib borishi tufayli vujudga kelgan deb tushunilgan. hususan, gott-iii elektron hisoblash mashinasida qator sonli tajribalar o’tkazilinib, yuqoridagi siqilish jarayoni natijasida elliptik galaktikalar vujudga kelishi mumkinligini nazariy tasdiqlangan. bu usul bilan …

2 / 34

liptik gallaktikaning paydo bo’lishi. bu davrda parallel ravishda qator nazariy ishlar ham bajarildi. hususan, d.linden-bell elliptik galaktikalarning regulyar yorqinligini ular evolyusiyasining boshlang’ich davridagi nostasionar va o’ta aktiv kollektiv relaksasiya jarayoni bilan tushuntirib berdi. elliptik gallaktikalarning paydo bo’lishi galaktikamizda yulduzlararo muhit va yulduzlar moddasining umumiy mikdorlari nisbati vaqt o’tishi bilan o’zgarib turadi, chunki yulduzlararo diffuz muhitdan yulduzlar paydo bo’ladi va ular o’zlarining evolyusiyalari oxirida oq karliklar hamda neytron yulduzlarga aylanishlari natijasida muhitini ma’lum bir qismlarini yana yulduzlararo muhitga chiqazib yuboradilar. shu yo’sinda galaktikamizdagi yulduzlararo muhit miqdori vaqt o’tishi bilan kamayib borishi kerak. xuddi shunday hol boshqa galaktikalarda ham kuzatiladi. yulduzlar qarida modda qayta ishlanishi natijasida galaktikamiz geliy va og’ir elementlar bilan boyib borgan, buning oqibatida uning kimyoviy tarkibi vaqt o’tishi bilan o’zgarib boradi. galaktika asosan vodorod gazidan iborat bulutdan yuzaga kelgan deb taxmin qilinadi. hattoki, bu bulutda vodorodan tashqari boshqa element bo’lmagan deb ham fikr yuritiladi. galaktika sferik tashkil etuvchi qismidagiga …

3 / 34

tadiki, tez aylanuvchi bunday bulut bizning galaktikada kuzatiladigan yassi disk shaklini olishi kerak. shu sababli, nisbatan kechroq yuzaga kelgan yulduzlar tekislik tashkil etuvchi qismni hosil qilgan. bu vaktga kelib, yulduzlararo gaz tekislik shaklidagi disk ko’rinishini olgan va u yulduzlar qa’rida qayta ishlanishdan o’tgani natijasida nisbatan og’ir elementlarni o’zida mujassamlagan. shu sababli tekislik tashkil etuvchi qismidagi yulduzlar ham og’ir elementlarga boy bo’lgan. ko’pincha tekislik tashkil etuvchi qismdagi yulduzlar ikkinchi avlod, sferik tashkil etuvchi qismdagilar esa birinchi avlod yulduzlari deb ataladi va bu bilan tekisliklik tashkil etuvchidagilar boshlang’ich yulduzlar qa’rida bo’lib chiqqan moddadan yuzaga kelgan degan fikrga ishora qilinadi. elliptik gallaktikaning paydo bo’lishi. spiral gallaktikalarning paydo bo’lishi spiral galaktikalarda ham rivojlanish etapi xuddi shunday ro’y bergan deyish mumkin. yulduzlararo gaz mujassamlashgan spiral tarmoqlar shakli galaktika umumiy magnit maydon kuch chiziqlari yo’nalishidan aniklanadi. yulduzlararo gaz “yopishgan” magnit maydon eguluvchanligi gaz diskining yupqalanishini chegaralaydi. agar yulduzlararo gazga faqat og’irlik kuchi ta’sir etganda edi, uning …

