bilish nazariyasi

DOCX 7 pages 25.8 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 25.8 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

3-mavzu: bilish nazariyasi reja: 1. bilishning mazmuni va mohiyati. 2. haqiqat bilish mezoni. 3. metodlarning tasnifi. bilish va bilim. bilishning mohiyati, shakllanish va rivojlanish qonuniyatlari, xususiyatlarini o'rganish falsafa tarixida muhim o'rin egallab kelmoqda. inson o'z bilimi tufayli borliq, tabiat, jamiyatni va, nihoyat, o'z-o'zini o'zgartiradi. bilishga qaratilgan inson faoliyatini va uni amalga oshirishning eng samarali usullarini tadqiq etish falsafa tarixida muhim ahamiyatga ega. shu bois ham falsafaning bilish masalalari va muammolari bilan shug'ullanuvchi maxsus sohasi - gnoseologiya vujudga keldi. inson bilishi nihoyatda ko'pqirrali, murakkkab va ziddiyatli jarayondir. gnoseologiya asosan bilishniig falsafiy muammolarini hal etish bilan shug'ullanadi. har bir tarixiy davr jamiyatning rivojlanish extiyojlaridan kelib chiqib, gnoseologiya oldiga yangi vazifalar qo'yadi. xususan, xvii asr o'rtalarida evropalik faylasuflar ilmiy bilishning ahamiyati, xaqiqiy ilmiy bilimlar xosil qilishning usullarini o'rganish, ilmiy haqiqat mezonini aniqlash bilan shug'ullandilar. tajribaga asoslangan bilimgina haqiqiy bilimdir, degan g'oyani olg'a surdilar. xviii asr mutafakkirlari ilmiy bilishda inson aqli im-koniyatlariga, ratsional bilishning …

2 / 7

rni egallash faqat ilm orqali ro'y beradi. shuningdek, bilish insongagina xos bo'lgan ma'naviy extiyoj, hayotiy zaruriyatdir. kundalik faoliyat jarayonida tajribalar orqali bilimlar hosil qilish butun insoniyatga xos bo'lgan bilish usulidir. bilimlar bevosita hayotiy ehtiyojdan, farovon hayot kechirish zaruratidan vujudga kelgan va rivojlangan. insoniyatning ancha keyingi taraqqiyoti davomida ilmiy faoliyat bilan bevosita shug'ullanadigan va ilmiy nazariyalar yaratuvchi alohida sotsial guruh vujudga keldi. bular - ilm-fan kishilari bo'lib, ilmiy nazariyalar yaratish bilan shug'ullanadilar. bilishning ikki shakli: kundalik (empirik) bilish va iazariy (ilmiy) bilish bir-biridan farqlanadi. kundalik bilish usullari nihoyatda xilma-xil va o'ziga xos bo'lib, bunday bilimlarni sistemalashtirish va umumlashgan holda keyingi avlodlarga berish ancha mushkuldir. hozirgizamon g'arb sotsiologiyasida xalqlarning kundalik bilim hosil qilish usullarini o'rganuvchi maxsus soha - etnometodologiya fani vujudga keldi. gnoseologiya asosan nazariy bilish va uning rivojlanish xususiyatlarini o'rganish bilan shug'ullanadi. nazariy bilishning ob'ekti, sub'ekti va predmetini bir-biridan farqlash muhim. bilish ob'ekti. tadqiqotchi-olim, faylasuf, sanoatkor va boshqalarning, umuman insonning bilimlar …

3 / 7

ziga ham qaratilishi mumkin. inson va butun iisoniyat ayni bir vaktda ham bilish ob'ekti, ham bilish sub'ekti sifatida namoyon bo'ladi. bilishning maqsadi ilmiy bilimlar hosil qilishdangina iborat emas, balki bilish jarayonida hosil qilingan bilimlar vositasida insonning barkamolligiga intilish, tabiat va jamiyatni insoniylashtirish, tabiiy va ijtimoiy garmoniyaga erishishdir. fan fan uchun emas, balki inson manfaatlari uchun xizmat qilishi lozim. inson ilmiy bilimlar vositasida ma'naviy barkamollikka erisha borgani sari ilm-fan qadriyat sifatida eozozlana boshlanadi. fanning har tomonlama rivojlanishi bilan turli ilm sohalariniig hamkorligi kuchayadi, butun ilmiy jamoalar bilish sub'ekti, yangi ilmiy kashfiyotlar ijodkoriga aylanadilar. bilish predmeti sub'ektning bilish faoliyati qamrab olgan bilish obektining ayrim sohalari va tomonlaridir. fanning o'rganish sohasi tobora konkretlashib boradi. tabiatshunoslik fanlarini bilish predmetiga qarab botanika, zoologiya, geografiya, ixtiologiya va boshqa sohalari vujudga kelgandir. tadqiqot predmeti fanlarni bir-biridan farqlashga imkon beradigan muhim belgidir.bilishdarajalarini shartli ravishda: quyi, yuqori va oliy darajaga ajratish mumkin. bilishning quyi darajasi barcha tirik mavjudotlarga xos …