4 / 34

xuddi shunday xususiyatga elliptik galaktikalar ega. ularning spiral galaktikalardan farqi ham aylanish tezliklari kichikligidadir. yuqorida aytilganlardan ma’lum bo’ladiki, nima uchun elliptik galaktikalarda yulduzlararo gaz va yulduzlarning boshlang’ich sinflariga xos yulduzlar kam. shunday qilib, galaktikalarning vujudga kelishi taxminan sferik shakldagi gaz buluti bosqichidan boshlanadi. bu bulut vodorod gazidan iborat bo’lib, u birjinsli bo’lmagan. gazning alohida bo’laklari harakatlanib, bir-birlari bilan to’qnashishlari natijasida kinetik energiyalarini yo’qotganlar va oqibatda bulutda siqilish jarayoniga olib kelgan. agar bu bulutning aylanish tezligi katta bo’lsa spiral galaktika, aylanish tezligi kichik bo’lsa undan elliptik galaktika vujudga kelgan. spiral galaktika -bu spiral qo'llarga ega va shamol tegirmoni shaklini eslatuvchi disk shaklidagi ulkan harakat guruhidir. spiral galaktikalarning uchdan ikki qismi markaziy barga ega bo'lib, u barikali spiral galaktika deb nomlanuvchi turlardan biridan iborat. ularni oddiylaridan farqlash uchun shunday nomlanadi. unda bardan chiqqan ikkita spiral va bitta yo'nalishda shamol bor. ushbu turdagi spiral galaktikaga somon yo'li misol bo'ladi. spiral gallaktikalar spiral galaktikaning …

5 / 34

i quyidagicha harflar bilan kodlagan: elliptik galaktikalar uchun e, lentikulyar shakldagi galaktikalar uchun so, spirallar uchun s. keyinchalik yana ikkita toifaga sb to'siqli spiral galaktikalar va naqshsiz va tartibsiz galaktikalar qo'shildi: irr. barcha kuzatilgan galaktikalarning taxminan 90% elliptik yoki spiraldir. faqat 10% irr toifasiga kiradi. xabblning sozlash vilkasining qo'llarida spiral galaktikalar joylashgan: oddiy spirallar uchun s va to'siqli spirallar uchun sb. kichik harflar pastki turlarini bildiradi: "a" bobinlar yadro atrofida mahkam yopilganligini, "c" esa bo'shashganda ishlatiladi. shuningdek, gazning ulushi mos ravishda oshadi. somon yo'li sbb turiga kiradi, quyosh spiral qo'llarning birida joylashgan: "orion" qo'li, chunki bu yulduz turkumining yulduzlari ham topilgan, chunki bu yerdan ko'rinadigan eng ajoyib narsalardan biri. spiral gallaktika turlari spiral gallaktikalarga misollar sut yo’li girdobli galaxsy andromeda spiral gallaktikaning elliptik gallaktikadan farqlari 1 .spiral galaktikani elliptik galaktika bilan adashtirish oson. ularning orasidagi eng aniq farq shundaki, elliptik galaktikadagi yulduzlar spirallarga qaraganda bir tekis taqsimlangan. ushbu turdagi spiral …

Want to read more?

Download all 34 pages for free via Telegram.

Download full file

About "aniq va tabity fanlarni o’qitish metodikasi (fizika va astranomiya)"

sipiral va elliptik gallaktikalarning paydo bo’lishi. spiral va elliptik gallaktikalar reja: 1.spiral va elliptik gallaktikalarning paydo bo’lishi 2.spiral gallaktikalar 3.elliptik gallaktikalar galaktikalar koinotning «g’ishtlari» hisoblanadi, shu sababli ularning qanday yuzaga kelgani va rivojlanish bosqichlari masalasi astrofizikaning hozirgi kundagi dolzarb muammolaridan biridir. galaktikalarning vujudga kelish nazariyasida ikkita bir-biriga qarama-qarshi bo’lgan tassavurotlar mavjud: 1) koinot evolyusiyasining boshlang’ich bosqichida avval galaktikalar protoo’tato’dalari shakllangan va ular asta-sekin yuzaga kelgan gravitasion beqarorlik natijasida bosqichma-bosqich bo’laklarga (fragmentasiyalarga) bo’linib borib, protogalaktikalar yuzaga kelgan va ulardan oqibat natijada galaktikalar...

This file contains 34 pages in PPTX format (8.5 MB). To download "aniq va tabity fanlarni o’qitish metodikasi (fizika va astranomiya)", click the Telegram button on the left.

Tags: aniq va tabity fanlarni o’qitis… PPTX 34 pages Free download Telegram