4 / 7

hamisha yashirindir, u doimo hodisa sifatida namoyon bo'ladi. har bir hodisada mohiyatning faqat bir tomonigina namoyon bo'ladi. shu boisdan ham hodisa aldamchi va chalg'ituvchidir. binobarin, inson sezgilarining biron bir narsa yokihodisa to'g'risida bergan ma'lumotlari hech qachon uning butun mohiyatini ochib berolmaydi. tushuncha. aqliy bilish yoki tafakkur vositasida bilish hissiy bilishni inkor etmaydi, balki sezgilar vositasida olingan bilimlarni umumlashtirish, tahlil qilish, sintezlash, mavhumlashtirish orqali yangi hosil qilingan bilimlardan tushunchalar yaratiladi.tushunchada insonning hissiy bilish jarayonida orttirgan barcha bilimlari mujassamlashadi. tushuncha aqliy faoliyat mahsuli sifatida vujudga keladi. narsa va hodisalar mohiyatiga chuqurroq kirib borishda tushuncha muhim vosita bo'lib xizmat qiladi.aqliy bilish hissiy bilishga nisbatan ancha murakkabvaziddiyatli jarayondir. aqliy bilishda narsa va hodisalarning tub mohiyatini bilish uchun ulardan fikran uzoqlashish talab etiladi. masalan, insonning mohiyati uning sezgi aozolarimiz qayd etadigan kelishgan qaddi-qomati, chiroyli qoshu ko'zi, ijodkor qo'li, oyoqlari bilan belgilanmaydi. insonning mohiyati avvalo, uning aql va tafakkurga, yaratish qudratiga, mehr-shafqat hissiga, mehnat qilish, so'zlash …

5 / 7

diqlash yoki inkor etish qobiliyatiga hukm deyiladi. hukmlar tushunchalar vositasida shakllanadi. hukmlar yangi bilimlar hosil qilishga imkoniyat yaratadi, ular vositasida narsa va hodisalar mohiyatiga chuqurroq kirib boriladi. shunday qilib, hukm narsa va hodisalarning tub mohiyatini ifodalovchi eng muhim belgi va xususiyatlar mavjudligini yo tasdiklaydi yoki inkor etadi. masalan, «inson aqlli mavjudotdir», degan hukmda insonga xos eng asosiy belgi - aqlning mavjudligi tasdiqlanayapti. biroq inson shunday murakkab mavjudotdirki, uning mohiyati faqat aqlli mavjudot ekanligi bilan cheklanmaydi. chunki qirg'inbarot urushlar, ekologik inqirozlar aqlli mavjudot bo'lgan inson tomonidan amalga oshirildi. «inson axloqli mavjudotdir». inson to'g'risidagi hozirgi zamon fanining muhim xulosasi ana shu. xulosa - aqliy bilishning muhim vositalaridan biri, yangi bilimlar hosil qilish usulidir. xulosa chiqarish induktiv va deduktiv bo'lishi, ya'ni ayrim olingan narsalarni bilishdan umumiy xulosalar chiqarishga yoki umumiylikdan alohidalikka borish orqali bo'lishi ham mumkin. binobarin, tushuncha, hukm va xulosalar chiqarish ilmiy bilishningmuhim vositalari dir. bunday bilish insondan alohida qobiliyat, kuchli irodani …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bilish nazariyasi"

3-mavzu: bilish nazariyasi reja: 1. bilishning mazmuni va mohiyati. 2. haqiqat bilish mezoni. 3. metodlarning tasnifi. bilish va bilim. bilishning mohiyati, shakllanish va rivojlanish qonuniyatlari, xususiyatlarini o'rganish falsafa tarixida muhim o'rin egallab kelmoqda. inson o'z bilimi tufayli borliq, tabiat, jamiyatni va, nihoyat, o'z-o'zini o'zgartiradi. bilishga qaratilgan inson faoliyatini va uni amalga oshirishning eng samarali usullarini tadqiq etish falsafa tarixida muhim ahamiyatga ega. shu bois ham falsafaning bilish masalalari va muammolari bilan shug'ullanuvchi maxsus sohasi - gnoseologiya vujudga keldi. inson bilishi nihoyatda ko'pqirrali, murakkkab va ziddiyatli jarayondir. gnoseologiya asosan bilishniig falsafiy muammolarini hal etish bilan shug'ullanadi. har bir tarixiy da...

This file contains 7 pages in DOCX format (25.8 KB). To download "bilish nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: bilish nazariyasi DOCX 7 pages Free download Telegram